ДЕЈАН ПРОЈКОВСКИ, РЕЖИСЕР

ИНТЕРВЈУ

Ѕвездите да паднат на меко…

На светската берза може да се тргува со се, па дури и со крвта на Хамлет, која е многу евтина; Секогаш во моите претстави се обидувам да го декодирам времето што го живееме и како Диоген со фенер во рака среде бел ден го барам човекот; Театарот може да го промени светот! Идејата е донкихотовска, но кој не верува во неа, не може да се занимава со уметност

Земјата, огнот, водата, лебот… и?
Пројковски: … Верата, надежта и љубовта… Го носиме ли Бога длабоко во себе, ги пронаоѓаме ли во секојдневието вистинските патишта. Секогаш се преиспитувам дали го разбираме навистина значењето на посланието на Апостол Павле до Коринтјаните:
“Ако ги зборувам човечките и ангелските јазици, а љубов немам – тогаш сум бронза што ѕвони или кимвал што ѕвечи. И ако имам дар за пророкување; и да ги знам сите тајни и сите знаења; и ако ја имам сета вера, така што да преместува и планини, а љубов немам – ништо не сум… А сега остануваат овие три: верата, надежта и љубовта, но љубовта е најголема од нив.”

Како изгледа театарската одаја на Дејан Пројковски?
Пројковски: Шекспир, Достоевски, Чехов, Гете, Чернодрински… Во мојата театарска одаја има дела кои сигурно треба да бидат дел од новиот Ноев кораб. Дела кои би требало да ги оставиме како тестамент за новата цивилизација. Дела кои ја отсликуваат големината и смислата на постоењето на нашата цивилизација. Дела кои се во постојан дијалог со Бога. Токму тие дела се мојот театарски предизвик или причина за реконструкција на моите соништа.

Што ако Пројковски го скрши театарското огледало… ќе има ли стварност?
ПРОЈКОВСКИ: Секогаш во моите претстави се обидувам да го декодирам времето што го живееме и како Диоген со фенер во рака среде бел ден го барам човекот.
Театарското огледало многу често се крши, но зад него има секогаш следно и друго огледало… Важно е само да не се вљубиме во својот лик… тоа беше крајот на Нарцис. Големиот Станиславски велеше Сакај ја уметноста во себе, а не себе си во уметноста.”

До кога Хамлет ќе може да ја издржи сегашноста?
Пројковски: Денес не е проблемот да се биде или не, денес проблемот е ДА СЕ БИДЕ, и тоа како да се биде, зошто да се биде, наспроти се, поради кој и како да се биде? Да не се биде, сепак, значи спокојство, тишина, слеаност со бескрајот и времето. Да се биде денес, значи да да се биде фрлен во една заедничка цивилизација, каде што страдањето, осаменоста, предавството, лудилото, бедата… имаат заедничко име – глобален прогрес.

…Ќе го убиеме ли конечно?
Пројковски: На светската берза може со се да се тргува, па дури и со крвта на Хамлет, која е многу евтина. Новиот потоп се вика изобилство на слики, звуци, информации… Вавилон е меѓу нас, но не се гледаме, не се распознаваме, не се разбираме – глуви и слепи врвиме низ неповторливиот и огромен прогрес на човекот? Молчиме? Не знаеме кои бевме? Наместо светлина гледаме флуоресцентни одблесоци од привлечниот пекол на непостоењето, наместо љубов го гледаме човечкото месо искасано од канибалската автобиографија на терра луденс.
Токму затоа – ДА СЕ БИДЕ ИЛИ ДА СЕ БИДЕ! – како единствен избор на човекот денес, како спротивставување и потрага по човечкото во човекот.

Лудилото е зрелост или зрелоста лудило прашање е сега?
Пројковски: Времето се шинало од својот зглоб, што ме роди, па јас да му го местам о, клета коб”.
Хамлет/Шекспир
Нашиот Хамлет е патување низ длабочините на човечката душа… низ темните тунели, барајќи светлина. Сакавме нашиот Хамлет да ги носи нашите дилеми и стравови. Хамлет на 21 век. Хамлет кој е спремен да го носи својот крст и да верува во себе. Хамлет како патник кој тргнува на најдолгото и најтешкото патување, на кое треба да ги открие одговорите на своите прашања – патувањето во своето срце, таму во длабочината на својата душа, да ги најде одговорите на вечните теми: Љубов, Смрт, Бесмртност, Желба за власт… Важно е да бидеш спремен вели Хамлет… НЕКА БИДЕ…

Дали театарот како бегство е враќање кон вистината?
Пројковски: Дали да се сонува денес, значи храброст?
Дали да се сонува, значи дрскост или залудно изгубено време?
ДА СЕ СОНУВА:
– Значи повторно сизифовски да се пркоси, да се тргне по патот на Одисеевото проклетство, со Шаманска упорност да се бара храброста и во отфрлањето на целокупната доминација на глобалниот универзален банализам, да се предизвика вечната судбина на отфрленоста.
Театарот може да го промени светот! Идејата е донкихотовска, но кој не верува во неа, не може да се занимава со уметност.
Но, за почеток е важно да се промениме самите себе. Многу е важно за еден режисер да биде свесен за одговорноста на својата професија. Тоа значи дека театарот треба да се создава за луѓето денес и понекогаш да зборува и да поставува прашања за кои сите други молчат. Но театарот не дели совети и не е училиште по морал… Театарот треба да ги поставува вистинските прашања, ако сака да биде актуелен и општествено важен.
Театарот како нов Ноев ковчег, упорно, со речиси искршена старост, постојано ги собира нашите нови соништа.
Театарот – тој мал дел од се поневидливиот храм на нашите души!
Паѓаат ѕвезди.
Си замислив желба: да
паднат на меко.”

Борче ГРОЗДАНОВ

ДИМИТАР ИЛИОСКИ – ДИМЕ, ТОН МАЈСТОР

ТЕАТАРСКИ ПРОФЕСИИ

Водата е најслатка од театарската чешма!

Вака Диме Тонецот гледа на театарот како предизвик, кој исполнува по принципот – колку повеќе работа, толку поголем е предизвикот

Музиката во театарот е речиси неизоставен дел од една претстава, од еден готов чин, нераскинлива подлога, која неретко знае да биде и тоа како впечатлив дел од естетскиот чин. Освен како нумеристичка поддршка, музиката, тактот, знае да биде и ефект, кој често повеќе говори и од зборовите во едно дело. Звукот заменува, но, од друга страна, е незаменлива алка во синџирот што ја сочинува претставата како креативен чин.
Обично, луѓето кои се зад микс пултот и “диригираат” со претставата и звукот знаат да бидат невидлива, но и тоа како голема потпора и десна рака на актерите и режисер. Еден од нив е тон мајсторот во Драмскиот театар од Скопје, Димитар Илиоски или попознат како Диме Тонецот. Тој го претпочита театарот како колективен чин, во кој секоја единка иако индивидуално, работи за целата екипа. Тој и по повеќе од две децении и стотина примери, небројни репризи, на секоја нова претстава и приоѓа со нов жар и гледа на неа како на нов предизвик. “Ако човек успее емотивно да се врзе со театарот или како што вели една стара поговорка “да се напие вода од театарската чешма, никогаш нема да се одвои од неа” го започнува неврзаниот разговор за себе и својата професија, Диме.
ЗА “ПОКРИВАЊЕТО”
Дека нема човек кој работи, а не греши се потврдува и со неговото искуство: “Кога се случуваат грешки кои се неизоставен дел до работата и кога мора тие да се покриваат, обично во временски цајтнот се реагира инстинктивно. Секоја прескокната реплика, кикс, згрешен мизансцен може да се покрие со звук кој дефектот го претвора во ефект, вели за ефективната работа Илиоски.
ЗА ТЕКСТОТ
Текстот мора да се знае, особено шлагвортите меѓу актерите и премините кои врзуваат една сцена во друга. Затоа Диме се подготвува и речиси редовно го знае сиот текст напамет.ЗА РЕЖИСЕРИТЕ
– Секој режисер различна приказна. Секој од нив си има свои барања, различен пристап кон работата, а со тоа и различен приод кон музиката… Има “упорни режисери” кои во текот на подготовките за сето време”играат” со музиката, но има и такви кај кои речиси до последната проба не се знае конкретно што и како ќе се чуе на сцената, што, пак, не значи дека како краен производ таа не е ефективна.

ЗА ДРАМСКИ
Имам среќа да работам во еден до најдобрите театри во Македонија на сите времиња. Сум работел со сите наши ѕвезди и бардови, како и со најголемите режисерски имиња. Не е мала работа да си сведок на едно време, во кое се чекаше во огромни редици за билет, исто како што пред продавниците се чекаше во ред за леб и млеко… Но, имаше и такви времиња во кои публиката не “подзаборави”, односно помалку ја имаше во театарот. Можам да кажам дека во моментов креативниот тим (директорот Бранко Ѓорчев и уметничкиот директор Дејан Лилиќ) кој управува со театарот работи на случајот “враќање на публиката” и тоа доста успешно.
ЗА ИСПОЛНЕТОСТА
Работата може да те исполни само доколку ја сакаш. Од неа не смее да се има страв. Колку повеќе работа, толку повеќе успех, толку поголем предизвик. Само работата исполнува до крај, завршува тон мајсторот Димитар Илиоски Диме.

Тревога – паника!

Во екот на НАТО бомбардирањето на Белград седевме во бифето во Драмски и некои од актерите на лаф-муабет ја покажуваа својата храброст, нормално, за сметка на “агресорите”. Во еден момент ми светнаа една идеја – отидов во кабината и на сет глас ги пуштив снимените сирени за тревога. Настана општа паника. Оние “храбрите”, бргу-бргу гледаа да се фатат за кваката од излезната врата, жените врискаа, а некои од нив и плачеа. По едно време сфатив дека шегата е по малку несолена и ја прекинав “тревогата”. Резултатот беше познат: идниот ден никој не ми правеше муабет, а некои од нив лутината ја држеа и повеќе од еден месец.

Борче ГРОЗДАНОВ

ИНТЕРВЈУ СО АНА ЛЕВАЈКОВИЌ

АКТЕРКА ВО ТЕАТАРОТ ЗА ДЕЦА И МЛАДИНЦИ

Да се игра за деца е сериозна работа

Ана Левајковиќ, актерка која во Театарот за деца и младинци ги оживува детските соништа и ја развива бујната детска фантазија играјќи ролји на принцези и хероини од бајките… понекогаш и ликови кои се олицетворение на лошото, но, во секој случај, таа е еден од детските херои…

Непосредна причина за разговор со неа е неодамнешното признание на Театарот за деца и младинци на Фестивалот во Котор, за претставата “Девојчето со кибритчиња”, куклена претстава во која токму таа е тажното босоного девојче кое продава кибритчиња за Божик…

Во што се состои мотивот или поточно поривот во играта за деца?
– Магијата е во тоа со својата дарба да успееш да го пренесеш и задржиш вниманието на децата и истото да го фокусираш на приказната.
Таа работа колку и да изгледа едноставна бара многу концентарција, дисциплина и точност. Од овој аспект детските ројли и детските претстави се и тоа како сериозна работа.

Кажете ни нешто за возвратната енергија што ја восприемате од децата?
– Тоа чувство не може до крај да се опише со зборови. Навистина треба да се доживее. Еве еден пример кој ни се случи неодамна при гостувањето со Лакомата мецаа во Ресен. Децата не можеа да се одвојат од нас и од куклите – ликови. Најпрвин тие комуницираа со куклите, се фокусираа на нив, а потоа нас не допираа и со тоа почувствуваме дека им се остварува сонот од приказната, дека се соживуваат со него… За тоа вреди да се работи. Кога сме кај децата и нивната имагинација, интересно е тоа што секое дете си има свој јунак. И кога ќе те запаметат како позитивен лик “тешко” им паѓа кога играте негативец. Така, на пример, кога играв лоша во “Заспаната убавица” приоаѓаа децата, по малку натажени, бидејќи веќе ме имаа запаметено како принцеза или Црвенкапа.

Во Девојчето… ја водите цела приказна како централен лик. Колку беше тешко тоа да се изведе?
– Да, јас сум речиси цело време присутна на сцената но, без моите колеги и возвратната енергија и тимска работа од нив, немаше ништо да се оствари. Во куклените претстави нема простор за грешка се мора да оди “под конец”. Додека во живите претстави има простор за импровизација и можност за враќање…

Ви недостига ли големата вечерна сцена?
Секој актер сонува да игра во еден Чехов, Шекспир и другите класици и наши и странски современски драмски автори. Од таа страна секако дека е присутна и мојата желба да заиграм некогаш во една таква претстава. Но, во секој случај и работата во нашиот Театар за деца и младинци ме исполнува, пред се, затоа што сме многу активни. Играта ме исполнува. Пред се што играме тимски, колективно, што е прв предуслов за успех.

Што мислите за третманот на детските претстави кај нас?
Од аспект на публиката и радоста кај најмладите можам да кажам дека го оправдавме нашето, речиси дведецениско постоење, како Театар за деца и младинци. Мислам дека генерално имаме мал проблем со признавањето на сериозностаа на претставите за деца. А како што веќе реков да се игра за деца е многу сериозна работа.

Борче ГРОЗДАНОВ

РАЗГОВОР СО ВЛАДО ЈОВАНОВСКИ

АКТЕР СО СПЕЦИФИЧНА ПРОФЕСИОНАЛНОСТ

Македонија е мојата матична сцена

Уште десетпати по десет спотови да се снимаат, малку е! Македонија и нејзините богатства засекогаш ќе останат тајна. Самиот збор Македонија е една од најголемите световни тајни, збор кој има таква фрекфенција што сите го посакуваат, опејуваат, присвојуваат, а, богами, подготвени се и да војуваат за него. Истражувајќи го мистичното, заклучив дека Македонија не е само парче земја-крстосница на патишта и интереси, туку парче небо на земјата, вели за родната и наша земја, Владо Јовановски

 

 

 

 

 

 

На матичната сцена на МНТ со премиера се враќате по речиси тригодишна пауза. Постоеше ли некоја посебна причина што Ве немаше подолго време или се работи за сплет на околности?
Владо: За волја на вистината, последната премиера во МНТ не ми беше пред три години, туку пред неполни две, кога играв во спектаклот “Троил и Кресида”. Подготовките за таа претстава беа повеќе од четири месеци, по десетина часа работа дневно, најчесто и без слободен ден во неделата. Резултатот од таа ментална и физичка сеанса (намерно велам сеанса, затоа што таму немаше ни П” од процес) е поразителен. Залудно потрошено време, измачени актери и сите други чинители во “проектот”, а сето тоа за само двапати одиграна претстава. Инаку, моја матична сцена е целиот културен простор во Македонија. Во изминативе три години работев во “Светилникот” од Димитар Талев во Прилепскиот театар, “Тетовирани Души” во Кумановскиот театар, “Стриндберг досие” во НТ “Антон Панов” од Струмица, а ја сработив и “Фигаро се разведува” во МНТ пред две и пол години со младиот и талентиран Куштрим Бектеши.

Го работевте “Ревизор” од Гогољ, а сега “Бесови” од Достоевски. Што значи за еден актер учеството и креацијата во едно дело од руски класик?
Владо: За “Бесови”, во секој случај, е исклучително тешка задача за сите учесници во претставата, па така и за мене. Го работев “Ревизор”. Да. Поточно го играв градоначалникот. За среќа, во една доста успешна претстава. Претстава која се играше на радост наша и на публиката, која уживаше во хуморот на Гогољ. Со таа претстава вкниживме и едно успешно гостување во ХНК во Загреб, каде што имавме одличен прием од публиката и медиумите. А што значи за мене да играм лик во руска класика? Тоа е како да имаш во рака добра машина која нема да те остави на сред пат.

Веќе подолго време се зборува за (не)присуството на нашите автори на македонската сцена. Што мислите за поставувањето на македонски пиеси во однос на оние од светската драматургија?
Владо: Јас секогаш се радувам на квалитетен домашен драмски текст и на добар автор, а, фала Богу, такви имаме. Меѓутоа, Вие многу добро знаете како се поставени кај нас работите и дека најмалку одлучувам јас. Секогаш има комисии кои не се имуни на пристрасност, а тука е и личниот интерес, непотизмот, алчноста, злобата… Такви ликови има еден куп во светската литература. Сетете се само на господата Бопчински и Допчински од “Ревизор” кога би биле во состојба да одлучуваат дали да се постави дело од Стефановски, Андоновски, Дуковски, Плевнеш, Миневски или воопшто да не се постави ниту едно. Но, пострашни од нив се оние кои им наредуваат. Конспираторите од мракот или менталните криминалци како Петар Верховенски, кого случајно го играм во “Бесови”. Во македонската реалност, во културата, во сите политички опции и гарнитури досега, за жал, има најмалку по еден Петар.

Вашето искуство пред камерите е речиси исто така големо како она на сцената. Каде плива Владо Јовановски полесно, пред камерите или пред сценските рефлектори?
Владо: Како пливач ги владеам сите техники, а најмногу го сакам маратонот. Се чувствувам прекрасно и во театар и пред камерите, доколку се работи за добар проект со добри мајстори. Барем досега имав среќа и чест да работам со такви, а има големи мајстори со кои не сум работел, а би сакал во иднина.

Го работевте едукативно образовниот серијал “Истражи ја Македонија”. Колку навистина може да се истражи Македонија?
Владо: Невозможно! Уште десетпати по десет спотови да се снимаат, малку е! Македонија и нејзините богатства засекогаш ќе останат тајна. Самиот збор Македонија е една од најголемите световни тајни, збор кој има таква фрекфенција што сите го посакуваат, опејуваат, присвојуваат, а богами подготвени се и да војуваат за него. Последниве неколку години моево семејство, заедно со семејството Наскови – Драгаш, го посетивме речиси секое место во Република Македонија. Ни останаа уште некои места, кои ни се на агендата за во иднина. Истражувајќи го мистичното, заклучив дека Македонија не е само парче земја-крстосница на патишта и интереси, туку парче небо на земјата.

Често се калкулира (манипулира) со поимот боем. Дали воопшто постојат вистински боеми денес?
Владо: Да, но и тие се еден загрозен вид во оваа загрозена држава. Безгранично ги почитувам. Тие се како сол во оваа обесуштена атмосфера. Кажано е ако солта се отсоли, со што ќе ја засолиме солта. Наздравувам во нивна чест со песната “Налеј, налеј од рујното вино”!!!

Борче ГРОЗДАНОВ

РАЗГОВОР СО РИСТО АЛЕКСОВСКИ, РЕЖИСЕР

Никој не е толку богат да располага со времето на другите

Ристо Алексовски е режисер од оние кои доаѓаат и допрва имаат што да кажат во Македонскиот театар. Досега на нашите сцени тој е присутен со пет проекти, меѓу кои забележителен успех имаше со монодрамата “Последната лента на Крап”, реализирана со актерот Златко Митревски, а позитивни беа и реакциите за неговата најнова режија на монодрамата “Човекот од собата седум” со актерот Сашо Тасевски. Обата проекти беа реализирани во рамките на Градски театар Скопје

 

 

 

 

 

 

Каква е приказната на Ристо Алексовски режисерот?
Ристо: Приказна… (ха, ха, ха). Гевгелиски сокаци, софиски џез клубови, алтернативни и не толку алтернативни театарски простори, луѓе, места, ликови, автори, страв, параноја, среќа… Како во приказна на Хармс, кој еден ден излегол од дома… Со таа разлика што после неколку години по студиите на НАТФИЗ се вратив дома во Македонија и од тогаш до денес се трудам да се задржам себеси, меѓу сивилата и апатијата… Тоа, за жал, е најстрашната битка во 21 век, не само во Македонија, туку и пошироко. Да си ја задржиш сопствената душа, да издржиш на сопствениот пат… Но, лека-полека, за среќа, нештата почнуваат сериозно да се менуваат кон подобро. Со други зборови, повеќе луѓе почнаа да чекорат, осознавајќи дека така е позабавно (ха, ха,. ха).

Колку таа приказна зависи од другиот?
Ристо: Ниту една приказна не зависи од некого и сите што ја застапуваат таа теорија сериозно ја прикриваат својата неспособност да се справат со себеси. Една од моите максими е дека се што сум јас, всушност е дериват на моите сопствени убедувања и принципи. Од тој аспект не гледам како некој би имал некаков фатален удел во мојата приказна. Да работиш Театар значи континуирано да си во потрага по нова битка, но таа битка не е со никого друг, бидејќи единствениот непријател во неа си самиот ти, единствениот пред кој не можеш да се сокриеш, да лажеш, да извртуваш или ублажуваш. Глупост е да дозволиш некој да се меша во нешто толку забавно.

Колку се подотворени твоите порти за овој сив светоглед?
Ристо: Светогледот не е сив, но многу луѓе заборавија да гледаат… Премногу време трошат на чекање на туѓ благослов. Полека, но сигурно се повеќе луѓе разбираат дека за да правиш театар не ти треба благослов од министерства, општини, директори, а шепата истомисленици со истата или слична тема за раскажување како твојата, всушност има потреба до болка од театарската игра во (не)просторот…. Големиот Меерхолд ќе рече: “Што му треба на еден млад творец? Талент, визија, и нешто што му пречи, за да може на нешто да се потпре”. Да се навратиме на основното – не мислам дека во целината има сиво, туку напротив мислам дека Целото е виножито (ха, ха, ха).

Има ли волја и идеја за промена на естетскиот свет во очите и чувствата на Ристо?
Ристо: Се разбира има. Што се однесува до идеите, во крајна линија јас сум живо суштество, што постои во нешто поголемо од мене и нормално е целиот творечки пат да ми биде исцртан со еден доста немирен есцелограф… Секогаш се трудам да ги задоволам сопствените стравови, можеби и затоа одбрав мојот пат да биде режијата. Таа единствено дозволува да споделиш и на тој начин да се самолекуваш, а лечејќи се себеси да ги лечиш и другите.

Досега нивото на перцепција е лудилото… Што мислиш ќе му се дојде ли до ак?
Ристо: Не станува збор за лудост. Во крајна линија таа понекогаш е и потребна. Но станува збор за еден пострашен феномен – Глупоста. Ако ја толерираш премногу станува фатална. Но, и без подлабока анализа на овој феномен едно е сигурно, треба да се пристапи кон конкретни чекори, да се оттргнеме од стереотипите и посмело да се занимаваме со најважното – театарот. Како што кажав погоре, да престанеме да пронаоѓаме оправдувања.

 

 

 

 

 

 

 

Од досегашното твое искуство, што мислиш, кому повеќе му припаѓа театарот на режисерот или на актерот? Се создава впечаток дека помеѓу овие два светогледа има непремостливи разлики. Дали го делиш ова мислење?
Ристо: Ако е тоа така тогаш не можеме да говориме за постоење на Театарот. Не постои центар и не-центар. Постои само идеја и тоа идеја врз која се гради и надоградува. Кога би се запрашале самите себеси за функцијата на вашите прсти на раката, тогаш би стигнале до истиот заклучок. Театарот им припаѓа единствено на оние кои имаат што да кажат. Би сакал да паднам во летаргија од суперлативи за едните и другите, бранејќи ги, но… Никој нема потреба ниту од едните, ниту од другите, за жал театарот е скромен во своите желби, не се занимава со егата и предиспозициите и никој не е толку богат да располага со времето на другите.

Борче ГРОЗДАНОВ

РАЗГОВОР СО ЈАНА СТОЈАНОВСКА, АКТЕРКА

Никогаш не сум чекорела по македонска писта

Актерката Јана Стојановска ја паметиме како Мис на Македонија во 2007 година. Моментално е заштитно лице на модна куќа, а актуелна е со улога во претставата “Баал” во Драмски театар. Краткиот филм “Епизодист” во кој ја игра главната улога, неодамна доби награда за најдобар филм на Скопски филмски фестивал

Има ли простор, макар и алтернативен, за Јана Стојановска да покаже што знае?
Јана: Има ако си го најдеш, ако се избориш за него, ако веруваш во себе и упорно се трудиш да работиш на тоа да си подобар и подобар. Таа како сцена си постои, но мора да докажеш дека си достоен за да стоиш таму. За себе можам да кажам дека во моментов сум задоволна од своите ангажмани. Неодамна ја имав својата прва професионална претстава после факултет, “Баал” во Драмски театар, во режија на Мартин Кочовски. Многу ми е драго дека имав прилика да работам со таков режисер. Во моментов ја подготвуваме “Грев или Шприцер”, исто така, во Драмски. Ја доживеав и мојата прва филмска премиера во краткиот филм “Епизодист”, во режија на Игор Алексов, во продукција на “Квазар филм”. Тоа е прекрасно искуство уште повеќе што за првпат имав прилика да играм со мајка ми. Паралелно работам на еден прекрасен музички проект со Горан Таневски, од кој сум многу задоволна, сепак музиката ми е ново поле за истражување. Засега не можам да се пожалам.

Неодамна дебитираше на театарската сцена, имаше и главна улога во еден краткометражен филм, па можеш ли да ни кажеш каде повеќе и поубаво се снаоѓаш?
Јана: Филмот и театарот ги доживувам како сосема различни димензии. А сепак, умешноста што треба да се има е горе-долу иста. Театарот е менлива категорија. Преку целиот процес на подготовка и создавање на претставата, па до нејзината последна изведба, се случуваат низа промени. И временски, и енергетски, и идејни. Не за џабе се вели дека секоја претстава е различна, а станува збор за истата претстава, ха, ха, ха… На сцената имаш простор да менуваш ситници, и од почеток секој пат да ја преживееш истата драма иако веќе и го знаеш крајот. Тоа е бескрајно забавно. А филмот е момент заробен во кадар. Мораш да дадеш се од себе! Мораш објективот да го гледаш како партнер, како публика, да живееш со и во него. Тука се тие 5 минути кои работат за тебе, кои не смееш да ги изневериш, кои те бодрат да бидеш подобар отколку што можеш да замислиш дека си, и кои на крајот ќе остават печат за твојот квалитет, напор и добро завршена работа. Во двата случаја, многу е важно да ти се случи да работиш со добра екипа. Со тие луѓе со кои си по 24 часа заедно, станувате семејство, се познавате поинаку.

Сметаш ли дека нема многу атернативни простори каде што би можеле да го покажуваат и надградуваат својот талент?
Јана: Во ова време и услови навистина треба човек да има среќа за да го добие својот простор, па макар и на алтернативната сцена. Секоја година и од Факултетот за драмски уметности и од приватната академија Есра излегуваат околу дваесетина дипломирани актери. Некој ги добива своите 5 минути, а некој никогаш… Сцена има, да, но треба да се има среќа пред се, и мноооогу самодоверба за кога конечно ќе се качиш на таа сцена да успееш да го задржиш вниманието. Од една страна, да бидеш глумец, да се бавиш со своето тело како инструмент кој треба да научиш совршено да го ракуваш, е одлично. Но од друга страна, секогаш има некој кој треба да те повика, да те земе. И бидејќи станува збор за уметност, не постојат репери кои ти гарантираат дека си доволно добар за да останеш на сцената. Услови за егзистенција баш и нема, мене ми е жал, но тоа е реалната ситуација. Тие вработувања во театрите се единствена гаранција за некоја финансиска стабилност, и некаква надеж дека ќе имаш шанси да играш бидејќи си дел од таа институција. Алтернативни сцени постојат, но тие обично функционираат благодарение на страста и жедта на младите уметници. Да сумирам, сцена како сцена постои, и алтернативна и државна, но од аспект на опстанок не е лесно. Сепак сме околу 2 милиони во целата држава, и не сите луѓе ги интересира театар. И сега се поставува прашањето, дали би се премислила, кога би можела да го вратам времето, а одговорот е, Не! Никогаш!

Во која насока Јана го оди својот пат?
Јана: Па, веројатно, се обидувам да останам добар човек. Се обидувам да се задржам на приоритетите, и да работам на себе, како приватно така и професионално. Си ги сакам пријателите кои ми се многу важни. Верувам во тоа дека животот ти дава да бираш помеѓу полесен и потежок пат. Бенефициите од потешкиот, веројатно, доаѓаат подоцна во животот, но на крајот зарем не е најважно да се задржи чистата душа? И најромантично верувам дека сите грешки и препреки кои ни се случуваат се тука за да научиме нешто од нив. Совест и искуство не можеш да си купиш со пари.

Присутна и верифицирана беше и во светот на манекенството, ти недостига таа писта или уште одиш по неа?
Јана: Никогаш не сум чекорела на манекенска писта, ха, ха, ха,… Навистина! Бев на два избора за убавина, и тоа е едно прекрасно искуство. Модата како мода, како писта, никогаш не ме привлекувала доволно. Тие две работи имаат многу малку заедничко. Единствено што ме привлекува во целата таа работа е фотографијата. Објективот на фотоапаратот. Сакам да се фотографирам и го правам тоа одвреме-навреме. Има многу забавна сличност во објективот на камерата и објективот на фотоапаратот.

На стартот од кариерата, има ли Јана своја уметничка девиза?
Јана: Сакала или не сепак носам товар со кој многу се гордеам, но и кој не можам да го избегнам. Потекнувам од актерско семејство и многу луѓе ме доживуваат како привилегирана. Морам многу повеќе да се докажувам за да докажам дека не сум актерка само заради мама и тато (Силвија и Ненад Стојановски, н.з.). Веројатно, ми е најважно да оставам некаков печат. Нешто што ќе сведочи за моето постоење на планетава. Нешто што и мене ќе ми докаже дека не постојам за џабе.

НЕПОСРЕДНО СО ДАРЈА РИЗОВА, АКТЕРКА

Умеам да го одвојам професионалното од приватното време

Тоа значи дека кога работам не постои фактичко време за забава, за која пак останува време кога сум слободна кога знам некој подолг перод немам професионални обврски, завршува Дарја со надеж дека овој системм ќе и биде урнек и за понатаму

Актерката Дарја Ризова е една од оние кои доаѓаат и за кои секако треба да има место во македонскиот театар и на македонскиот мал и голем екран. Таа во двете професионални претстави – “Таму каде што не сум бил” во Прилепскиот театар и “Спиноза” – во Драмски, ја заинтригира театарската јавност пред се со својата суптилност во изразот, одлична сценска снаодливост но и појавност и одмереност која е одлика на многу поискусни актери. Од друга страна надвор од сцената во непосреден разговор и контакт со неа таа плени со извонредна свежина и живост што е и треба да биде одлика на секој млад човек.

Така и започна нашето дружење со Дарја непосредно и искрено, во кое таа ја почна својата приказна за патешествието наречено актерство.
– Почнав да си играм уште од малечка, се собравме неколкумина и игравме пиесички што претежно сами ги смислувавме и пишувавме. Потоа во средно дојде и првото учество на ДАФ во Кочани. Тогаш за прв пат го почувствував контактот со публиката. Тоа ми се допадна и бев пресреќна кога се запишав на Академијата во класата на сега веќе покојниот професор Кирил Ристоски и неговиот асистент Зоја Бузалковска. Многу често не прашуваа дали сме подготвени да се справиме со актерството на што барем јас секогаш одговарав потврдно. Иако длабоко во себе мислев дека повеќе од времето на ФДУ и периодот на студирањето ќе биде исполнет со забава и дружење, но не беше баш така. Навистина, од утро до мрак со моите колеги времето го поминувавме на факутетот, но работејќи. Речиси и да немав слободно време, го сублимира својот училишен и студентски живот Дарја Ризова.

На тој напорен и трудољубив начин на осознавање на сопствената професија, играјќи во многу студенски и испитни претстави по режија и актерска игра и ја носи на Дарја и првата награда на Интернационаниот фестивалот “Скена ап” во Приштина за улогата на Лора во “Стаклена менажерија”, која ја добила како студент во прва година на ФДУ.

По завршувањето доаѓаат и првите професионални обврски во веќе споменатите претстави, во веќе споменатите театри но, и во неколку приватни проекти – “Неверство”, “Луди за љубов”, “Класен непријател” што се играат во Ц.К., во МКЦ, Хавана клуб.

За искуството со постарите колеги Дарја вели:
“Во Спиноза” ја имам таа чест да играм со Катина Иванова, а во Луди за љубов” со Петар Арсовски – двајца прекрасни луѓе и професионалци. Обајцата несебично го споделуваат нивното искуство за време на процесот на работа и можам да кажам дека од нив научив многу работи. Тука се разбира е Магдалена Ризова, која ми е тетка, и е секогаш тука да ме поддржи и со совет и со бодрење, но и јас и таа гледаме да не се натураме една на друга.

Како предност од сцената младата актерка ја посочува позитивната енергија што си ја даваат едни на други колегите од ФДУ и од тука, всушност, Дарја го попримила и го развила чувството на театарот како уметност но и како тимска работа.

На професинален план односно како човек и профисоналец можам да се пофалам дека успевам барем засега да го одвојам приватното од професионалното време. Тоа значи дека кога работам не постои фактичко време за забава, за која пак останува време кога сум слободна, кога знам дека некој подолг период немам професионални обврски”, завршува Дарја со надеж дека овој систем ќе и биде урнек и за понатаму.

ФОТО: Д. МИТРЕСКИ
Борче ГРОЗДАНОВ

РАЗГОВОР СО ВЛАДИМИР ТУЛИЕВ

АКТЕР КОЈ Е МЕДИУМСКИ СЕ ПОПРИСУТЕН

На Македонскиот театар му треба организација и универзален јазик

Тулиев е актер во Народниот театар Штип речиси 18 години со одиграни седумдесетина премиери, а зад себе има и неколку домашни филмови како што се “Сердарот”, “Панкот не е мртов”, “Жената што го затвори прозорецот”, “Трето полувреме”… ТВ проекти, а неговата присутност во нашите домови ја чувствуваме преку најкратката, но најбрза и највпечатлива форма ТВ рекламите… Со него зборуваме за неговото професионално искуство за професионалните односи и обврски за тоа каде, колку и како македонскиот театар е инволвиран на европската театарска мапа…


Што значи за еден актер работата во Европската театарска мрежа ПЛОТС?
– Секое ново искуство е добредојдено и никогаш не се знае кога ќе му притреба и ќе му се најде на актерот за подобра сценска изведба. Иако честопати знаеме да кажеме или да не се сложуваме со стекнување на одредени вештини и да се потпираме на сопствените инстинкти. Со сите овие денови и седмици дружење и работење заедно со останатите актери од останатите земји, во рамките на проектот ПЛОТС, увидов еден многу сериозен пристап кон работата и особено кон пробата на сцена. Се влегува со полна енергија, концентрација и креација, а се негува и еден универзален театарски јазик – движењето. Не дека не сме сериозни во Македонија, но сме различни при пристапот кон поставувањето на една претстава. Секако гледам и можност за презентирање на нашите актери во Европа, за кои морам да кажам дека ни малку не заостануваат зад европските, само е потребна промоција и презентација. Увидов како се пристапува кон организацијата на претставата и се што таа самата носи, а тука се беспрекорни. Токму на ова ниво ние сме многу назад и тоа речиси сите театри во Македонија. Не смеам да го изоставам и најважниот фактор за една публиката, која може на најразлични начини се негува, анимира, ангажира, инволвира, информира и на секој начин што повеќе да се задржи во салонот, фоајето, театарското бифе.

Што мислиш, дали и колку интернационалните искуства и недостасуваат на театарска Македонија?
– Секако дека се неопходни за да се види кон што и како се движи театарот во Европа, а самото тоа носи еден нов и свеж бран на идеи. Можеби нема сите да се сложиме со овие нови видувања на театарот, ама секако дека носат освежување за публиката. Како пример ќе ставам претставата што ја работев во Кореја-театар, Италија, во која преовладува кореографија, ритам, музика и која искрено беше прифатена не само од публиката туку и од колегите актери. Морам да кажам дека многу добро беше прифатена и мојата енергија, емоција која беше вкомпонирана на многу професионален начин во целиот перформанс.

Во Штипскиот театар си еден од најангажираните актери. Од аспект на твоето искуство, што мислиш колку е потребен трансферот на млади актери во македонската театарска мапа?
– Колку што е можно повеќе. И тоа не мора да бидат само за главни и насловни ролји, нека е и епизода, ама сепак да зрачи ново име и лице на сцената. Морам да кажам дека во последните години има раздвижување на еден бран млади актери кои многу сериозно работат на себе.

Што би им препорачал на младите колеги?
– Работа, работа и само работа. Можеби звучи излитено и клиширано, но само на тој начин избива квалитетот што никој не може да го оспори. Кога се собра младиот ансамбл во Штип минавме низ период на креативни несогласувања, се додека не ги насочивме енергиите кон еден заеднички правец и на тој начин создадовме победнички тим, кој се докажа на македонската сцена.

Какви се твоите искуства од работата со режисерите?
– Иако понекогаш знаат да бараат премногу, сепак добро се снаоѓам, особено ако со некои од нив работам по повеќе пати. Ги ценам режисерите кои си го напишале домашното и знаат што бараат не само од мене туку и од колегите, и ако ми насочат добар правец па заедно да се движиме кон решавањето на проблемот. Не дека не сакам да експериментирам, ама сепак треба да се има хармонија и единственост. Со некои од нив толку ни е развиена комуникацијата што одредени работи ги решаваме со еден поглед. За жал последниве години има се помалку режисери од странство, од кои актерот може да се здобие со нови искуства.

Се почесто си присутен пред ТВ и филмските камери, а и на рекламите. Можеш да ни кажеш нешто за сличностите и разликите во однос камера – сцена?
– Секако дека има разлики, инаку се би било театар. Се што е пред ТВ или филмска камера останува засекогаш и нема назад, имаш само неколку кадри да го реализираш бараното и тоа е се. Не знаеш како ќе реагира и ќе го прифати публиката, ја немаш пред себе, туку само камерата и многу луѓе наоколу со сета таа техника. Нема проби, доаѓаш пред камера и настапуваш. Нема време за созревање и ферментирање се оди директно на вино. Претставата созрева со текот на времето, некој рекол дека од 10-та реприза претставата наликува на она што треба да биде. И публиката, повеќе или помалку го мотивира актерот и се соживува со него на сцената и станува дел од претставата. Во последно време во државава почнаа да се прават квалитетни реклами иако по форма е кратка по времетраење, умее да биде многу ефективна и со многу долг век, односно си ја врши функцијата за која е наменета. Можеби не се слични или исти по форма, ама ги поврзува актерската дисциплина, професионалноста, трпеливоста.

Борче ГРОЗДАНОВ

ИНТЕРВЈУ СО АЛЕН НАНОВ, АКТЕР

Од животот и театарот добив се што имам

Ален Нанов, актер на Струмичкиот театар, кој покрај оние на сцената, низ животот поминува и низ други приватни, животни премрежја, човек кој успева да фениксира од канџите на едно од најнесаканите зла на денешницата – дрогата, и кој во моментов е силен поборник за помош на сите оние кои сакаат и имаат волја да се извлечат од неа… Од него непосредно дознаваме што за еден ваков човек значи битисувањето во МакедонијаШто значи да си актер во транзиција?
– Прво и основно: Актер си или не си! Односно, имаш дар од Бога или немаш, или уште поточно те сака сцената и публиката или не. Тоа нема никаква врска со актуелно политичкиот миг… а за ова што се случува во државичево ни мало, мило, ем напатено, потребна е поширока елаборација… Секако дека ние сме истренирани, утепавме не две-три транзиции, туку… Што се однесува до преживувањето, јас немам пари за фитнес и здрава исхрана, иако имам прилично солидни месечни примања за македонски прилики… Сепак, јас сум еден од најсреќните луѓе на светот. Имам две работи – занимања кои ми значат се од длабината на душата. Имам само една жена, без која не можам да дишам и две прекрасни деца. Од животот и театарот добив се што имам. Мислам дека тоа е повеќе од доволно!

Признава ли театарскиот миг мали и големи актери и режисери?
– Не знам… Мое е само да се обидам да направам се кога работам нешто конкретно, искрено се вложувам во она што го работам, во рамките на моите можности и на она што ми е дадено од Бога како талент. Се трудам да го исполнам побараното од режисерот како задача или улога… Не постојат мали и големи актери и режисери… Мене ми е најважно да го истражувам и изучувам секој миг на сцената со колегите, да бидам искрен пред публиката и со самото тоа да можам да ги восприемам чесно аплаузите. А кога некој ќе ми пријде по претставата и ќе ми даде забелешки, тоа значи дека сум допрел барем до една душа, сум предизвикал некакво чувство, а со тоа и сум ја исполнил основната задача и функција на уметноста.

Што му недостига на Ален Нанов во актуелниов театарски миг?
– Најпрво, политиката треба да исчезне од театарот, од уметноста воопшто, спортот и од секаде каде не и е ниту место, ниту е потребна. Сметам дека простор за политички надмудрувања е Собранието, а јас како уметник немам ниту намера, ниту амбиција да се приближам, а камо ли пак да влезам таму… Како второ, да се премине на сериозно планирање на театарската програма најпрвин скроена спрема пулсот на публиката, а потоа соодветно на човечките ресурси со кои се располага. Доста ми е од правење претстави во кои политичките послушници викаат луѓе – актери и режисери и… од надвор, а си ги имаме дома! Затоа се случува 60 до 70 отсто од претставите евентуално да се одиграат три до четири пати и да се фрлаат во фундуси и магацини, а притоа да се потрошат многу пари, желба и страст… Со истите тие пари би можеле да се направат уште најмалку два до три проекти, кои ем публиката ќе ги гледа и сака (а струмичката публика премногу знае што е добро) ем ќе има простор да играме сите ние од театарот и нема да бидеме заложници најчесто поради еден човек “доајен” – добар глумец, обично од Скопје и поради неговата зафатеност, потоа да не можеме да организираме ниту една претстава! “Чуму такви проекти”?

Алтернативната работа покрај својата хумана порака и дејност дали е и дополна на недостатоците од професионалното или…?
– Дефинитивно не. Погоре ви одговорив дека двете професии кај мене се надополнуваат, односно имаат подеднакво место и важност, не се во никаква колизија. Напротив, толку многу се надополнуваат и ме збогатуваат, и мене како човек пред се (а тоа не може да не се преточи и на сцената) што е просто неверојатно! И двете работи се длабоко хумани (јас сум жив пример за реченото), и во двете сум длабоко вовлечен истрениран до крајност како професионалец – во едната на НАТФИЗ, а во другата од академијата на животот. Во едната како дипломец во класата на проф. Елена Баева, а во другата како “автентичен теренски работник” и едукатор на програма во намалување на штети и координатор на ХИВ-сида сектор. Животот бездруго може да ти даде и други светови, моменти, пријатели, навики, јас решив да се опробам во онаа варијанта на Монти Пајтон: “And now something completelly different”… решив да преминам во “противничкиот тим”, а освестувајќи се и обидувајќи се да избришам барем мал дел од моите гревови… Така ем ми беше помогнато, ем “избор” си доби искрен член до коска за век и вјеков. Веќе десет години преку многу семинари и тренинг-курсеви добив неколку важни за споменување сертификати и дипломи меѓу кои се и една од италијанското, романското и македонското Министерство за здравство, под чија закрила всушност и опстојуваме и работиме.

Секако креативноста е неизоставниот дел од нашето, а со тоа и моето живеење и само така опстојуваме, бидејќи за среќа, сме слободни насекаде да бараме донори, (во склад на нашите правила, прописи и статут). Секојдневно се соочуваме “драми, трилери и комедии”, кои ни се случуваат на терен, најмногу во Секторот за помош на штети од употреба на дрога и дневниот Центар за сексуални работници….Тоа се приказни кои само животот има чест да ги одигра подобро и поверно од животот, што би рекол Станиславски!

Борче ГРОЗДАНОВ

НЕОБВРЗНО СО АЛЕКСАНДРА КАРДАЛЕВСКА

 МЛАД ТАЛЕНТИРАН РЕЖИСЕР

Театарот е жив организам, а не фиктивна идеја

“Не сум поборник на концептуализмот во театарот, не сум роб на идејата, за сметка на фундаментот на театарот – Актерот. Сметам дека доколку сакаш да имаш добра претстава и добар продукт воопшто каде и да работиш, треба да обрнеш внимание на она што се случува во Центарот на Театарот, а што го создаваат актерите, вели Кардалевска дефинирајќи го својот досегашен режисерски ракопис

Младата режисерка Александра Кардалевска за себе вели дека како уметник е дел од една театарска, жива слика, како што впрочем и го замислува животот на “штиците што живот значат”, а не е дел од концепт, како често што се гледа и восприема дејствувањето во храмовите на Талија. Таа ги претпочита времето и дистанцата во решавањето на “акутните” театарски и не само такви проблеми бидејќи како што ни кажа: “Заради една баналност изгубив голем дел од времето, што требаше да биде продуктивно за мене, на ФДУ. Еден потпис ме оддалечи (барем за момент) од сцената… но не ми е жал, затоа што, овој период гледајќи од дистанца ми помогна да ја искристализирам линијата по која треба да се движам. Затоа, дури и сум благодарна на околностите кои во тоа “изгубено” време ме оддалечија од Театарот”.

За тоа како би го дефинирала својот досегашен режисерски ракопис и Кардалевска ќе рече: “Не сум поборник на концептуализмот во театарот, не сум роб на идејата, за сметка на фундаментот на театарот – Актерот. Мене лично, повеќе ми се допаѓа кога концептот ќе претставува некој вид клуч, гориво што ќе го заживее и “вози” делото, кога со “невидлива рака” ќе го обликува организмот, отколку да се занимава единствено со формата – Наместо концептот или идејата да бидат пренесени во интелектуализирана форма и единствено тоа да се понуди од страна на режисерот, повеќе ми се допаѓа кога концептот “потајно” ќе успее да го постигне својот ефект. Сметам дека доколку сакаш да имаш добра претстава и добар продукт воопшто каде и да работиш треба да обрнеш внимание на она што се случува во Центарот на Театарот, а што го создаваат актерите. За тоа и во мојата последна претстава (како што и вие одбележавте) е многу повидлива актерската игра, отколку режисерската рака. Едноставно, тоа го правам и ќе го правам бидејќи театарот е жив организам, а не фиктивна идеја”, додавајќи дека таа би можела да ја искористи својата дарба за уметност, која ја поседува од 7 години и поради која се занимава покрај режијата и со сликарство, и би можела да направи “чуда” во смисла на создавање на сценографија, костими, музика и се друго што е околу театарот, но: “Се додека не го изградам фундаментот на театарот, а тоа е актерската игра и до крај не го заокружам занимавањето со есенцијата и живоста на сцена, за мене проектот – претставата не е завршен”, вели за својот “концепт” Кардалевска.

Во однос на она што недостасува во македонскиот театар, Кардалевска потенцира дека отсуството на поголема и по “здрава” алтернативна сцена е извесен недостаток кој со малку поздрав однос кон спојката спонзорство – театар што според неа би можел да се надомести. “Во моментов и недостатокот на алтернативни простори, како можност за сценска експликација е исто така проблем”, додава Александра.

Преку тој вид (аспект) на театарот, Кардалевска ја гледа и конекцијата со Балканот, Европа и светот за излегување од македонските театарски рамки: “Тоа мене ми се случи на ФКТ “Ристо Шишков”. При конекцијата со гостите од театарот “Иван Раденов” од Плевен, Бугарија, на овој фестивал, тие ја видоа мојата претстава “Сексуалните неврози на нашите родители”, што ја работев во Струмичкиот театар, што ми беше “пропусница” за соработка со нив. По првичните договори, веќе работам на претставата “Кокошка” од Николај Кољада, на Плевенската сцена.

Борче ГРОЗДАНОВ