РАЗГОВОР СО ВЛАДИМИР ТУЛИЕВ

АКТЕР КОЈ Е МЕДИУМСКИ СЕ ПОПРИСУТЕН

На Македонскиот театар му треба организација и универзален јазик

Тулиев е актер во Народниот театар Штип речиси 18 години со одиграни седумдесетина премиери, а зад себе има и неколку домашни филмови како што се “Сердарот”, “Панкот не е мртов”, “Жената што го затвори прозорецот”, “Трето полувреме”… ТВ проекти, а неговата присутност во нашите домови ја чувствуваме преку најкратката, но најбрза и највпечатлива форма ТВ рекламите… Со него зборуваме за неговото професионално искуство за професионалните односи и обврски за тоа каде, колку и како македонскиот театар е инволвиран на европската театарска мапа…


Што значи за еден актер работата во Европската театарска мрежа ПЛОТС?
– Секое ново искуство е добредојдено и никогаш не се знае кога ќе му притреба и ќе му се најде на актерот за подобра сценска изведба. Иако честопати знаеме да кажеме или да не се сложуваме со стекнување на одредени вештини и да се потпираме на сопствените инстинкти. Со сите овие денови и седмици дружење и работење заедно со останатите актери од останатите земји, во рамките на проектот ПЛОТС, увидов еден многу сериозен пристап кон работата и особено кон пробата на сцена. Се влегува со полна енергија, концентрација и креација, а се негува и еден универзален театарски јазик – движењето. Не дека не сме сериозни во Македонија, но сме различни при пристапот кон поставувањето на една претстава. Секако гледам и можност за презентирање на нашите актери во Европа, за кои морам да кажам дека ни малку не заостануваат зад европските, само е потребна промоција и презентација. Увидов како се пристапува кон организацијата на претставата и се што таа самата носи, а тука се беспрекорни. Токму на ова ниво ние сме многу назад и тоа речиси сите театри во Македонија. Не смеам да го изоставам и најважниот фактор за една публиката, која може на најразлични начини се негува, анимира, ангажира, инволвира, информира и на секој начин што повеќе да се задржи во салонот, фоајето, театарското бифе.

Што мислиш, дали и колку интернационалните искуства и недостасуваат на театарска Македонија?
– Секако дека се неопходни за да се види кон што и како се движи театарот во Европа, а самото тоа носи еден нов и свеж бран на идеи. Можеби нема сите да се сложиме со овие нови видувања на театарот, ама секако дека носат освежување за публиката. Како пример ќе ставам претставата што ја работев во Кореја-театар, Италија, во која преовладува кореографија, ритам, музика и која искрено беше прифатена не само од публиката туку и од колегите актери. Морам да кажам дека многу добро беше прифатена и мојата енергија, емоција која беше вкомпонирана на многу професионален начин во целиот перформанс.

Во Штипскиот театар си еден од најангажираните актери. Од аспект на твоето искуство, што мислиш колку е потребен трансферот на млади актери во македонската театарска мапа?
– Колку што е можно повеќе. И тоа не мора да бидат само за главни и насловни ролји, нека е и епизода, ама сепак да зрачи ново име и лице на сцената. Морам да кажам дека во последните години има раздвижување на еден бран млади актери кои многу сериозно работат на себе.

Што би им препорачал на младите колеги?
– Работа, работа и само работа. Можеби звучи излитено и клиширано, но само на тој начин избива квалитетот што никој не може да го оспори. Кога се собра младиот ансамбл во Штип минавме низ период на креативни несогласувања, се додека не ги насочивме енергиите кон еден заеднички правец и на тој начин создадовме победнички тим, кој се докажа на македонската сцена.

Какви се твоите искуства од работата со режисерите?
– Иако понекогаш знаат да бараат премногу, сепак добро се снаоѓам, особено ако со некои од нив работам по повеќе пати. Ги ценам режисерите кои си го напишале домашното и знаат што бараат не само од мене туку и од колегите, и ако ми насочат добар правец па заедно да се движиме кон решавањето на проблемот. Не дека не сакам да експериментирам, ама сепак треба да се има хармонија и единственост. Со некои од нив толку ни е развиена комуникацијата што одредени работи ги решаваме со еден поглед. За жал последниве години има се помалку режисери од странство, од кои актерот може да се здобие со нови искуства.

Се почесто си присутен пред ТВ и филмските камери, а и на рекламите. Можеш да ни кажеш нешто за сличностите и разликите во однос камера – сцена?
– Секако дека има разлики, инаку се би било театар. Се што е пред ТВ или филмска камера останува засекогаш и нема назад, имаш само неколку кадри да го реализираш бараното и тоа е се. Не знаеш како ќе реагира и ќе го прифати публиката, ја немаш пред себе, туку само камерата и многу луѓе наоколу со сета таа техника. Нема проби, доаѓаш пред камера и настапуваш. Нема време за созревање и ферментирање се оди директно на вино. Претставата созрева со текот на времето, некој рекол дека од 10-та реприза претставата наликува на она што треба да биде. И публиката, повеќе или помалку го мотивира актерот и се соживува со него на сцената и станува дел од претставата. Во последно време во државава почнаа да се прават квалитетни реклами иако по форма е кратка по времетраење, умее да биде многу ефективна и со многу долг век, односно си ја врши функцијата за која е наменета. Можеби не се слични или исти по форма, ама ги поврзува актерската дисциплина, професионалноста, трпеливоста.

Борче ГРОЗДАНОВ

ИНТЕРВЈУ СО АЛЕН НАНОВ, АКТЕР

Од животот и театарот добив се што имам

Ален Нанов, актер на Струмичкиот театар, кој покрај оние на сцената, низ животот поминува и низ други приватни, животни премрежја, човек кој успева да фениксира од канџите на едно од најнесаканите зла на денешницата – дрогата, и кој во моментов е силен поборник за помош на сите оние кои сакаат и имаат волја да се извлечат од неа… Од него непосредно дознаваме што за еден ваков човек значи битисувањето во МакедонијаШто значи да си актер во транзиција?
– Прво и основно: Актер си или не си! Односно, имаш дар од Бога или немаш, или уште поточно те сака сцената и публиката или не. Тоа нема никаква врска со актуелно политичкиот миг… а за ова што се случува во државичево ни мало, мило, ем напатено, потребна е поширока елаборација… Секако дека ние сме истренирани, утепавме не две-три транзиции, туку… Што се однесува до преживувањето, јас немам пари за фитнес и здрава исхрана, иако имам прилично солидни месечни примања за македонски прилики… Сепак, јас сум еден од најсреќните луѓе на светот. Имам две работи – занимања кои ми значат се од длабината на душата. Имам само една жена, без која не можам да дишам и две прекрасни деца. Од животот и театарот добив се што имам. Мислам дека тоа е повеќе од доволно!

Признава ли театарскиот миг мали и големи актери и режисери?
– Не знам… Мое е само да се обидам да направам се кога работам нешто конкретно, искрено се вложувам во она што го работам, во рамките на моите можности и на она што ми е дадено од Бога како талент. Се трудам да го исполнам побараното од режисерот како задача или улога… Не постојат мали и големи актери и режисери… Мене ми е најважно да го истражувам и изучувам секој миг на сцената со колегите, да бидам искрен пред публиката и со самото тоа да можам да ги восприемам чесно аплаузите. А кога некој ќе ми пријде по претставата и ќе ми даде забелешки, тоа значи дека сум допрел барем до една душа, сум предизвикал некакво чувство, а со тоа и сум ја исполнил основната задача и функција на уметноста.

Што му недостига на Ален Нанов во актуелниов театарски миг?
– Најпрво, политиката треба да исчезне од театарот, од уметноста воопшто, спортот и од секаде каде не и е ниту место, ниту е потребна. Сметам дека простор за политички надмудрувања е Собранието, а јас како уметник немам ниту намера, ниту амбиција да се приближам, а камо ли пак да влезам таму… Како второ, да се премине на сериозно планирање на театарската програма најпрвин скроена спрема пулсот на публиката, а потоа соодветно на човечките ресурси со кои се располага. Доста ми е од правење претстави во кои политичките послушници викаат луѓе – актери и режисери и… од надвор, а си ги имаме дома! Затоа се случува 60 до 70 отсто од претставите евентуално да се одиграат три до четири пати и да се фрлаат во фундуси и магацини, а притоа да се потрошат многу пари, желба и страст… Со истите тие пари би можеле да се направат уште најмалку два до три проекти, кои ем публиката ќе ги гледа и сака (а струмичката публика премногу знае што е добро) ем ќе има простор да играме сите ние од театарот и нема да бидеме заложници најчесто поради еден човек “доајен” – добар глумец, обично од Скопје и поради неговата зафатеност, потоа да не можеме да организираме ниту една претстава! “Чуму такви проекти”?

Алтернативната работа покрај својата хумана порака и дејност дали е и дополна на недостатоците од професионалното или…?
– Дефинитивно не. Погоре ви одговорив дека двете професии кај мене се надополнуваат, односно имаат подеднакво место и важност, не се во никаква колизија. Напротив, толку многу се надополнуваат и ме збогатуваат, и мене како човек пред се (а тоа не може да не се преточи и на сцената) што е просто неверојатно! И двете работи се длабоко хумани (јас сум жив пример за реченото), и во двете сум длабоко вовлечен истрениран до крајност како професионалец – во едната на НАТФИЗ, а во другата од академијата на животот. Во едната како дипломец во класата на проф. Елена Баева, а во другата како “автентичен теренски работник” и едукатор на програма во намалување на штети и координатор на ХИВ-сида сектор. Животот бездруго може да ти даде и други светови, моменти, пријатели, навики, јас решив да се опробам во онаа варијанта на Монти Пајтон: “And now something completelly different”… решив да преминам во “противничкиот тим”, а освестувајќи се и обидувајќи се да избришам барем мал дел од моите гревови… Така ем ми беше помогнато, ем “избор” си доби искрен член до коска за век и вјеков. Веќе десет години преку многу семинари и тренинг-курсеви добив неколку важни за споменување сертификати и дипломи меѓу кои се и една од италијанското, романското и македонското Министерство за здравство, под чија закрила всушност и опстојуваме и работиме.

Секако креативноста е неизоставниот дел од нашето, а со тоа и моето живеење и само така опстојуваме, бидејќи за среќа, сме слободни насекаде да бараме донори, (во склад на нашите правила, прописи и статут). Секојдневно се соочуваме “драми, трилери и комедии”, кои ни се случуваат на терен, најмногу во Секторот за помош на штети од употреба на дрога и дневниот Центар за сексуални работници….Тоа се приказни кои само животот има чест да ги одигра подобро и поверно од животот, што би рекол Станиславски!

Борче ГРОЗДАНОВ

НЕОБВРЗНО СО АЛЕКСАНДРА КАРДАЛЕВСКА

 МЛАД ТАЛЕНТИРАН РЕЖИСЕР

Театарот е жив организам, а не фиктивна идеја

“Не сум поборник на концептуализмот во театарот, не сум роб на идејата, за сметка на фундаментот на театарот – Актерот. Сметам дека доколку сакаш да имаш добра претстава и добар продукт воопшто каде и да работиш, треба да обрнеш внимание на она што се случува во Центарот на Театарот, а што го создаваат актерите, вели Кардалевска дефинирајќи го својот досегашен режисерски ракопис

Младата режисерка Александра Кардалевска за себе вели дека како уметник е дел од една театарска, жива слика, како што впрочем и го замислува животот на “штиците што живот значат”, а не е дел од концепт, како често што се гледа и восприема дејствувањето во храмовите на Талија. Таа ги претпочита времето и дистанцата во решавањето на “акутните” театарски и не само такви проблеми бидејќи како што ни кажа: “Заради една баналност изгубив голем дел од времето, што требаше да биде продуктивно за мене, на ФДУ. Еден потпис ме оддалечи (барем за момент) од сцената… но не ми е жал, затоа што, овој период гледајќи од дистанца ми помогна да ја искристализирам линијата по која треба да се движам. Затоа, дури и сум благодарна на околностите кои во тоа “изгубено” време ме оддалечија од Театарот”.

За тоа како би го дефинирала својот досегашен режисерски ракопис и Кардалевска ќе рече: “Не сум поборник на концептуализмот во театарот, не сум роб на идејата, за сметка на фундаментот на театарот – Актерот. Мене лично, повеќе ми се допаѓа кога концептот ќе претставува некој вид клуч, гориво што ќе го заживее и “вози” делото, кога со “невидлива рака” ќе го обликува организмот, отколку да се занимава единствено со формата – Наместо концептот или идејата да бидат пренесени во интелектуализирана форма и единствено тоа да се понуди од страна на режисерот, повеќе ми се допаѓа кога концептот “потајно” ќе успее да го постигне својот ефект. Сметам дека доколку сакаш да имаш добра претстава и добар продукт воопшто каде и да работиш треба да обрнеш внимание на она што се случува во Центарот на Театарот, а што го создаваат актерите. За тоа и во мојата последна претстава (како што и вие одбележавте) е многу повидлива актерската игра, отколку режисерската рака. Едноставно, тоа го правам и ќе го правам бидејќи театарот е жив организам, а не фиктивна идеја”, додавајќи дека таа би можела да ја искористи својата дарба за уметност, која ја поседува од 7 години и поради која се занимава покрај режијата и со сликарство, и би можела да направи “чуда” во смисла на создавање на сценографија, костими, музика и се друго што е околу театарот, но: “Се додека не го изградам фундаментот на театарот, а тоа е актерската игра и до крај не го заокружам занимавањето со есенцијата и живоста на сцена, за мене проектот – претставата не е завршен”, вели за својот “концепт” Кардалевска.

Во однос на она што недостасува во македонскиот театар, Кардалевска потенцира дека отсуството на поголема и по “здрава” алтернативна сцена е извесен недостаток кој со малку поздрав однос кон спојката спонзорство – театар што според неа би можел да се надомести. “Во моментов и недостатокот на алтернативни простори, како можност за сценска експликација е исто така проблем”, додава Александра.

Преку тој вид (аспект) на театарот, Кардалевска ја гледа и конекцијата со Балканот, Европа и светот за излегување од македонските театарски рамки: “Тоа мене ми се случи на ФКТ “Ристо Шишков”. При конекцијата со гостите од театарот “Иван Раденов” од Плевен, Бугарија, на овој фестивал, тие ја видоа мојата претстава “Сексуалните неврози на нашите родители”, што ја работев во Струмичкиот театар, што ми беше “пропусница” за соработка со нив. По првичните договори, веќе работам на претставата “Кокошка” од Николај Кољада, на Плевенската сцена.

Борче ГРОЗДАНОВ

АЛЕКСАНДАР СТЕПАНУЛЕСКИ

НАЈДОБАР МЛАД АКТЕР НА ЧЕРНОДРИНСКИ

Тешко на оној актер што има сон со краток досег!

“…Тешко на оној актер што има само еден сон и брзо станува задоволен од себеси… Јас можам да кажам дека дефинитивно го продолжувам сонот, но не можам да кажам што ќе се случи по неговото остварување… Се плашам дека нема да ми достаса време да ги остварам сите сништа, ги имам поприлично… , вели за визијата и театарскиот сон најдобриот млад актер во Македонија

“Бев дете кога првпат влегов во Театар од службениот влез. На телевизија прочитав за аудиција за детска претстава и појдов. Таму имаше многу деца, посебен живот, луѓе кои и ден-денес ми се драги и ги сакам, таму имаше почеток на нешто што мириса на сон… Не знам што ме натера да бидам актер, ама овие неколку работи дефинитивно ме натераа да останам тоа…”, вели на почетокот на својата приказна за остварувањето на уметничкиот сон, младиот Александар Степанулески, прогласен за најдобар млад актер на неодамна завршениот МТФ “Војдан Чернодрински”.
Тој оваа заслужена награда ја доби за насловната ролја во “Калигула” што по Албер Ками го работеше Зоја Бузалковска во Прилепскиот театар. На љубовта која се раѓа на сцената или “штиците што живот значат гледа како на “љубов на прв поглед…” Но додава: “… Ова уште можеме да го наречеме и љубов на прв мирис, прв влез, прво седнување или прво застанување… Само разликата е во тоа што сонот не се остварува со качувањето на сцената, туку само почнува од таму… И, се разбира, подолго трае во зависност од тоа колку актерот како актер ќе живее и ќе биде продуктивен, како за својата душа, така и за целото негово уметничко опкружување…”
Во неговиот матичен Прилепски театар, тој сонувајќи на сцената и понатаму го продолжува својот пат… “Тешко на оној актер што има сон со краток досег или поточно тешко на оној актер што има само еден сон и брзо станува задоволен од себеси… Јас можам да кажам дека дефинитивно го продолжувам сонот, но не можам да кажам што ќе се случи по неговото остварување… Се плашам дека нема да ми достаса време да ги остварам сите сништа, ги имам поприлично…
Според многумина клучот на успехот што во последните пет години е неспорен во НТ “Војдан Чернодрински” од Прилеп е сплотеноста помеѓу младите и старите актери. За клучот на разбирањето и разбивањето на јазот помеѓу генерациите, Степанулески е дециден: “Клучот лежи во тоа што секој знае што е и за што е таму. Комплексноста и компактноста се темели на добрите меѓучовечки односи, домашното воспитување и добрата енергија која неспорно кружи меѓу нас. Повеќето од нас младите сме од деца во овој Театар, така што постарите ги чувствуваме не само како колеги, туку и како другари, а најчесто како родители”.
Степанулески работата врз себе како уметник и актер ја продолжува и на постдипломските студии на ФДУ, а за тоа дали не е малку прерано за продолжување со театарската верификација на неговите уметнички сознанија, тој исто така има своја девиза: “Лебот се пече во фурна, а актерството на сцена, и тоа е чист закон. Пред да се запишам на факултет точно 10 години се занимавав со театар, а и откако се запишав за моја среќа, до ден-денес уште поинтензивно работам. Јас сум човек кој постојано сака да се надградува и да си отвора нови хоризонти кои ќе ми помагаат во практичната работа… Не само што не мислам дека рано сум се зафатил со таа теоретска верификација, туку напротив сметам дека го погодив точното време”.Борче ГРОЗДАНОВ

ЛУКА КОРТИНА

 РЕЖИСЕРОТ КОЈ ИТАЛИЈА ПРОФЕСИОНАЛНО ЈА ЗАМЕНИ СО МАКЕДОНИЈА

Дантоновата смрт е виновна за се

Тоа е претставата поради која Лука Кортина, гледајќи ја режијата на Александар Поповски и слушајќи за знаењето и умеењето на Унковски како негов учител, реши да дојде да студира и засега да остане во Скопје и Македонија

Лука Кортина е млад режисер, дипломец во класата на Слободан Унковски, кој од родната Италија одлучи својот животен и професионален пат да го продолжи и да го стационира во Македонија. Најновото негово режисерско остварување “Духот на слободата” го оствари во театарот “Трајко Прокопиев” во Куманово. Има работено во Тетовскиот театар (“Аквариум” од Рефет Абази), но асистираше на Александар Поповски во “Животот на Молиер”, на Дарко Митревски во филмот “Трето полувреме”, повторно на Поповски на големото платно во “Балканот не е мртов”… За интенцијата од родната Фиренца да дојде, твори и остане тука и за тоа што е уметноста и театарот за него, зборуваме во прво лице:

Зошто ја избра токму Македонија како дестинација за своја наобразба?
Лука Кортина: Уште кога живеев во Прато, ја гледав “Дантоновата смрт” на Александар Поповски и по таа претстава одлучив да станам театарски режисер. Неколку дена подоцна учествував на една работилница на Пауло Маџели во Театарот Мертстасио во истиот град. Со Паоло воспоставив многу добар однос и бидејќи ме бендиса претставата, тој ме посочи да одам да студирам на Балканот. Се одлучив за Скопје, односно Факултет за драмски уметности заради Унковски кој за среќа беше вратен од Америка. Знаеме дека Унковски е едно големо име на театарот и учител на Александар.

Што научи и што носиш од искуствата со македонскиот театар?
Лука Кортина: Научив како да размислувам за театарот, поточно научив на каков начин да ги артикулирам моите мисли во претстава. Тоа што го сметам за најголема придобивка од учењето кај мојот професор е театарот да го сфатам како работа на занаетчија, а не да се однесувам како интелектуалец кој повторува работи учени од книга.

Дали тоа е доволна причина да останеш и да твориш овде во Македонија?
Лука Кортина: Имам потреба од нови искуства, познанства и предизвици, но врската со Македонија како еден вид папочна врвца ќе остане засекогаш, затоа што тука почнав да го остварувам сонот поради кој напуштив еден цел живот што веќе го имав изградено во Италија.

Му недостасува ли на Лука родната Италија?
Лука Кортина: Немам носталгија и до сега не сум се покајал за моето заминување. Нормално, понекогаш, ми недостасуваат некои лица, некои улици, светлото на небото во одреден дел на денот а некогаш ми недостасува и комплексноста на италијанскиот народ. Но, се знае – се тече, се се менува…

Што мислиш за македонскиот актерски и целокупен театарски потенцијал?
Лука Кортина: Македонските актери се посебно надарени. Нивната најпозитивна црта е полиендричноста. Тие заслужуваат повеќе. Уметноста не е само интенција за создавање фаци за шоу бизнис. Мислам дека Македонскиот театар треба да се обмислува за себе, за тоа дека независноста на мислата е главната ролја на театарот во општеството и дека само преку тоа може да се надминат границите или нивото на културата.

Борче ГРОЗДАНОВ

ЗБОР-ДВА СО ФИЛИЗ АХМЕТ

 – АЛИЈАС НИГАР КАЛФА

Хаосот се надминува со раки балик и мезе

Овде се е на трчање, се се одвива со брзо темпо во своевиден хаос и е многу поинтензивно од Скопје, каде што е мирно и каде што се ти е речиси под рака, со помалку стрес. На почетокот ми беше тешко да се прилагодам, но после првата година се навикнав, па дури и почнав да го сакам тој хаос и тоа темпо. Вака Филиз ја објаснува “фрката” во Истанбул, во споредба со мирниот рахатлук во Скопје

 

 

 

 

 

 

Актерката Филиз Ахмет, популарната Нигар Калфа од серијата “Величествениот”, која веќе подолго време живее и работи во Истанбул успеа да одвои малку време и да не информира за нејзиниот ангажман таму, за тоа како (не)работно го поминува времето, да не потсети и нас и себеси за носталгијата по родната Македонија… Затоа, ќе почнеме токму од ова последново: “Овде во Истанбул ми е убаво, среќна сум, освен што ми недостасува семејството, пријателите и рахатлукот во Македонија”!

Што се однесува до нејзиниот ангажман во серијата, неодамна можевме да видиме дека нејзината хероина Нигар Калфа успеа да куртули од гневот и сабјата на Хатиџе Султан, што значи дека за неа се уште има ангажман во серијата: “Освен Величествениот немам друг ангажман бидејќи е пеколно тешко додека работиш во серија да најдеш екстра време за друга работа, речиси шест дена по цел ден си на сет за снимање, па слободното време сакал-нејќел го користиш да лежиш по цел ден или да шеташ…”

Сепак, присутна е и носталгијата на Филиз по Турскиот театар од Скопје, каде што ги направи првите чекори: – Театарот многу ми недостасува и откако ќе заврши серијата, паузата што планирам да ја направам за тоа време ќе ја искористам да играм во некоја претстава, а би сакала тоа да биде токму во Турскиот театар – Скопје, каде што проодев и пораснав како актерка, а оттаму се втиснав во Истанбул и со багажот од Македонија се вдомив овде.

За животот во Истанбул, Филиз вели: – Овде се е на трчање, се се одвива со брзо темпо во своевиден хаос и е многу поинтензивно од Скопје, каде што е мирно и речиси се ти е под рака, со помалку стрес. На почетокот ми беше тешко да се прилагодам, но после првата година се навикнав, па дури и почнав да го сакам тој хаос и тоа темпо. Што се однесува до професионалниот аспект, Турците се малку поорганизирани, бидејќи се вложуваат големи средства, а тоа подразбира голема организација, а секоја неорганизација значи одложување на работата, што повлекува губење пари и време. Затоа овде сите се концентрирани до максимум на работата и се дисциплинирани.

Во слободно време, во градот на Босфорот, Филиз носталгијата се труди да ја потисне со тоа што барем еднаш во две недели, се оди на раки балик и мезе. “Сето останато е замор после работа, и затоа едвај чекаш да стигнеш дома, да се позиционираш во хоризонтала и да ги испружиш нозете”, на полушега завршува Филиз или популарната Нигар Калфа.

Борче ГРОЗДАНОВ

СОФИЈА РИСТЕВСКА, РЕЖИСЕР

ИНТЕРВЈУ

Личните приказни ме погодуваат

Сите ние понекогаш сме луѓе од маргините и сите ние ги имаме своите падови и врвови и за тоа треба да се има храброст да се проговори. Само преку разгледување на овие проблеми можеме да придонесеме овој свет да биде подобро место за живот, а театарот е силен медиум што ни дава огромна можност преку него да водиме интересни и важни дебати, вели Ристевска за директната инспирација за нејзината режисерска вокација

Софија Ристевска на македонската театарска јавност веќе неколку години и е позната по својот алтернативен режисерски ракопис, во кој нема многу простор за “влакна на јазикот”, по својата жестокост во одредени претстави – проекти, кој без разлика по својот квантитет и квалитет секогаш оставаат впечаток кај гледачот. Таа е потписник на 23 режии, повеќето вонинституционални, но работи и во нашите театри, а има и две претстави во Бугарија, каде што и завршува на Академијата НАТФИЗ во Софија. Таа по свој избор ги издвојува претставите “Состојба на свеста” во Битолскиот театар, “Жени” што ја работеше во Велешкиот театар, “Покана за Роланд”, во Кумановскиот театар, “Љубовницата” на нејзиниот Интимен Театар, “Жени без мажи”, во Мал драмски театар, со која минатата година победи на фестивалот “Ех Понто” во Љубљана, Словенија… Неодамна излезе премиерата на монодрамата “Лола” со актерката Македонка Илиевска, која, интересно пред да стапне на наше тло, својата првична изведба ја имаше во Аргентина. Затоа, покрај нејзиниот светоглед и оваа монодрама е директен повод за разговор со Софија.

Премиерата на монодрамата “Лола”, ја имавте во Аргентина, каде останавте два месеци. Кажете ни нешто повеќе за реакцијата на публиката таму и ако можете да направите една мала споредба во пристапот на театарот во оваа јужноамериканска земја и во Македонија?
– Пред се да кажам дека аргентинската публика одлично ја прими нашата претстава, поради блиските социјални и општествени аспекти со нас што се разгледуваат во монодрамата, а тоа се преживувањето на индивидуата во систем на либерален капитализам. Аргентинското општество е радикално поделено на многу богата и многу бедна популација и токму таа беда и глад многу често се среќаваат насекаде. Бездомните луѓе се редовна и болна глетка по улиците на градовите во Аргентина, така што темата на “Лола” беше многу точно разбрана од публиката во Сан Педро, каде што игравме на фестивалот “Јазли” или “Кнотс”. Инаку, пристапот кон театарот таму е многу поискрен и поспонтан, со многу поголема верба тие се впуштаат во авантурата на правење независни проекти. Понекогаш имаат финансиска поткрепа, понекогаш не, но мојот впечаток е дека многу повеќе веруваат во силата и моќта на театарот, да ги промени нештата во естетски и духовен поглед, но и во поглед на социјалата и општеството.
Често во вашиот режисерски ракопис се занимавате со маргиналците. Зошто е тоа така, дали можеби поради тоа што сметате дека театарската слика овде кај нас често не кореспондира со реалноста?
-Личните приказни и стории на поединецот ме допираат длабоко, затоа што театарот на 21 век според мене е театар на лични истории и на документарни, автентични преживувања, борби и стремежи. Сите ние понекогаш сме луѓе од маргините и сите ние ги имаме своите падови и врвови и за тоа треба да се има храброст да се проговори. Само преку разгледување на овие проблеми можеме да придонесеме овој свет да биде подобро место за живот, а театарот е силен медиум што ни дава огромна можност преку него да водиме интересни и важни дебати.

Зачуденоста и ефектот на стрес се честа појава во вашите претстави. Успевате ли со тоа директно да го инволвирате гледачот на сцената?
– Мојата основна цел е да раскажам силни, интересни и естетични стории. Многу често тие се директно поврзани со поединецот. Раскажувањето на ваквиот тип стории бара и посебна актерска инволвираност на сцена, посебна концентрација, емоционален тренинг, способност за раскажување и тоа во прво лице еднина. Сево ова придонесува гледачот да се инволвира целосно и да го активира својот критички поглед врз работите. Да размислува и да има став за прашањето што се дискутира. Моја цел е публиката да го изнесе своето мислење по секоја моја претстава. Да се идентификува со историјата на претставата. Вклучително и да открие и нови аспекти кон конкретниот проблем што претходно не и биле познати.

Прибегнувате кон алтернативни проекти и простори, со приватен предзнак. Дали тоа значи дека ви пречи институционализацијата на нашиот театар?
– Многу долго работам во алтернативни простори, поради тоа што верувам дека социјалната обоеност на самиот простор, неговата основна намена може многу директно да влијае врз самата претстава. Впрочем, развојот на една претстава, секогаш е многу поинтересен кога се случува во кафе-бар, ноќен клуб, хотелска соба, визба, таму каде што просторот е интимен и многу специфичен. Втората причина за мојата љубов кон нетеатарските простори е и тоа што секогаш со сопствениците на тие места многу лесно наоѓаме заеднички јазик и убаво соработуваме. А институционализацијата на нашиот театар ми пречи само поради тоа што се уште институциите го имаат главниот збор во него и не се обрнува доволно внимание на независната сцена, која се развива во една нагорна линија и максимално се труди творечки и финансиски да опстане.

Што е следно од режисерскиот репертоар на Софија Ристевска?
– Во моментов ја работам “Дива” од Маријана Нола, во продукција на Битолскиот театар. Во јули ќе го работам независниот проект “Трансферату” од Младен Алексиев, со мојот “Интимен театар” од Битола. Во септември ја почнувам “Буре барут” од Дејан Дуковски, во Драмскиот театар во Благоевград, Бугарија. Најзначајно за мене е што овој септември треба да ја отворам зградата на Интимен театар во Битола, во која ќе има гледалиште за 70 луѓе, а се надевам и дека во ноември со “Лола” ќе заминеме на турнеја низ Латинска Америка.

Борче ГРОЗДАНОВ

РАЗГОВОР СО НЕЛА ВИТОШЕВИЌ

ДОБИТНИК НА НАГРАДАТА ЗА РЕЖИЈА НА МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ”

Бајките ми се блиски, особено мрачните

“Змејовата невеста се обиде да го врати времето назад и да ја возобнови довербата во бајките и јунаците. Таа претстава зборува уште и за концептот на различност и го отвора проблемот за неприфаќањето на различностите, прикажан преку забранетата љубов на една девојка и еден змеј. Тоа е копнеж на девојката по смртта, бидејќи нејзиниот концепт на различност не е прифатен од средината”, вели за постановката која ја направи најдобар режисер на МТФ “Војдан Чернодрински” и која ја доби наградата за најдобра претстава, младата режисерка

Нела Витошевиќ е режисер, кој својата интенција по дипломирањето во класата на Слободан Унковски ја остварува полека но сигурно, а тоа е трасирање на еден пат и создавање на место во еден свет кој се вика Театар. На тој пат таа склопи уште едно камче на мозаикот, преку наградата за најдобра режија на МТФ “Војдан Чернодрински”, а нејзината претстава “Змејовата невеста”, што ја работеше со Прилепскиот театар е верифицирана за најдобра на фестивалот. По околу 15 сработени претстави институционални и вонинституционални, за себе лично и за своите соништа и за тоа што значи ова камче во мозаикот, ќе проговори во разговорот што следи, непосредно и бајковито…

Дали сонуваше дека навистина ќе создаваш бајки на сцената?
Витошевиќ:
Бајките се блиски до мојот сензибилитет. Особено оние мрачните. Ги познавам средствата на жанрот и сакам да играм, поточно да жонглирам со нив. Пред три години правев една претстава која зборуваше за тоа дека денешново време ги изело бајките и нивните јунаци, а пред една година излезе “Змејовата невеста”, која се обиде да го врати времето назад и да ја возобнови вербата во бајките и јунаците. Нашата претстава зборува уште и за концептот на различност и го отвора проблемот на неприфаќањето на различностите прикажан преку забранетата љубов на една девојка и еден змеј. Тоа е копнеж на девојката по смртта, бидејќи нејзиниот концепт за различност не е прифатен од средината.

Сега, кога сонот е остварен и верифициран со награда, имаш ли некоја визија за нова интересна приказна и каде би се реализирала таа?
Витошевиќ:
Мојата нова претстава, всушност, ја зборува мојата приказна за градот Скопје. Ја работам во мојот независен театар “Вондерленд” и ова ќе биде наш четврти проект. Кулминативна точка во драмата што ја напиша Ана Ристовска е катастрофалниот земјотрес од 1963 година и трагичните судбини на неговите жители. Симболично претставата е насловена “5:17”, што всушност го означува точното време кога се случил земјотресот. Тоа е претстава за градот Скопје, која преку неколку паралелни приказни за секојдневието на неколку обични луѓе, го доловува духот на градот како и случувањата во светот на почетокот на 60-тите години. Идејата е дека Скопје од почетокот на своето постоење ја дели својата судбина со митската птица Феникс, постојано да исчезнува и одново од пепел да се раѓа. Темата го отвора и прашањето на духот на Скопје денес. Инаку, репризата на претставата е утре.

Како изгледа патот на еден млад режисер – автор од студентските клупи до “ѕвездите” и колку е тој трнлив?
Витошевиќ:
Наградите од Чернодрински за мене доаѓаат во клучен момент, во една фаза од мојот професионален развој кога ми беше неизбежно потребно признание за мојата работа. Вистина е дека признанијата секогаш стимулираат и не туркаат креативно понатаму да создаваме. Сметам дека ова признание не е важно само за мене, туку за цела моја генерација и се надевам дека ќе отвори пат за нови театарски имиња. Лично за себе чувствувам дека сум во одлична форма и се надевам дека моите вистински предизвици допрва ќе следат. А патот, ќе биде секогаш трнлив и полн со ризици, но тоа е она што ја прави оваа професија возбудлива и поинаква од другите.

Дали и колку наоѓаш потпора во своите сопатници во животната приказна наречена Театар?
Витошевиќ:
За среќа, во моја близина има многу интересни луѓе, полни со разни теми и приказни од кои постојано црпам инспирација за мојата работа. Тоа го сметам за најголема поддршка што можам да ја имам.

Си го вкусила ли моментот на недоразбирање, на релација актер – режисер и како го надминуваш тоа?
Витошевиќ:
Секогаш се трудам да соберам тим со кој добро се разбирам или чувствувам дека би можела добро да се разберам. Интуицијата ретко ме лаже, па затоа изборот на тимот ми е секогаш адекватен на сензибилитетот и материјата што ја обработувам. Но и во еден ваков добар тим се случуваат недоразбирања во процесот, бидејќи во оваа професија во која се вложуваат еден куп емоции, тие се неизбежни. На нив гледам како на позитивен чин, кој гласно треба да се преброди и од него да се изроди квалитет.

Борче ГРОЗДАНОВ

АКТЕРСКИ ПОРТРЕТ – ЉУПКА ЏУНДЕВА

 

ТЕАТАРЧЕ

(објавено во „Арт Република“ бр. 2, септември 2005)

СКРОМНАТА ДАМА НА МАКЕДОНСКОТО АКТЕРСТВО

Средбата со актерката Љупка Џундева се случи мошне спонтано. Во потрага по вистинска приказна, интуицијата нè одведе до скромната дама на македонското актерство. Конкретен повод нема. Нè водеше чувството дека премногу лесно ги забораваме или ги занемаруваме вистинските вредности. Желбата да ја исправиме оваа неправда внесе возбуда, но и се отвори пред нас како вистински предизвик во откривањето на приказната. Случајот сакаше да добиеме не една, туку две приказни – едната реална, а другата измислена. Или можеби и не се приказни, туку едноставно – сеќавања на времето минато и размисли за времето сегашно. Но којзнае, нели животот на секој човек е живеење на барем една, лична приказна.

Љупка Џундева припаѓа на втората генерација актери од некогашната Висока театарска школа. Во класата со која раководел Илија Милчин, нејзини соученици биле Вукан Диневски, Самуил Дуковски, Милица Стојанова, Кирчо Божинов, Ацо Јовановски, Дарко Дамевски, Драги Костовски. Нејзината прва улога во театар била во претставата „Ужалена фамилија“ во 1950 година, во режија на Петре Прличко. Учествувала и во снимањето на првиот македонски филм „Фросина“, во 1952 година. Таму некаде, во 50-тите години од 20-от век се и почетоците на нејзината актерска приказна.

ljupka_dzundeva_makedonska-krvava-svadba Приказна за времето минато

Првата, втората и третата класа, сите бевме заедно, имаше предмети кои ги слушавме заедно и имаше едно големо дружење меѓу класите. Школувањето беше на конкурс. Се објави конкурс и дојдовме сите на приемен испит. Во тоа време не се јавуваа баш многу кандидати за школувањето, бидејќи театарот не беше професија за која младите трчаа да се запишат како сега. Сега се пријавуваат 300 или не знам колку кандидати на конкурсот на Факултетот за драмски уметности. Сега има некој престиж, а тогаш не беше така. Имаше една класа од 10 до 15 души и толку. Се работеше многу и се работеше напорно.

Мојата прва улога беше Даница во „Ужалена фамилија“ од Нушиќ. Во тоа време првото излегување на сцена беше со голема трема. Не само трема, туку и голема одговорност. Во споредба со денешното време има разлика во однос на тоа што бевме многу внимателни едни кон други, отворени, можеби повеќе се сакавме, и покрај сите меѓусебни пецкања. Колку болно дејствуваат тие пецкања на таа возраст. Бевме поотворени, подобродушни, понаивни. Мислам

дека сега нема наивно дете, а камоли возрасен човек. Можеби такво беше времето. Но, мислам дека луѓето го прават времето. Со својата работа, со своите размислувања, со својот интелект кој сметам дека многу често не е најдобро искористен, во позитивна смисла. Како да не е искористено она што би требало секој да го даде од себе си.

Ние сега имаме толку многу интелектуалци, образовани луѓе, а некако гледаш дека не секој ја работи онаа работа со која најмногу би придонел во развојот на општеството. На пример, ако сум архитект, јас како архитект не можам да дозволам да се прави ова што сега се прави во Скопје. Имаме многу архитекти, а го упропастивме Скопје. Дозволивме да се прави сѐ и сешто и да гради кој и како сака. Кога јас, која немам врска со архитектурата, можам да проценам дека оваа зграда што е изградена тука не мора да има толку ката и мора да има патека и да биде повнатре, и да има паркче, и дека во паркчето не смее да се дозволи да се гради друга зграда, тогаш зошто не би можел тоа да го процени оној кој е образован за тоа?

Од сопственото искуство знам дека кај актерите нема правила околу тоа дали тие даваат сè од себе, затоа што секој си го прави сопствениот систем на вредности и секој актер си има свој систем на работа. Се разбира, покрај основното, да го научиш текстот и потоа да одиш понатаму. Текстот е најмалата работа во актерството. Мене никогаш не ми било проблем да го научам текстот. Така што секој си има свој систем и нема актер кој не сака да даде сè од себеси во улогата која ја работи, сеедно дали улогата му се допаѓа или не. Актерот е тој којшто застанува на сцената и се соголува пред публиката, и внатрешно, и физички и духовно и затоа мора да се обиде да биде најдобар во креирањето на својата улога. Ако веќе прифатил да ја игра таа улога, тој мора да ја работи, да ја изнесе и да ја покаже и да се труди да биде најдобар, затоа што тоа е тимска работа. Замислете на што ќе личи претставата ако секој од актерите во неа не се вложи најдобро што знае и може. Јас не верувам дека постои актер кој чека некоја главна улога за целосно да се вложи во неа. Тоа значи дека тој актер не е вистински актер.

cb908c01675ac24e833f13b349eab9fe

Љупка и Мери во Мирно лето

Има актери кои многу сакаат да играат на сцена. Едноставно чувствуваат потреба да се на сцена, сакаат да се на сцена, сакаат да играат на сцена. Тие актери и кога ќе добијат помала улога или кога ќе добијат улога која баш и не им се допаѓа или се надевале на друга улога, ќе размислат и ќе донесат одлука во себеси дека ја примаат улогата и ќе ја сработат. Од друга страна, има актери кои ќе кажат: „-Јас ја сакам таа улога или не играм!“ и се откажуваат. Само, знаете, во еден колектив не може многу да се избира. Секогаш има два-тројца кои можат да избираат улоги, а другите не.

Се сеќавам на „Три сестри“ од Чехов. Некако во себеси мислев дека Илија Милчин ќе ми ја даде Ирина, најмалата сестра. Кога ја прочитав распределбата, видов дека не ја играм јас туку таа улога ја игра Цветанка

Јакимовска, а јас ја играм Наталија, снаата, жената на Андреј. Не ми беше баш мило, мора да признаам. Почнаа пробите, ништо не реков, ја примив улогата, а јас бев некако пасивна. Тоа го забележа и режисерот, ме викна кај себе и ме праша: „-Што е ова од тебе Љупка?“ Му кажав, а тој ми одговори: „-Мислам дека грешиш и мислам дека и оваа улога ти одговара и мислам дека добро ќе ја направиш“. Откако размислив за тоа, го прифатив неговиот совет. Потоа, кога се играше претставата, постојано добивав комплименти за мојата улога во таа претстава.

Во однос на комуникацијата со режисерот правила нема, но секогаш имало и сега ги има поединечните групи кои работат заедно, се наоѓаат по заедничките размислувања, кон театарот и за театарот. Режисерот гледа и размислува дали му одговараш или не. Ретки се режисерите кои би дале улога така, од пријателство или наклоност.

Најмногу играв кај нашите режисери. Кај Ќостаров, кој беше голем авторитет кога почнував со актерството, кај Илија Милчин. Потоа дојдоа и Рули – Димитрие Османли и Бранко Ставрев, дојде и младиот Милчин, па Диме, па Љубиша. Во еден период доста работев со телевизија и таму снимав со Благоја Андреев, со Ацо Алексов, со Иван Митевски, со Тренчовски.

mirno-leto-03

Мирно лето

Од моите искуства во работата на ТВ и на филм има нешта кои се исти, а има нешта кои се различни. Обично во ТВ повеќе се мисли на континуитетот на работа, како делото се развива по некаков редослед, така што актерот има време да се подготви. Истото го има и во филмот, само што во филмот може да се снима последната сцена, а потоа да се снима првата, така што треба да бидеш подготвен. И во филмот и на ТВ работите многу зависат од режисерот, од снимателот, од светлото, од монтажерот… И на филм и во ТВ има нешто заедничко, но во театарот е нешто друго. Таму за два часа сè се завршува. Претставата оди од почеток до крај и ти си цело време на сцената и исцело се предаваш на таа претстава, на таа улога. Ти си господар, воспоставуваш контакт. Тој допир со публиката, тој флуид, тие емоции кои ги споделуваш со публиката, ги споделуваш во таа смисла што кога се предаваш исцело на улогата, некаде во твојот мозок некое часовниче отчукува, и ти ја чувствуваш тишината и знаеш дека тоа е тоа, дека публиката го прима секој збор, секоја воздишка. Ја чувствуваш публиката како дише, а и таа тебе те чувствува како се предаваш на улогата. Тоа е нешто што не може со зборови да се искаже, тоа само се чувствува. Да знаеш само колку сега ми недостасува театарот…

Човек треба да се научи прво да си ги прости своите грешки сам на себе

За човек да биде човек, треба пред сѐ да се цени себеси како човек, затоа што ако се цениш себеси како човек, нема да дозволиш да направиш некому нешто лошо, нема да подигнеш нож, нема да се симнеш толку долу за да станеш неразумно животно. Треба да има човечност во тебе, треба да има љубов кон

луѓето. Ако носиш омраза во себеси, тогаш никогаш нема да имаш мир. Како човек, сеедно дали си голем интелектуалец, или воопшто интелектуалец или не си, таа омраза што ја носиш во себе ќе те изеде. Сам себеси ќе се изедеш. Треба да се пронајде мирот, љубовта кон луѓето, и колку што е можно, човек треба да му се радува на животот. Ние сме многу малку гости на овој свет. Човек треба да се научи прво да си ги прости своите грешки сам на себе, а потоа да ги прости и на другите. Кога ќе простиш, ќе го најдеш својот мир, ќе се ослободиш.

cats

ИЗМИСЛЕНА ПРИКАЗНА

(Приказна за времето сегашно)

Ленти

Станувам рано, го сакам изгревот на сонцето. Го варам првото кафе и излегувам на терасата полека да го пијам и да се восхитувам на езерото. Ова утро езерото спие, ни едно бранче не ја нарушува тишината. Господи, каква убавина. Седејќи така загледана во водите на езерото, мислите ми се враќаат во минатото, во младоста. И почнувам да вртам ленти, како што велеше мојот колега, извонреден актер Тома Киров, кога ќе го прашавме каде се замислил. Вртам ленти, одговараше.

Така и јас се враќам во минатото, се смешкам. Колку мали, ситни нешта, од денешна гледна точка, можат длабоко да го ранат срцето на младиот човек. Сеедно дали тоа ќе биде професорот, кого го идеализирате, или другарките со кои си ги шепотите најголемите тајни. И тие мали пецкања од љубомора, кои ги примаш страшно болно.

Бевме многу емотивни, срамежливи и патријархално воспитани. Имавме голема почит кон возрасните и таа почит, таа верба дека тие знаат сè и дека се безгрешни, донекаде нè кочеше. Не секогаш можевме слободно, без трема, да ги искажеме нашите мисли, да ги браниме нашите ставови, да го покажеме тоа што го носевме во себе – нашите квалитети, нашата креативност. Но мораме да признаеме дека живеевме во мир, без стравови дека може нешто лошо да ни се случи. Колку брзо пролетаа годините.

Одненадеж тишината ја наруши едно бротче полно со млади луѓе. Нивната смеа и вресок ја разбудија оваа тивка и повлечена населба покрај езерото. Овие млади луѓе уште не отишле на спиење, си помислив. Не им е лесно. Какви сè води треба да препливаат. Некои од нив се добри пливачи – шампиони. Некои немаат ни вода каде да пливаат. Се радувам кога слушам како отворено, умно знаат да ги изнесат своите погледи за светот. Да критикуваат негативни состојби во општеството. Какви умови се кријат во тие млади луѓе, кои не можат да ги реализираат своите знаења, своите желби.

Нашите родители спиеја мирно, знаеја дека по завршувањето на училиштето ќе можеме да се вработиме. Немаше дрога, немаше СИДА, немаше вадење ножеви за само еден збор или од забава.

Од каде стигна оваа страшна агресивност?

А нашите љубови беа платонски, со некој бакнеж и држење за раце, во некоја уличка, пред некој двор од каде што се чувствува мирисот на розите. Така беше тогаш, а сега… вртиме ленти.

Омилени улоги

Улоги и претстави на кои секогаш се сеќава со топлина во срцето: Розалинда во „Како што милувате“ од Шекспир; Регана во „Крал Лир“ од Шекспир; Наталија во „Три сестри“ од Чехов; Оливера Стрезовска во „Ѕидот, водата“ од Живко Чинго; Лизавета Николаевна во „Бесови“ од Достоевски; Ана Шукова во „Кенгурски скок“ од Чинго; Љуба во филмот „Фросина“; Гина во филмот „Македонска крвава свадба“; Мира во филмот „Мирно лето“.

Игор Георгиев

 

 

 

Во прво лице

,
Праведен, искрен и збунет…

 
1. ЗА СЕБЕ
-Праведен, искрен и збунет од глупостиве на светот кои секојдневно ми излегуваат на news feed
2. ЗА ЉУБОВТА:
-Да зборувам на сите човечки јазици, па дури и на ангелски, штом љубов немам, ќе бидам бакар што ѕвони, или кимвал што ѕвечи. Да имам пророчки дар и да ги знам сите тајни, да ги имам сите знаења за сите работи, а и така силна вера, што и планини да преместувам – ако љубов немам, ништо не сум – (посветено на Ангела моја)
3. ЗА ЖИВОТОТ:
-Живот е она што ти се случува додека ти правиш планови за животот –Џон Ленон
4. ЗА ТЕАТАРОТ:
-Театарот е она што ми се случува додека јас правам планови за театарот – Игор Георгиев
5. ЗА ДОБРОТО
– Добродојдено е секогаш
6. ЗА ЗЛОТО
-Подалеку од мене, гризам и касам
7. ЗА НЕПРИЈАТЕЛИТЕ
-Кармата нив ќе ги среди
– А, ПРИЈАТЕЛИТЕ?
– Им благодарам на вистинските што животот ми го прават секојдневно поубав (си знаат тие)
8. ЗА ГЛУМАТА ВО ЖИВОТОТ
-Вистината излегува на виделина…порано или подоцна
9. ЗА СЦЕНСКАТА ПРАШИНА
– Вентолин, фликсоназе и инхалации со морска сол
10. ЗА КОЛЕГИТЕ
-Мислите на сестрите и браќата мои? Љубов, разбирање и…. нека биде уште една тура љубов од мене (за тие што заслужиле, се разбира)
11. ЗА НЕОДИГРАНИТЕ УЛОГИ
– Нека се стрпат малку, се во свое време..
12. ЗА ИДЕЈАТА
-Зависно од темата
13. ЗА СОНОТ
– Ништо без него, енергетски духовен пијалак, безнадежен дневен сонувач
14. ЗА ЈАВЕТО
-Тешко прифатливо, но адаптацијата е битна и силна човечка одлика
15. ЗА ВИНОТО
-Убаво мезе
16. ЗА СЕМЕЈСТВОТО
-Те сакам мамо.. Те сакам сестро
17. ЗА КРАЈ
– For the music is your special friend
Dance on fire as it intends
Music is your only friend
Until the end
Until the end
Until the end