Венецијанскиот трговец – Вилијам Шекспир

 

 

Е трагикомедија на Вилијам Шекспир за која се смета дека била напишана помеѓу 1596 и 1598 година. И покрај тоа што е класифицирана како комедија во Првото фолио и поседува одредени аспекти од другите романтични комедии на Шекспир, оваа драма веројатно е најзапаметена по своите драматични сцени и е најпозната по ликот на Шајлок и познатиот говор „Нема ли Евреинот очи“. Главниот лик е трговецот Антонио, а не Eвреинот и лихвар Шајлок, кој е највпечатливиот и најславeн лик од драмата. Ова јасно се прикажува и на насловната страница на првото кварто: ”Најславната приказна за Венецијанскиот трговец.Со невидената суровост на Eвреинот Шајлок кон споменатиот трговец, и сечењето на фунта од неговото месо: како и освојувањето на Порција со избирањето на еден од трите ковчежиња.”

Датум и текст кога, каде…

Се верува дека Венецијанскиот трговец е напишан помеѓу 1596 и 1598 година. Драмата била спомената од страна на Френсис Мерес во 1598 година, така што веројатно била поставувана на сцена дотогаш, а насловната страница на првото издание во 1600 година наведува дека била изведувана „многупати“ дотогаш. Споменувањето на бродот на Саларино „Андреа“ (I,i,27) најверојатно алудира на шпанскиот брод Св. Андреа заробен од страна на Англичаните во Кадиз во 1596 година. Датумот 1596–97 се смета за конзистентен со стилот на драмата.

Драмата била внесена во Регистарот на Здружението на книжари, начинот на кој во тоа време се добивало авторско право за нова драма, од страна на Џејмс Робертс на 22 јули 1598 година под наслов Венецијанскиот трговец, познат и како Евреинот од Венеција. На 28 октомври 1600 година, Робертс го префрлил своето право врз претставата на сопственикот на книжарница Томас Хејс; Хејс го објавил првото кварто пред крајот на годината. Повторно било отпечатено како пиратско издание во 1619 година, како дел од таканареченото Лажно фолио на Вилијам Џагард. (Потоа, синот и наследник на Томас Хејс, Лоренс Хејс, побарал и добил одобрување за неговото право врз претставата, на 8 јули 1619 година). Воглавно се смета дека изданието од 1600 година е точно и доследно, и е основата на текстот објавен во Првото фолио од 1623 година, во кое се наведени неколку сценски упатства кои главно се однесуваат на сценската музика.

Изведба – Најстарата изведба за која е зачуван запис била одржана на дворот на Кралот Џејмс во пролетта 1605 година, по која следела и втора изведба неколку дена подоцна, но нема никаков запис за други последователни изведби во седумнаесетиот век. Во 1701 година, Џорџ Гренвил поставил успешна адаптација, насловена Евреинот од Венеција, во која Томас Бетертон ја играл улогата на Басанио. Оваа верзија (пропратена со маска) била популарна, и се одигрувала во наредните четириесет години.

Краток синопсис – Во 14 век градот Венеција во Италија бил еден од најбогатите градови во светот. Меѓу најбогатите трговци во овој град бил Антонио. Басанио, млад венецијанец и благородник кој го потрошил својот имот, сака да отпатува за  Белмонт

за да и се додворува на убавата и богата наследничка Порција.

Порција – богата наследничка

Во Белмонт, Порција и Басанио се венчаваат, исто како и Грацијано и помошничката на Порција, Нериса. Басанио добива писмо во кое му се соопштува дека Антонио не е во можност да го врати заемот земен од Шајлок. Во шок, Басанио и Грацијано веднаш заминуваат за Венеција , со пари од Порција, за да го спасат животот на Антонио нудејќи му пари на Шајлок. Без знаење на Басанио и Грацијано, Порција го испраќа нејзиниот слуга, Балтазар, по совет од роднината на Порција, Беларио, адвокат, во Падова.

Во Белмонт, Порција и Нериса се подбиваат и се преправаат дека ги обвинуваат нивните сопрузи пред да откријат дека тие биле всушност маскирани како адвокатот и неговиот помошник (V). Откако сите други ликови се помируваат, Антонио дознава од Порција дека три негови брода не биле загубени во морето и на крајот безбедно се вратиле.

Шекспир: Лондон и театарската кариера

 

„Сиот свет е театарска сцена, а луѓето се ништо повеќе од актери влегуваат на сцена, па излегуваат, и секој еден во животот ќе одглуми многу улоги“

Како што милувате, Чин 2, Сцена 7, 139-42.

Не е точно познато кога Шекспир почнал да пишува, но доказите што постојат од тоа време (пр. регистар на поставени драми) укажуваат на тоа дека неколку негови драми веќе биле изведувани до 1592 година.[26] Тој бил толку добро познат во Лондон што негов колега-драматург, Роберт Грин, во книгата A Groats-Worth of Wit (грубо прев. „Ум вреден грош еден“) вака го напаѓа:[27]

„…има една новопечена страчка, накитена со наши перја, со тигарско срце замотано во актерска кожа, која си мисли дека ја бива да пука бели стихови како најдобрите од вас: и како вистинскиот Johannes factotum каков што е, си наумил дека е единствениот „сцено-тресач“ (Shake-scene) во земјава“. [слободен превод] [28]

Повеќето стручњаци се согласуваат со тоа дека Грин го обвинува Шекспир што се обидувал да се мери со „универзитетските умови“ – Кристофер МарлоТомас Неш и самиот Роберт Грин.[29][30] Фразата во италик е пародија на стихот „О, тигарско срце замотано во женска кожа“ од шекспировата „Хенри Шести, дел 3“. Тука е и играта со зборови „Shake-scene“, која го идентификува Шекспир како метата на Грин.

Нападот на Грин е најпрвиот текст во кој се спомнува присуството на Шекспир во театарот. Тоа го потврдува и Четл, издавачот на книгата на Грин кој јавно му се извинил на Шекспир за своето индиректно учество во нападот на Грин.[31] Биографите проценуваат дека неговата кариера најверојатно започнала во средината на 1580-те.[32]Од 1594 година, драмите на Шекспир ги изведувала ексклузивно Трупата на Лордот Коморник, театарска трупа во сопственост на неколку актери меѓу кои бил и Шекспир, која за скоро време станала најпознатата театарска трупа во Лондон.[33] По смртта на кралицата Елизабета Прва во 1603 година, трупата била патентирана под името „Трупата на Кралот“ од страна на наследникот на Елизабета, Џејмс Први.[34] Во 1598 година, Ф. Мирс во делото „Ризница на духот“ напишал дека Шекспир „е најдобар меѓу Англичаните во двата вида театар“, како и дека пишувал „слатки сонети“. Исто така, тој ги наведол дванаесетте драми што ги напишал Шекспир до тогаш.[35]

Во 1599 година, истата група актери го изградила театарот „Глоуб“ (The Globe), на јужниот брег на реката Темза. Записите за сопствеништвото на Шекспир укажуваат на тоа дека тој се збогатил од овие инвестиции.[36] Во 1597 година ја купил втората најголема куќа во Стратфорд, „Њу Плејс“ (New Place).[37]

Некои од драмите на Шекспир биле објавувани во кварто изданија по 1594 година. Од 1598 година, неговото име било многу познато и почнало да се појавува на насловните страници на изданијата.[38] Покрај пишувањето драми, Шекспир продолжил и да глуми во свои и други претстави. Има докази дека глумел во две драми на Бен Џонсон[39], а во Првото фолио е наведено дека Шекспир бил еден од „главните глумци во сите овие драми“.[40] Во 1610 година, Џон Дејвис напишал дека „добриот Вил“ глумел „кралеви“.[41] Во 1709 година, Роу прв рекол дека Шекспир го глумел духот на таткото на Хамлет.[42] Според традицијата, се смета дека го глумел Адам во „Како што милувате“ и Хорот во „Хенри Петти“,[43] иако стручњаците не се сигурни околу веродостојноста на изворите

50 ГОДИНИ ТВОРЕШТВО Цела година уметничка дружба со актерот Мите Грозданов

ПО ПОВОД ЗЛАТНИОТ ЈУБИЛЕЈ – 50 ГОДИНИ ТВОРЕШТВО

5 март 2017
На светскиот ден на театарот на 27 март на неговата матична сцена во Драмскиот театар од Скопје, Грозданов ќе има две изведби на монодрамата “Црв”, првата од 18 часот за учениците од средното училиште “Јосип Броз Тито ” од Скопје, а официјалната “десетка” и мини јубилеј е во вечерниот термин од 20 часот за сите љубители на театарот односно на монодрамата.

Еминентниот македонски актер Мите Грозданов годинава одбележува златна годишнина-50 години актерско творештво. По тој повод овој бард на македонското глумиште речиси цела година ќе ја анимира театарската публика стартувајќи веќе од денеска со настап преку монодрамата “Црв”, што по роман на Дејан Трајкоски ја адаптираше неговиот син Борче, и тоа во Домот на културата “Ѓорче Петров” во чест на Сојузот на пензионерите на Македонија.

На светскиот ден на театарот на 27 март со истото дело на неговата матична сцена во Драмскиот театар од Скопје, Грозданов ќе има две изведби, првата од 18 часот за учениците од средното училиште “Јосип Броз Тито ” од Скопје, а официјалната “десетка” и мини јубилеј е во вечерниот термин од 20 часот за сите љубители на театарот односно на монодрамата.

Патешествието на актерот не застанува тука, туку на 3 мај со монодрамски парчиња од легендарниот Митке од “Коштана” на Борисав Станковиќ, Грозданов ќе настапи пред пензионерите од Оптина Кисела Вода.

За 25. мај е закажан спектаклот “Историска хронологија” со учениците од ” Ј.Б.Тито” од Скопје во атриумот на гимназијата. Во чест на долгогодишната соработка со драмскиот аматерски фестивал во Кочани, Грозданов повторно ќе има монодрамски настап.

Во рамките на годишната прослава наесен се планираат претстави и во Кавадарци, Битола, Прилеп, Охрид, Гевгелија, Струмица…

Завршницата е предвидена со театарскиот перформанс “Дибови глави” што според сопствен расказ ќе го адаптира Грозданов.

Прославата на овој редок актерски јубилеј се заокружува со филмската недела на Мите Грозданов што од 8. до 14. декември се планира да се одржи во Кинотеката на Македонија.

Инаку Мите Грозданов во својата богата кариера зад себе има оставено траг од шеесетина улоги, од кои повеќето главни на матичната сцена на Драмскиот театар од Скопје и уште четириесетина гостувања на сцените на МНТ, НТ “Антон Панов” од Струмица, НТ Штип, Албанскиот театар…, како и 9 монодрами, педесетина аматерски спектакли и претстави речиси низ целата република (Гевгелија, Кочани, Кавадарци, Тетово, Струмица…), но и стотици ТВ серии, ТВ филмови и радио драмски остварувања. Грозданов е основач и предводник на “Театар Македонија” првиот официјален приватен театар, каде се јавува и како режисер и како актер.

ШТО СЕГА? посветено – Џемаил Максут

ШТО СЕГА?

Завесата се дигна,
спреми се.
Стави си ја маската,
соживеј се со улогата,
диши,
играј!
Завесата се спушта.
Бурни овации.
Маските паѓаат,
темнина,
празнина…
ШТО СЕГА?

од Осло една песна на поетесата
Рабиа Фета од книгата ‘ТЕАТАРОТ‘
посветена на Џемаил Максут

Хартија која живот значи

За писанијата на буквите и зборовите на хартијата која за многумина живот значи
Папирусот е
Папирусот претставува материјал за пишување и оправдано е мислењето дека со преработката на египетската билка всушност почнува историјата на книгата. Вештината за изработка на папирусот ја изумиле старите Египќани уште околу 2000 год. пр.Хр. и оттогаш папирусот наоѓа широка примена во другите цивилизации на Стариот свет каде што писменоста почнала да се развива во полн ек. Старите Грци го прифатиле овој материјал, од нив Римјаните. Називот папирус потекнува од речната мочуришна трска ciperus papyrus која растела во изобилство покрај наводнетиот брег на реката Нил во Египет. Зборот е египетски и во превод значи она од реката, а историчарот Херодот во своите историски записи го нарекува библос. Папирусот во антиката се задржал долго како и во средниот век, бил на цена, но подоцна во XI век бил потиснат од пергаментот. Римскиот историчар Плиниј Помладиот ни оставил сознанија за техниката на изработка на папирусот.
Во кратки црти производството се одвивало на следниот начин:
Стеблото на трската бидејќи било високо го сечеле во должина од 15 – 40см. Потоа срцевината била расцепувана на долги и тенки ленти со ширина од 2-3 см. Лентите биле редени една до друга врз камена подлога во вертикален и хоризонтален распоред под прав агол. Потоа лентите биле целосно посипувани со нилско блато или со лепило од пченично брашно со цел да се залепат и спојат во текстурата. Мазнењето на папирусот врз камената подлога се вршело со помош на рамни камени орудија. Следно, израмнетата површина се оставала на сончева топлина за сушење. Откако папирусот го добил својот тенок облик, заради заштита и лесно складирање бил свиткуван на свиток (rotulus) што го држат дрвени стапчиња (umbilici) на чиишто краеви се ставале мали рачки (cornua). Се пишувало со помош на каламус само врз една страна на папирусната површина. Каламусот бил цевче од трска зашилено на едниот крај. Подоцна го засекувале шилецот за да му дадат еластичност на цевчето при пишување на тенки и дебели букви. Мастилото што го употребувале се подготвувало од смола или гареж во вода. Во антиката се користела само црната боја.

За античката драма

 

 
За зборот Драма

Драмата е најсложениот книжевен род што се развил во античката книжевност по лириката и епиката. Во драмскиот текст се среќаваат епски и лирски елементи, додека на сцена при изведба на драмскиот текст била застапена музичката и танцовата уметност. Од уметничките книжевни родови единствено драмата е чист изум на старите Хелени што настанал под влијание на култот кон богот Дионис, тракиско божество на виното, веселбата и гроздоберот.
Од каде потекнува зборот драма?
Зборот драма води потекло од старогрчката именка drama (стгрч. δράμα = дејство, чин) изведена од глаголот drao што значи правам, чинам, дејствувам. Овој книжевен род го добил називот драма поради тоа што драмскиот текст што го пишувале поетите не служел за читање во приватен простор, како што тоа денес се прави, туку исклучиво за изведба во театар. Драмскиот текст е, всушност, сценарио за глумците и хорот. Глумците имале задача да ги оживеат ликовите од текстот, односно да ја остварат улогата на ликовите, додека хорот ја имал улогата да отпее некоја лирска песна поврзана со темата што се обработува во драмата.

На сликата е претставен Дионис со сатирите. На овој киликс (античка чинија) е прикажан богот Дионис како свири на китара додека сатирите во заносен танц му пеат дитирамби, хорски обредни песни за негово востоличување. Зад ликовите се забележуваат лозови разграноци како симболика на Дионисовата теофанија. Киликсот е изработен во црвенофигурален стил околу 480 год. пр.н.е. од страна на сликарот Бригос. 
Изведба на трагедијата Агамемнон од хеленскиот драмски поет Ајсхил од страна на студентите од државниот универзитет Сагино Вели (САД) во духот на античката драма со костимирани ликови и театарски маски. Оваа драма Ајсхил ја претставил пред хеленската публика во Атина во 458 год. пр.н.е. Во неа се одигруваат настаните по тројанската војна кога врховниот ахајски водач Агамемнон се враќа во неговото кралство Арг. Жена му Клитајмнестра за тоа време додека мажот ѝ е отсутен врши прељуба со љубовникот Ајгист поради гневот и тагата нанесени од жртвувањето на нејзината ќерка Ифигенија. Имено, за да пловат по мирните морски води, Ифигенија, ќерката на Агамемнон и Клитајмнестра, требала да се жртвува на жртвеникот на божицата Артемида. Трагедијата завршува кога Клитајмнестра ќе го убие Агаменон со нож во коритото додека се капел фрлајќи мрежна прекривка за да не може да се брани. Смртта на Агамемнон ќе ја освети неговиот син Орест со убивање на Клитајмнестра и нејзиниот љубовник.
Кои составни делови го сочинуваат античкиот драмски текст?
Античкиот драмски текст е составен од дијалог и лирска песна. Дијалогот го исполнуваат драмските лица или глумците на сцена во театар, додека лирската песна ја исполнува хорот. Хорот е присутен само во хеленските драми, додека во римските го нема бидејќи е исфрлен, што останало така и во подоцнежните драмски текстови сè до денес. Лирската песна што ја исполнува хорот во драмскиот текст е веројатно остаток од дитирамбите – хорските обредни песни што старите Хелени му ги посветувале на Дионис додека ги изведувале неговите свечености. Драмскиот текст, за разлика од современата драма, се пишувал во стихови бидејќи самиот книжевен род е уметнички, значи му припаѓа на уметничкото книжевно творештво. Глумците на сцена дијалогот го воделе со потпевнување, токму поради неговата стихувана композиција чиишто корени се наоѓаат во хорското пеење.
Кој ги составувал античките драмски текстови за изведба во театар?
Во антиката, драмите ги составувале и пишувале драмските поети или драматичари. Според видот на драмата што ја пишуваат, тие се делат на трагедиографи и комедиографи. Трагедиографите се драмски поети кои пишувале трагедии, додека комедиографите пишувале комедии.
Еден од најзачуваните антички хеленски театри.
Се наоѓа во близина на античкиот град Епидаур во Пелопонес, Грција.
Како старите Хелени ги доживувале драмата и театарот?
Театарот на Дионис во Атина (реконструкција)

Според поимањето на старите Хелени, во животот постојано се случуваат драми. Во секоја човечка заедница се одвива некаква драма, таа ги прикажува сите аспекти од човековото постоење, како што се раѓањето, смртта, страдањето, радоста, бракот, жетвата, битката и др. Она што треба да се знае е дека во театрите во Хелада драмските претстави не биле културно доживување како што тоа ние го чувствуваме денес, туку тие имале едно многу подлабоко и посуштинско значење за нив. Театарот за старите Хелени бил светилиште каде што присутната публика седи за да набљудува верски обреди, за да му изрази почест на богот Дионис, оној врз основа на чијшто култ се развила драмата. Пред започнување на драмската претстава се извршувал чин на жртвопринесување, свештеникот со неговите помошници со жртвен нож колел коза, така што со пролевање на крвта му се укажувала чест на божеството пред кое сите му се клањале и молеле. 

Кој е богот Дионис и зошто е значаен за драмската уметност?

Уметничка претстава на
богот Дионис со грозје.
Автор:
Klarissa Delos Angeles

Како што е спомнато погоре, старите Хелени ја развиле драмата благодарејќи на култот спрема богот Дионис. Ова тракиско божество се смета за заштитник на винарството, покровител на драмската и танцовата уметност. Хелените верувале дека богот Дионис умира со настапувањето на зимата, а оживува со доаѓањето на пролетта. Напролет, во чест на враќањето на Дионис биле празнувани Големите Дионисии во Атина, тоа биле свечености во кои се изведувале драмските натпревари и биле мошне посетувани од Хелените кои доаѓале од сите краишта на Хелада и Мала Азија. Театарското здание настанало во една обредна игра на сатири (шумски духови) кои му пееле обредна песна на Дионис наречена дитирамб.

Сатир, шумски дух, следбеник
на богот Дионис

Во реалноста, мажите се преоблекувале во сатири носејќи коњска опашка, коњски уши и козја маска на лицето. Песната ја исполнувал хор од мажи и момчиња кои свиреле на авлос околу жртвеникот на божеството. За да го почестат и да му угодат, му принесувале крвна жртва – коза. Постепено, овој мистичен ритуал се развива во спектакл во којшто танцот, пеењето и глумењето го добиваат своето почесно место. Хеленскиот поет Теспид пишувал дитирамби и првиот ја воведува трагиката, па затоа се смета за татко на трагедијата.

Кои драмски видови се развиле во античката драма и какви теми обработуваат тие?
Театарски маски

Трагедијата во буквален превод претставува козја песна (стгрч. tragós – коза, стгрч. odé – песна). Иако се знае дека трагедијата преставува драмски текст со тажна содржина, козата најверојатно се однесува на обредната жртва која му се принесувала на Дионис за време на заносниот танц на сатирите. Трагедиите биле исполнувани на орхестрата и на сцена од театарот. Хорот и глумците го воделе драмското дејство. Глумците најчесто носеле маски на лицето за да им овозможат на оддалечените гледачи да ги забележат нивните изрази на лицето, дали се весели или тажни, за да се соживуваат со емоционалната состојба на драмскиот лик, но и поради разните драмските ликови кои ги претставувале (богови, херои, суштества). Меѓу прочуените хеленски трагедиографи биле Ајсхил, Софокле и Еврипид.

Ајсхил

Ајсхил (525-456 год. пр.н.е.) е еден од најценетите хеленски писатели на трагедии кој за првпат воведува два драмски актери на сцена во театар. Хелените го паметат по тоа што мошне големо внимание посветувал на кореографијата на драмските актери, односно на дизајнот на нивните костуми, маските и другите реквизити со кои оставале силен впечаток врз хеленската публика.

Според записите од неговиот живот, се споменува дека во неговата трагедија Евмениди кога хорот истапил на сцена да отпее песна глумејќи ги страшните Еринии, учесниците во хорот имале толку застрашувачки ликови што децата од публиката се преплашиле, а бремените жени се здобиле со породилни болки.

Од Ајсхил до денес целосно се зачувани само седум трагедии, а нивните наслови се следните: Персијци, Седумтемина против Теба, Прибегарки, Орестија со трилогијата Агамемнон, Жртвоприносители, Евмениди и Прикованиот Прометеј.

Бистата на трагичкиот поет Ајсхил се чува во комплексот Капитолски музеи во Рим, Италија (Musei Capitolini).

Софокле

Софокле (496-405 год. пр.н.е.) е вториот хеленски поет кој добил признание од хеленската публика со воведување на третиот драмски актер на сцена. Напишал 123 драмски дела, од кои само седум се целосно зачувани до денес: Ојдип тиранин, Ојдип на Колон, Антигона, Електра, Тројанки, Ајант и Филоктет.

Скулптурата на трагичкиот поет Софокле се чува во лондонскиот Кралски колеџ (King’s College). Таа е дело на вајарот Константин Дауш изработено при крајот на XIX век н.е., а, всушност, копија на хеленскиот оригинал.

Еврипид

Еврипид (околу 480 год. пр.н.е. – 408 год. пр.н.е.) е последниот трагедиограф кој пишувал трагедии од кои до денес се зачувани само 18, а се смета дека имал напишано околу 90 трагедии, од кои некои се зачувале само во фрагменти. За разлика од Ајсхил и Софокле, Еврипид во неговите драми сакал психолошки да ги обработува неговите драмски ликови. На хероите им ја одземал моќта, робовите ги прикажувал како паметни луѓе, а на боговите им придавал човечките особини и слабости намалувајќи ја нивната важност.

Во театарот ја внел и познатата подвижна склопка наречена „Деус екс махина“ (Deus ex machina), која е, всушност, претстава на бог кој при завршницата на секоја негова драма помага да се разрешат недоразбирањата и проблемите помеѓу драмските лица.

Следниве наслови на неговите драми се целосно зачувани и преведени на многу светски јазици: Алкеста, Медеа, Хераклиди, Бакхи, Андромаха, Хекаба, Хиполит, Електра, Херакле, Тројанки, Ифигенија на Таврида, Хелена, Ион, Ифигенија во Авлида, Побеснетиот Херакле, Орест, Фојникијки како и една целосно зачувана сатирска игра под наслов Киклоп.

Скулптурата на трагичкиот поет Еврипид се чува во Ватиканскиот музеј (Musei Vaticani, Roma) во Рим, Ватикан, Италија.

Комедијата како драмски текст се развива подоцна и внесува весела содржина со многу комични ситуации кои настануваат како последица на „грешките“ на главните ликови. Меѓу најпознатите комедиографи бил Аристофан, а подоцна во периодот на хеленизмот се истакнал Менандар.
Во стариот Рим публиката особено уживала во комичните претстави. Меѓу прочуените римски комедиографи биле Плаут и Терентиј.

Аристофан

Аристофан (448-380 год. пр.н.е.) или „убавецот“ како што му гласи името (стгрч. ἄριστος=најдобар и φάνης=изглед), е еден од најславните хеленски писатели на комедии. Имал напишано 24 комедии од кои преку препишување до денес останале само 11. Античката комедија, како и трагедија, била пишувана во стихови како песна.

Аристофан се исмевал со познатите личности од Атина, прикажувајќи ги нивните слабости на сцена во театар, особено ги исмевал тогашните политичари. Неговиот јазик во драмите бил оштар, суров и вулгарен со цел да ја изнасмее хеленската публика.

Неговите сочувани комедии се следниве: Ахарњани, Коњаници, Облаци, Оси, Мир, Птици, Лисистрата, Жени на празникот Тесмофории, Жаби, Жени во народното собрание и Богатство.

На бистата на Аристофан пишува на старогрчки јазик „Аристофан Атињанинот, синот на Филипид“.

Менандар

Менандар (342-291 год. пр.н.е.) е хеленски комедиограф кој бил меѓу најпрочуените по Аристофан. Се смета за претставник на новата атичка комедија или ситуациска комедија. Новиот вид на комедија во Атина настанува по донесувањето на законот за

забрана на напади на современи државници во комичните драмски текстови. Ова се случува во услови на олигархиска власт во Атина и на новото монархистичко управување наметнато врз хеленистичките општества. За разлика од комедијата на Аристофан во која цел на исмевање биле значајни и водечки личности во атинското општество, во новата атичка комедија се исмеваат секојдневните ситуации на луѓето во рамките на семејството, каде што хуморот е благ со изразени чувства и романтичност.

Според древните извори, тој имал напишано околу 105 до 108 драмски текста. До XX-тиот век Менандар бил познат само преку Плаут и Терентиј, но подоцна се откриени значителни фрагменти од неговите драми, додека при крајот 50-тите години од XX-тиот век е откриен целосен ракопис на едно книжевно дел на Менандар. Во фрагменти се зачувани следниве драми: Самјанка, Потстрижена девојка, Поротници и Штит. Целосната драма што е единствена зачувана го носи насловот Намќор.

За разлика од драмите на Еврипид, во неговите драми дејството се одвива во секојдневието на луѓето неоптоварено со митовите и минатото. Основни теми кои ги обработуваат неговите драми се момчиња вљубени во девојки, несакана бременост, родителска грижа за децата, загубени роднини и разни други безгрижни авантури.

Римскиот комедиограф Плаут бил инспририран од делата на Менандар.

Бистата на Менандар прикажана горе е од IV век н.е. Денес се чува во Археолошкиот музеј во Ефес, Турција.

Плаут

Тит Макиј Плаут (лат. Titus Maccius Plautus, 254-184 год. пр.н.е.) е најголемиот комедиограф во римската книжевност.

Потекнувал од сиромашно семејство и како момче бил обичен работник во римските театри. Незадоволен, се обидел во трговијата, каде што исто така не ја пронашол среќата. Подоцна се вработил во мелница во Рим и таму напишал три комедии. Откако комедиите биле прифатени од римската публика, ја оставил мелничарската работа и се посветил на драмската поезија целиот свој живот.

Се смета дека имал напишано вкупно 130 комедии, од кои 20 се целосно зачувани, а една во фрагменти. Римскиот учен Варон тврдел дека од сите претпоставени комедии само 21 се вистинско дело на Плаут, додека останатите се лажни, односно им припаѓаат на некои други непознати поети. Затоа зачуваните 21 комедија спаѓаат во збирката т.н. Приказни на Варон (Fabulae Veronianae).

Неговите комедии се, всушност, продолжение на новата атичка комедија од IV и III век пр. н.е. Тоа се огледува во стилот, јазикот и темите на неговите драми. Имено, драмските ликови во неговите комедии имаат хеленски имиња, нивните дијалози се кратки, но исполнети со вулгаризми (недолични зборови) и заканувачки извици, робовите се прикажани како паметни, итри и дрски, иако во стварноста римските робови биле понизни и послушни спрема господарите. Местата на кои се одвивале настаните во комедиите се најчесто некои хеленски полиси (градови-држави), како и културниот амбиент.

Во повеќето комедии на Плаут заплетот се гради со учество на робовите кои несебично им помагаат на вљубени и млади господари да го освојат срцето на некоја девојка, против чијашто волја истапуваат нејзиниот татко, идниот свршеник или сводникот. Девојките најчесто се ликови на некои робинки кои на крајот од драмата дознаваат дека се слободни и можат без ничија дозвола да се омажат или пак, дека се ќерки на некои угледни или скромни родители.

Плаутовите комедии во периодот на Ренесансата во Европа биле особено читани. Англискиот драматург Вилијам Шејкспир ги користел како извор за инспирација на неговите драми.

Од Плаут зачувани се следниве драми: Амфитрион, Грниња, Бакхиди, Заробеници, Менајхми, Сеништа, Војник фалбаџија, Лажливец, Коноп, Магариња, Три гроша, Касина, Ковчеже, Грглица, Епидик, Трговец, Персиец, Картагинче, Стих и Простак.

Сликата е уметничка претстава на Плаут и е дел од збирката Liber Chronicarum или Die Schedelsche Weltchronik (Светска историја од Хартман Шедел) објавена во 1493 год. како првично печатено издание кое вклучувало обоени илустрации (графички прикази). Содржи вкупно 336 страници.Терентиј

Публиј Терентиј Афер (лат. Publius Terentius Afer, Afer е когномен „африкански“) е роден веројатно во Картагина (Северна Африка) околу 184 или 194 год. пр.н.е., а умира во 159 год. пр.н.е. уште на млади години.

Напишал само шест комедии кои се целосно зачувани до денес. Познат е неговиот цитат „Homo sum, humani nihil a me alienum puto“, во превод: „Јас сум човек, според мене, ништо што е човечко не го сметам за туѓо“.

Напишал само шест комедии кои се целосно зачувани до денес. Познат е неговиот цитат „Homo sum, humani nihil a me alienum puto“, во превод: „Јас сум човек, според мене, ништо што е човечко не го сметам за туѓо“.

На мала возраст бил продаден како роб на еден римски сенатор по име Терентиј, па оттука, поради почит кон старателот, Терентиј го презема ова име како име на родот (nomen). Неговите комедии се лесни за читање и интересни за современата публика, така што можат да се читаат без претходно познавање на класичната култура на Римјаните.

ПОСЛЕДНОТО ПИСМО НА ВИРЏИНИЈА ВУЛФ

 

 

НА СВОЈОТ СОПРУГ ЛЕОНАРД

Најмил,

Убедена сум дека полудувам. Ние не може да минуваме уште еденаш низ овој страшен период. Овој пат нема да се опоравам. Јас почнувам да слушам гласови и не може да се концентрирам. Значи,  ќе го направам она што изгледа како најдобро решение. Ти ми даде најголема можна среќа. Беше најдобар маж, по секое прашање.  Јас не мислам дека две лица би можеле да бидат посреќни, се додека не се појави оваа страшна болест. Не можам да се борам против неа, знам дека ти го вознемирувм  живот и дека без мене би можел да работиш. Ќе можеш, го знам тоа. Гледаш дека не успеваат дури ни ова да го напишам правилно. Не можам да прочитам. Она што сакам да го кажам е дека, ти ја должам сета среќа на мојот живот. Беше бескрајно трпеливи со мене и неверојатно добро. Сакам да кажам сè, но сите веќе го знаат тоа. Ако некој може да ме спаси, тоа ќе бише ти. Ме напушти се, сем сигурноста на твојата  добрина. Јас не може да продолжам да го уништам твојот живот. Мислам дека двајца луѓе не може да биде посреќен од нас.

В.

 

Како и секое утро, за време на ручек, Ленард  се качува во дневната соба да слушне вести. Се чудам зошто Вирџинија уште не се врати. Речиси 13 часот. Го препознава ракописот на неговата сопруга на ковертот и веднаш сфати сè. Од првите зборови.  Истрча во градината заслепени од болка. Тој знае дека е веќе премногу доцна. Вирџинија се фрлила во ледените води на Уза, претходно се погрижила во џебовите од своето палтото да бидат наполни со тешки камења. Реката брза. Ленард  го пронаоѓа само нејзиниот стап на брегот.

 

 

Извадок од книгата: “Вирџинија Вулф” Александре Лемоансон

Театарот на апсурдот

 

Театар на апсурдот е термин кој се користи за извршување на апсурдот фикција и укажува на достигнувањата на неколку драматурзи кои твореле од крајот на 40-тите години, па се до 60-тите од минатиот век. Тој е израз и верување дека безбожниот универзум, човековото постоење нема значење и цел и затоа нема комуникација, што пак создава бесмисла. Ова на оние кои веруваат во апсурдот им дава за право да говорат за ирационален и нелогичен свет, што пак доведува до конечен заклучок кој е неодминлив дел од театарот – тишината.
Инаку, терминот театар на апсурдот прв го користи критичарот Мартин Еслин во еден свој есеј од 1960 година, за подоцна да објави книга со истото име. Тој има објавени текстови и претстави кои се многу слични на есејот #Митот за Сизив# (1942) на Алберт Ками. Еслин во своето творештво ја претставува реакцијата на човекот во светот без смисла, односно човекот кој е управуван како кукла од невидливи надворешни сили. Иако терминолошки театарот на апсурдот има широк спектар на перформанси постојат општи карактеристики кои се заеднички, составени од повеќе парчиња: Комедија што се меша со трагедијата, поткрепена со ужасни снимки, ликови фатени во безизлезна ситуација кои повтораат бесмислени активности; дијалог полн со клишеа; бесмислена и глупава игра на зборови; заговор кој никако не се решава туку циклично и апсурдно се повторува; се е сведено на пародија, бегство од реализмот и концептот на добро изиграна игра…
Најзначани драмски автори во чии драми егзистира Театарот на апсурдот се Семјуел Бекет, Ежен Јонеско, Артур Адамов, Жан Жене, Харолд Пинтер, Томс Топард, Фридрих Дуренмант, Фернардо Аррабал и Едвард Олби.

“Госпоѓа министерка” по 150. пат за театарските сладокусци

МНТ ЌЕ ОДБЕЛЕЖИ УШТЕ ЕДЕН УБАВ ЈУБИЛЕЈ

“Не ни сонував дека ќе доживееме 150 изведби на “Госпоѓа министерка”. Кога почнувавме, се надевавме на 40-50 изведби, но енергијата и поддршката од публиката не донесоа до оваа фантастична бројка. Се надевам дека ќе доживееме барем уште толку изведби иако јас потајно се надевам и на 500-ка”, на шега додаде Петрушевска на вчерашниот прес по овој повод

Еден од најпрепознатливите брендови на МНТ “Госпоѓа министерка”, претставата која речиси шест децении е нераскинлив дел од нашата национална куќа, во своето “најново, петто продолжение” ќе ја доживее својата 150. изведба на 4. февруари (20 ч).

Наследничка на легендарната Мери Бошкова која Живка ја играше претходните 4 видувања (1953, 1965, 1977 и 1983) е Весна Петрушевска-Бејби која е новата, неприкосновена Живка од 28 март 2009 година.

“Не ни сонував дека ќе доживееме 150 изведби на “Госпоѓа министерка”. Кога почнувавме, се надевавме на 40-50 изведби, но енергијата и поддршката од публиката не донесоа до оваа фантастична бројка. Се надевам дека ќе доживееме барем уште толку изведби иако јас потајно се надевам и на 500-ка”, на шега додаде Петрушевска на вчерашниот прес по овој повод.

Режисерот Наташа Поплавска најави дека “Госпоѓа министерка” во блиска иднина може да ја видиме во ново руво: “Дојдов до податок дека при секоја обнова режисерот Димитар Ќостаров воведувал по нешто ново, интересно и актуелно во моментот на актуелната постановка. Во оваа смисла сметам дека и нашата “… министерка” треба да доживее нешто ново, односно заедно со сценографот Тања Блажевска, костимографот Александар Ношпал, треба да размислиме за некаков нов концепт и видување, односно да ја доведеме претставата во актуелен контекст”.

Заедно со Весна Бејби, актерите Александар Микиќ (кому ова му е 4. преминување на 150-ката во различни претстави) и Нино Леви, се единствените кои ги “преживеале” сите 150 изведби на оваа веќе култна претстава.

“Интересно е што речиси секогаш се наоѓа нов мотив и причина одново да се изигра со речиси истиот жар и затоа никогаш не ни е здодевно рече Нино Леви. Микиќ пак, за мотивот додаде:

“Секогаш кога сакам одново да се мотивирам, пред очи ми излегува моментот /сликата кога се видов на списокот на примени студенти на ФДУ. Тогаш мислев дека буквално сиот свет можам да го носам на моите плеќи, а се трудам тоа да го применувам и при секое мое ново излегување на сцена”.

А дека “Госпоѓа министерка” е навистина бренд со кој МНТ треба и мора да се гордее говори и фактот посочен од директорот Дејан Пројковски што досега 149-те изведби ги виделе 58 172 гледачи.

“Ако ја споредиме оваа бројка ќе можеме да се пофалиме дека толку публика собира само на еден поголем европски и светски стадион”, изјави Пројковски.

Во Министерка играат уште и Јелена Јованова, Драгана Костадиновска, Сашко Коцев, Благица Трпковска, Марија Новак, Драгана Левенска, Софија Насевска -Трифуновска, Томе Витанов, Емил Рубен, Славиша Кајевски, Борче Начев Трајче Георгиев Магдалена Ризова-Черних, Даница Ѓеоргиевска Драгана Босниќ- Миленковска.

” ВЕЧЕРА НА РОНКИТЕ ” ги собра највредните ронки

На народниот фестивал во Гнилане – Косово,  каде учествува народните театри од Aлбанија, Kосово и Mакедонија, Албански театар од Скопје со две награди за најдобра претстава и Амернис Нокшиќи Јовановска наградена за најдобра женска улога

ВЕЧЕРА НА РОНКИТЕ

        

АвторРефет Абази

РежијаЌендрим Ријани

 СценографПетрит Бакали  Костимограф: Едлира Ќушка Композитор: Фатос Лумани Кореограф: Кренаре Невзати Видео: Бетим Зеќири

 Играат:

Луран Ахмети и Амернис Нокшиќи Јовановска

Препелкање или војна меѓу животот и смрттаВпрочем, кој е вистинскиот живот?! Кој е клучот да се стигне до среќатаво животот? Дали е љубовта или е омразата она што не тера да го изгубиме односот со времето кое ни е дадено како подарок да го живееме или да не го живееме овој животОва се неколку од прашалниците кои се стремиме да ги покренеме во текот на времето во кое се случува приказната‘ насловена “Вечера на ронките” ! Чии ронки се потрудивме да ги собереме преку правилата” на театарот на Арабал  театар на суровоста, преку кој сакаме да ја разложиме суровоста на она што се трудиме да го разбереме како временски процес во кој треба да ни се случи она што ние го нарекуваме живот!!

Превод на македонски: Бесфорт Издризи  Одговорен за декоротЗекирија Авди  СтоларНури Исмаили  КројачиЌерим Етеми, Хулја Рустеми  ИспициентОрхан Кадриу – Лани  СветлоИдавер ЏемаилиАхмет Чајани  ТонНади Беџети   Одговорни на сценаЏанер Мусиќ и Сулејман Ибрахими РеквизитаХисни Вила  ШминкаНора Питарка Лута, Авди БилалГардеробаАтиџе Демири, Аднан Реџепи