ИНТЕРВЈУ СО БОЊО ЛУНГОВ

 СВЕТСКИ ПОЗНАТ РЕЖИСЕР-КУКЛАР

Ме возбудува кога го претворам сонот во стварност

Покрај своето светско патешествие Лунгов е познат по своите постановки во Театарот за деца и младинци каде секоја година поставува барем по една претстава, со што може да се каже дека тој речиси е член на овој наш театар. Со Лунгов разговаравме за неговите искуства кај нас, но и за тоа што значи работата со македонските актери… Тој ја распосла својата душа отворено, искрено, непосредно, во што ќе може да се уверите од овие искрени редови…

bonjo-lungov-6

Вие сте речиси одомаќинет гостин во Македонија особено во ТДМ. Што е тоа што Ве привлекува и враќа кај нас?

Лунгов: Не верувам дека луѓето што се занимаваат со театарот во Македонија, особено младите, знаат дека во ТДМ работам од неговото основање. Во мојата првата постановка “Спомени во ноќта” повеќето од актерите беа тукушто завршени на вашата театрска академија. ТДМ немаше уште своја зграда и работевме на различни места. Полека но сигурно се оформи и трупата. Со некој од артистите работам повеќе од 25 години. Едноставно остаревме заедно. Љубомир Чадиковски кој ме покани во тој театар веќе е во пензија… Она што секогаш ме враќа кај вас е љубовта кон вашата држава и вашиот детски театар во кој можам да се пофалам дека сум учествувал речиси во секое негово поважно собитие. Многу од моите постановки кои што впрочем станаа и мојата визит карта во светот и земаа престижни меѓународни награди, се создадени токму во ТДМ Скопје.

Често имате пофални зборови за македонските актери. Кои се квалитетите кои тие ги поседуваат, а кај другите ги нема?

Лунгов: Во театарот задолжително треба да се работи со љубов и висок професионален морал. Македонските актери ја имаат токму оваа карактеристика, но, режисерот го привлекуваат со својот темперамент и талент. Она што ги разликува од другите актери во различни држави е тоа што тие секогаш се експанзивни и поседуваат огромна желба да придобијат нови и нови знаења. Така на пример во моментов ТДМ веќе има актерка која се здоби со професионално куклено образование, но и сите останати со текот на годините се здобија со вештини на куклени актери, блогодарение на средбите со моите екипи. Многу се гордеам со тоа бидејќи многу од нив земаа престижни актерски награди во различни мои куклени постановки без притоа да имаат завршено професионално образование за куклен театар. Многумина од ова актерска екипа се и мои лични пријатели, всушност стааа и дел од мојот живот. Не можам а да не ја споменам вашата прекрасна актерка Тања Кочовска која што направи многу забележителни ролји токму во моите претстави. Таа остана и е еден мој многу добар и искрен пријател веќе 25 години. На многу меѓународни форуми беа забележани и наградени и Драган Довлев, Предраг Павловски, Ана Левајковиќ Бошков,Влатко Лазовси, Марија Ѓорѓиоска, Катерина Илиевска-Силјановска, како и некои од помладите како Мартин Јордановски и Мики Анчевски.

Петар-Пан2

Кукларството е ваша животна определба. Освен мајсторството, што е уште потребно една кукла да оживее?

Лунгов: Искуството со куклите е посебен предизвик за режисерот и актерот во процесот на оживување на една нежива материја. Верувајте ми таквиот процес воопшто не е лесен. Лично мене ме привлече богатството на форми и изразни средства кои што ги нуди ова искуство. Се разбира тука е и метафоричното мислење, можноста да раскажеш една историја и за само неколку минути да внесеш определена мисла. Тоа е огромната предност на куклениот театар. Совладувањето на техниката е само едната страна на актерското мајсторство за куклен театар. Ако не си добар актер не можеш ниту да бидеш добар во работата со куклите. Ете тоа е најважниот момент. Често луѓето го потценуваат кукленото искуство, но тоа во себе крие неброени можности. Само во последните години оние што специјализирале актерство за куклен театар се многу барани во драмските театри. Тоа воопшто не е случајно.

Околу себе барем во Македонија имате и свој тим. Дали ова значи дека за Вас театарот е повеќе тимска отколку индивидуална работа?

Лунгов: За тимската работа во театарот можам да говорам многу. Најважно е режисерот да создаде добра екипа од професионалци околу себе. Во мојата екипа има луѓе како што е доц. Маја Енчева, на пример, со кои работам 25 години. Во исто време мојата предност е што сум привлекол и помлади специјалисти како што се доц.д-р Константин Каракостов и Михаил Шишков. Сметам дека само со тимска работа и тоа врвна може да се напредува. Исто така секој режисер што се цени себе си, има потреба да експериментира, а со тоа и постојано да се развива. Од друга страна само мислата во една насока на режисерот, сценографот, композиторот и кореографот создаваат добар театарски продукт. Времето го покажало ова мое убедување. На секаде каде што сум работел по светот кога ќе кажам дека имам моја екипа и прифаќам да работам ако се тие со мене, тоа им звучи малку чудно. Тоа е така затоа што не секој директор на театар ја познава нашата работа, но во мојата пракса за многу брзо време сите се убедуваат дека токму таквата екипа е причина за величествен резултат. Затоа никогаш не сум отстапувал од оваа моја позиција. Од друга страна, за време на пробите секогаш сум се трудел да ги придобијам актерите да станат мои истомисленици. Ако режисерот не успее во тоа, не може да очекува добар резултат.

12509610_10207262880904443_5344811661314762331_n

Преку вашите претстави остварувате соништа. Има ли Боњо Лунгов неостварен сон?

Лунгов: Многу ви благодарам за ова прашање. Отсекогаш ме возбудувало да го претворам сонот или мечтата во јава и дејствие. Ако успееш да полеташ на крилата на фантазијата и да реализираш на сцената нештата што се на прв пат невозможни, тоа е веќе успех. За таа цел луѓето со искуство би требало да служат за пример со своето благородство, ерудиција, култура и фантазија. Треба да бидат различни, односно вдахновени творци. Тука за мене настанува голем проблем. Едноставно не може да се биде и обичен човек, а да се предадеш во целост на прекрасната магија што се вика Театар. Тоа е мојот проблем во последните години. Се почесто среќавам луѓе кои што не мечтеат или воопшто не сакаат да мечтеат. Тие можеби сонуваат прекрасни нешта, но се плашат или, пак, не сакаат да ги реализираат своите соништа на сцена, за да ги зарадуваат другите. Тоа понекогаш ме очајува, но се трудам да не дозволам мојот сон за доброто да биде уништен. (Б.Г.)

Три грации половина век театар!

МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ” ВО ЗНАК НА ЛАУРЕАТКИТЕ ЗА ЖИВОТНО ДЕЛО

Три грации одбележаа половина век театар!

“Она што го добил македонскиот театар од овие три дами Сабина Ајрула -Тозија, Елхаме Билал и Лилјана Мазова е пред се искрена љубов и посветеност, исклучителна способност за поместување на естетските потенцијали, верност и долгогодишна соработка … “, се вели во образложението за наградите

13428036_10153712398888100_3063121109775244283_n

“Од вечерва овде, во Прилеп, на фестивалот “Војдан Чернодрински” жените го менуваат и вртат светот”!- оваа кратка парафразирана реченица од театарската критичарка и публицистка Лилјана Мазова всушност е сублиматот на она што го одбележа отварањето на 51. Фестивал на македонски театар во градот под Марковите кули.

А дека тоа е така се потврдува и во образложението, кусо но ефектно, за наградите за животно дело на актерките Сабина Ајрула -Тозија, Елхаме Билал и веќе спомненатата и цитирана Мазова: “Она што го добил македонскиот театар од овие три дами е пред се искрена љубов и посветеност, исклучителна способност за поместување на естетските потенцијали, верност и долгогодишна соработка … “.

Овие наши три грации речиси половина век го одбележуваат и директно учествуваат во театарскиот живот и уметност во Македонија. Сабина Ајрула- Тозија тоа го прави преку присуството во речиси сите најзначајни и естетски најрелевантни продукции на нејзиниот Драмски театар, но и пошироко (НТ “ЈХ К- Џинот од Велес, НТ Куманово, Тетар за деца и млади Скопје и повеќе независни театарски продукции), а својата популарност ја стекнува и на филмското платно и во повеќе ТВ серии од домашната продукција. Актерката Билал својот печат и респектабилност ги потврдува во некогашната Албанска драма, денес Албански театар од Скопје.

Создавањето ролји на неколку јазици, креирањето ликови од различни профили создале актерка што секој театар или филмска екипа посакува да ја има во својот ансамбл. Лилјана Мазова, пак, преку своето авторско перо (со над 10 000 библиографски единици) преку низата од монографски изданија во кој е директен учесник, соработник или комплетен автор, го посведочува времето кое треба да биде сочувано од ефемерноста и заборавот…

Карактеристично за сите три наши грации е тоа што и тоа како се присутни во нашиот театарски простор и време, а доказ за тоа е фактот што Елхаме е годинешен учесник на МТФ Војдан Чернодрински и тоа публиката може да го види вечерва во “Арсеник и стари тантели” во режија на Куштрим Бектеши , претстава што албанскиот театар ќе ја изведе во 19 ч на сцената на театарот Војдан Чернодрински.

Лилјана Мазова пак, денеска точно напладне ќе има промоција на монографијата за Турскиот театар во Скопје насловена како “Со сигурни чекори до целта” чиј автор и соработник е токму таа заедно со актуелниот директор на театарот Атила Клинче. Сабина Ајрула Тозија, пак, речис и веднаш по враќувањето на наградата, односно наредниот ден сабота се подготвуваше за лет во Турција на завршица на снимањето на нова турска серија во која таа учествува, по учеството во “Величествениот ” кој пак, и донесе поширока домашна и светска слава.

Покрај веќе најавените настани денешниот ден ќе го одбелеи и промоцијата на “Патникот” од нашиот новинар Борче Грозданов -Пандур (12 ч) веднаш по промоцијата на Мазова, а промотер е рецензентот Христо Петровск. Во театарскиот дел се уште и представите “Суд” од Коле Чашуле (22 ч, НУЦК Марко Цепенков) на Штипскиот театар, а во режија на младиот Дамјан Читкушев, во официјалната конкуренција, а за точно на полноќ во придружната програма закажана е “Обѕрни се во гнев” на НТ Битола во режија на Кристина Димитрова (НТ Војдан Чернодрински, 24 ч) .

Досегашната фестивалска програма ги вброи комедиите “Име” на Театар Комедија, со која се отвори фестивалот, “Ревизор” на НТ Куманово, претставите “Јов” на Драмскиот театар и “Прометеј” во продукција на Турскиот театар од Скопје. Придружната програма ја “украсија” Мртви уши” од ФДУ, “Дафина од Серез некрстени денови” на Скрб и Утеха, “Последната ноќ” на НТ Битола и класен непријател на Велешкиот театар.

Органзаторите и годинава можат да бидат задоволни од посетеноста, раздвиженоста и активноста на фестивалската публика која ги посетува претставите за потоа да се поридружи на дружбите кои траат до раните утрински, сеуште фестивалски часови.

ПОЗНАТИ ЛАУРЕАТИТЕ НА 51 МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ”

ПОЗНАТИ ЛАУРЕАТИТЕ НА МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ”

Гран при за “Кралски игри” на НТ Битола

Покрај ова своевидно Гран при оваа претстава се закити и со награда за режија, најдобра главна женска ролја на Катерина Аневска за улогата на Ана Болеин и за најдобра сценографија за Валентин Светозарев. Актерот Никола Ристановски за Подсекаљников во ” Животот е прекрасен ” во продукција на МНТ го понесе признанието за најдобра главна машка улога.

 

Претставата “Кралски игри” во режија на Љупчо Ѓорѓиевски на НТ од Битола е годинешен лауреат на наградата за уметничко остварување во целина на годинешниот МТФ “Војдан Чернодрински” во Прилеп.

Покрај ова своевидно Гран при оваа претстава се закити и со награда за режија, најдобра главна женска ролја на Катерина Аневска за улогата на Ана Болеин и за најдобра сценографија за Валентин Светозарев.

Актерот Никола Ристановски за Подсекаљников во ” Животот е прекрасен ” во продукција на МНТ го понесе признанието за најдобра главна машка улога.

13006480_10208066224827539_2906906999322315651_n

Најдобра машка епизодна ролја според жирито во состав Васе Манчев , Јани Бојаџи И Владо Јовановски, изигра Кољо Черкезов како контролорот во “Ни ќар ни зијан“ на Струмичкиот театар, а на Биљана Драгичевиќ- Пројковска и припадна најдобрата женска “епизода“ за улогата на Серафима во “Животот е прекрасен“ на МНТ.

Најдобри млади актери се Талија Настова, за улогата во “Старицата од Калкута“ на ЈХК- Џинот од Велес и Марко Трајковиќ за Земљаника во “Ревизор” на НТ Куманово.

Најдобар костимограф за годинава е Розе Трајчевска за костимите во претставата “Ајнштајновите соништа“ на НТ “Војдан Чернодрински -Прилеп”, награда за кореографија и сценски движења зема Кире Миладиноски за својата работа на претставата “Старицата од КалкутаЌ на НТ ЈХК Џинот од Велес, а најдобра музика споредстандардите на веќе споменатото жири направи Горан Трајковски во “Прометеј“ на Тускиот театар од Скопје. Наградата за текст муи припадна на Венко Андоновски за “Јов“ во изведба на Драмнскиот театар од Скопје, а признание за современа сценска драматизација доби Русомир Богдановски за “Ајнштајновите соништа“ на Прилепскиот театар.

Драмскиот театар односно “Јов“ ги доби уште наградите за рекламен материал направен од Владимир Симовски и специјалната награда за продукциска и сценска функционалност. Вечерва во 20 ч во чест на наградените прилепската публика ќе ја види концертната изведба на операта “Кармина Бурана“ на МОБ под диригентство на Иван Еминовиќ.

Черепот „Хамлет“ доби уникатни куклени верзии

Гостувањето на Бјелостоцкиот куклен театар од Полска на четвртото издание на „Битола Шекспир фестивал“ во Битола на 28 и 29 јуни носи две претстави, работилница за изработка на кукли со наслов „Принтај ја твојата идеја“ и презентација на 3Д-каталог, кој е објавен како промотивен материјал за три претстави на театарот, а во рамките на проектот „Куклен паноптикум – паноптикум Шекспир“.
3

 

Покрај изведбата на претставата „Монтеки и Капулети“ (на 28 јуни) и монодрамата „Историјата на принцот Х.“ (на 29 јуни), полскиот куклен театар од градот Бјелосток овозможи уникатна средна меѓу актерите и публиката во Битола. На работилницата „Принтај ја твојата идеја“ за креација на кукли базирани на препознатливиот череп од шекспировата претстава „Хамлет“ беа создадени триесетина уникатни кукли.

 

page1

Со работилницата раководеа актерите од полскиот театар, а планирано е сите изработени кукли да бидат претставени на заедничка изложба пред почетокот на вечерашната претстава „Историјата на принцот Х.“.

„Целта на работилницата е да се разбијат стереотипите за куклениот театар, но и да се избрише границата меѓу актерот и публиката. За тоа имаме современа технологија што ни овозможува да изработиме 3Д-кукли, како и принтер со кој го изработивме 3Д-каталогот“, објасни Каролина Кумпјаловска, координаторка на проектот „Куклен паноптикум – паноптикум Шекспир“.

Како и претставите, така и работилницата за изработка на кукли не се однесува само за деца, како што наведува името на театарот, туку се однесува за сите возрасти.

44

„Правењето на куклите е наменето и за возрасните, бидејќи на тој начин сакаме публиката да се почувствува поблиска со театарот, но, од друга страна, со работилницата и со презентацијата сакаме да пренесеме и дел од полската култура на фестивалите кадешто настапуваме“, објасни  Бјелостоцкиот куклен театар од Полска.

Куклениот театар во Бјелосток е активен уште од 1953 година и е еден од најстарите театри во Полска, кој од 1972 година одржува куклен репертоар наменет и за деца и за возрасни. Во рамките на театарот има и школа за изработка на кукли, додека продукцијата на театарот опфаќа претстави за деца, претстави за возрасни и експериментални претстави, во соработка со Варшавската академија за театар.

Проектот „Куклен паноптикум – паноптикум Шекспир“ се реализира во текот на 2015 и 2016 година со поддршка на полското Министерство за култура и национално наследство, а со цел да се промовира полската култура и полскиот куклен театар на фестивалите „Вирвар“ во Косице, Словачка, и на „Битола Шекспир фестивал“ во Македонија.

ПОЛСКИОТ УМЕТНИК МАРЕК ВАЗИКЕЛ

Куклата не е само за деца!

Полскиот театарски работник, историчар, критичар и директор на Театарот за анимација во Познањ, Полска, Марек Вазикел, се занимава со еден специфичен сегмент на театарот, а тоа е куклата и кукларството, односно театарот со кукли. Тој, покрај тоа што директорува, уште и е професор по историја за куклена уметност на Театарската академија во Варшава, каде што во еден период (1999-2005) бил продекан на Одделот за куклена уметност во Бјалисток. Член е на многу меѓународни здруженија кои го негуваат кукларството, бил член на жири на многу вакви фестивали, а и целата своја историско-уметничка работа и ја посветува токму на оваа специфична театарска култура. Според него, куклениот театар, односно куклата како изразно средство постои многу поодамна отколку што може да замислиме.

– Верувале или не, првите документи, односно траги за постоењето на куклата од театарски аспект постојат уште од пред 23 века пред Христа. Многу е важно да се каже дека историјата за кукли за деца е само малку постара од еден и пол век (се појавува во 60-тите години од 19 век). Низ вековите претставата со кукли, всушност, била многу сериозна работа и била за секого. Постојат сведоштва дека кралските кругови на Франција присуствувале и го сакале токму овој вид театарски израз. И Шекспир уште од дете на 6-7-годишна возраст гледал токму вакви изведби. За жал, тој не се занимавал со овој вид уметност бидејќи во Англија куклата посериозно се користи кон крајот на 16 и почетокот на 17 век. Во прво време таму се користеле во изведби претежно од комедијантски карактер, за потоа да се прават и “сериозни# проекти. Кукларството во Европа се шири најпрвин од Холандија, па потоа во Германија, па оттаму, логично, продолжува традицијата и во Полска.

За спецификата на ваквиот вид театар Вазикел вели:
– Интересно е што динамиката и дејствието во претставите со кукли е многу побрза и пожестока од вербалните живи претстави. Ваквите изведби се лишени од долги монолози, кои не се интересни. Оттаму, се почесто почнале да се прават комбинирани претстави, па така веќе во 18 век се комбинирале дејствија со живи актери и кукли кои биле водени исто така од актери, но врвни познавачи на овој театарски занает. Од денешен ракурс гледано кукларството го има предзнакот на уметност за деца, но тоа не е така во Европа и светот…

Постојат многу сериозни проекти и театри кои се занимаваат како со митови и легенди, така и со модернистичкото гледање на светот, а сето тоа преку куклата. Во светот, а во Европа особено, има стотици театри, некои дури и се под капата на државата, некои приватни, некои под покровителство на европските градови. Во Полска има десетици вакви театри, кои функционираат одлично и кои имаат своја публика.

Бидејќи кај нас, за волја на вистината, ваквиот тип на претстави (освен пред 50-ина години) речиси го нема, освен во претставите на Театарот за деца и младинци и една претстава во поново време во Кумановскиот театар, го запрашавме Марек Вазикел како да се дојде до поцврста комуникација, односно размена на искуства со Европа и светот:

– Тоа е многу лесно можно, само кај вас да постои заинтересираност за многуте фестивали, форуми, симпозиуми, кои се одржуваат на годишно ниво речиси низ цела средна Европа. Во денешната ера на интернет-комуникацијата тоа е лесно остварливо. Треба само да се има волја и интерес. За жал, јас сум бил учесник на многу вакви настани, но не сум сретнал досега човек од вашата земја кој за занимава или се интересира за овој тип уметност. Ви велам, треба само да се има волја и да се погледне надвор од границите и се е достапно и допирливо. Само така ќе може да го заживеете кукларството кај вас.

Борче ГРОЗДАНОВ

Актерите се мои соборци!

 

ИНТЕРВЈУ СО АЛЕКСАНДАР МОРФОВ, СВЕТСКИ ПОЗНАТО РЕЖИСЕРСКО ИМЕ

Бидејќи и самиот сум актер, отсекогаш тоа за мене било голема внатрешна борба, да докажам дека тие во ниеден момент не треба и не се робови, бидејќи според моето мислење тие се мои соборци. Ние заедно се работиме, заедно сме инволвирани во една идеја. Ако актерот ја изгуби својата позиција на сцената во смисла на оставање на личен печат, тогаш и неговата ролја ќе биде посредувачка, губејќи ја својата јачина. Ако актерите не можат да ме разберат, не сочувствуваат со мене или не ме поддржуваат во тоа што го работиме, тогаш значи дека не сме успеале. По мое видување, актерот треба да се движи помеѓу Брехтовата замисла за театарот во политичкиот контекст, и изразот по Станиславски, вели Морфов за релацијата актер-режисер

Може ли театарот да ја победи глупоста?

Морфов: Мислам дека не може, но наше е да се обидеме да го сториме тоа и со самата усилба, всушност, треба да создадеме една позитивна енергија, барем за луѓето внатре во театарот, односно за тие кои го сакаат театарот. Работата е во тоа да тргнеме малку по малку или чекор по чекор, да се бориме, за да ја разобличиме глупоста. Многу луѓе кои имаат многу малку допирна точка со театарот, но сепак гледале претстава полека, но и сигурно, од сликата – идеја, ја менуваат и перцепцијата за светот околу себе. Во таа смисла горд сум што за време на оваа моја речиси тридецениска работа во театарот се менувале неколку поколенија кои ги гледале моите претстави. Кога некој ќе се зарази со тој вирус, неминовно е да го пренесе и на своите деца и внуци. Театарот во најпозитивна смисла може да биде голема зараза …

А можеме ли барем за миг, да се извлечеме од нашето нималку розово секојдневие? Дали е тоа можно преку размислата дека таа слика, или зараза е виситинита, можеме да го примениме вирусот на убавото, во секојдневието?

Морфов: Секогаш како свесно битие кон Театарот пристапувам како кон нешто што мора да отслика актуелниот опшествено-политички контекст. Многу одамна работев една или две претстави кои го немаат овој контекст, односно кои се по принципот “театар за театарот#… Напросто, во овој миг не можам да најдам пиеса во која ги нема темите кои не болат. Тоа не мора да е чисто политички театар, но во себе мора да ја содржи чистата човечка и човечна позииција. Тоа значи дека сакам и се занимавам со чистите нормални луѓе, кои се надвор од валканата политика. Ме радува фактот што колку и да звучи нескромно, многу луѓе доаѓаат на моите претстави ширум светот и го разбираат она што сакам да го кажам, од мој уметнички и естески агол. Тоа би значело дека имам многу блиски луѓе по дух. Со многу од нив по претставите разговарам, се допишувам, дебатирам и тие најчесто ми сведочат и посочуваат дека моите претстави ги тераат на размислување долго време по виденото сценско дејствие. Токму тоа е и нашата борба против тоа секојдневие, за кое ме прашуваш. Не можам да гледам театар, кој не зазема една ваква позиција. Има една мисла на Брехт која секогаш ме турка напред, а гласи – “Ако дојдат црни денови, дали ќе се пее тогаш? Да! Тогаш ќе живеам и пеам во црни денови”. Ова би значело дека ние сме должни да говориме отворено за се што ни се случува, без разлика дали сме уметници или обични луѓе.

Во вашиот режисерски ракопис, судејќи според претставите кои досега сте ги работеле, можете ли да ни кажете колку борбата на Еросот и Танатосот остава трага врз неретко кревкото емотивно актерско битие и колку актерот на сцената е роб на режисерската идеја?

Морфов: Бидејќи и самиот сум актер, отсекогаш тоа за мене било голема внатрешна борба, да докажам дека тие во ниеден момент не треба и не се робови, бидејќи според моето мислење тие се мои соборци. Ние заедно се работиме, заедно сме инволвирани во една идеја. Ако актерот ја изгуби својата позиција на сцената во смисла на оставање на личен печат, тогаш и неговата ролја ќе биде посредувачка, губејќи ја својата јачина. Ако актерите не можат да ме разберат, не сочувствуваат со мене или не ме поддржуваат во тоа што го работиме, тогаш значи дека не сме успеале. По мое видување актерот треба да се движи помеѓу Брехтовата замсила за театарот во политичкиот контекст, и изразот по Станиславски. Ако почувствувам дека актерот не го чувствува тоа, односно не е целосно предаден на тоа што го работи, тогаш не ми преостанува ништо друго, освен да се откажам од таквиот актер. Тие кои играат само за да бидат присутни, или поточно оние на кои не им е битно што и зошто играат, едноставно, не ме интересираат. Среќа моја е што имам префинето чувство да го распознаам тоа кај таквите актери.

Се случи ли во Животот е прекрасен, нешто слично?
Морфов: Пред да го направам кастингот, имав средби и разговарав со десетици актери, и ги одбрав оние за кои мислев дека се мои соборци и со кои може да направиме нешто убаво. Имаше и многу познати актери каде почувствував дека егото преовладува, кај кои веднаш почувствував дека нема да имаме заеднички јазик, тие, секако, ги елиминирав. А за Еросот и Танатосот… Тоа двојство едноставно мора да постои во актерот, но не по дефиниција, туку во неговата внатрешност, но таквите актери се вистинска реткост. За жал, повеќемина од нив немаат ниту идеја што може да е, и уште повеќе да донесе тоа двојство во нивната креација. Тоа од друга страна е како да барате бор кој не можете да го видите од шумата. Од друга страна внатрешната борба, на Еросот и Танатосот може да донесе до длабоки несакани последици, како што се лудилото или самоубиството. Таа релација знае да го држи актерот во бесознание, или за шија, кон сценскиот простор и време. Во Никола (Ристановски н.з.) го пронајдов тоа двојство, и за тоа го избрав да го игра Подсекањиков, а мал проблем беше од него да ја извадам мекоста и комичниот нерв, кој бездруго, го поседува. Успеавме во тоа, а додека пак кај другите ја копав нивната длабочина…

Во оваа смисла колку сте задоволни од сработеното во МНТ?
Морфов: Ова ќе го ислустрирам со една реченица – Ова е тимот или трупата со која повторно сакам да работам.

Можете ли да направите споредба помеѓу македонскиорт актер и некој од Европа и Светот, односно која е неговата позиција?
Морфов: Добриот актер е добар секаде. Навистина не гледам никаква разлика, особено не географска, а ако веќе можам да направам споредба тогаш ќе кажам дека овдешните актери ги преплавува емоцијата, додека на запад и север повеќе работат со рациото. Ако овде имам проблем да ја канализирам на некој начин претераната емоција, тогаш во Шведска на пример, ми се потребни десетина проби за да ја извадам потребната емоција од Медеја на пример… Значи, да резимираме, оној актер или уметник кој ќе успее да биде добар давајќи се од себе, бидејќи во крајна линија тоа му е функцијата, тогаш значи дека успеал и тој, а и јас со него. Резултатот на таквата посветеност речиси секогаш е добра претстава.

Борче Грозданов
Фото: С.Плавевски

ИНТЕРВЈУ СО РУСКИОТ РЕЖИСЕР СЕРГЕЈ ФЕДОТОВ

Сакам да докажам дека генијалните дела се класични

Рускиот режисер Сергеј Федотов е една интересна и несекојдневна појава не само во рускиот, туку и во европскиот и светски театар. Неговата определба е со неговиот театар “У-моста” од Перм, основан пред малку повеќе од четврт век (26 години) и буквално ја бомбардира театарската атмосфера во Русија со “… Светли и необични изведби…”

За тоа како изгледа професионалниот живот да го посветиш на класиката, но и за тоа како е да се избориш за најпрестижното признание “Златна маска” во пресилната руска театарска конкуренција, разговаравме непосредно, директно, со “виновникот” Сергеј Федотов…

Вашата определба е класиката да ја верифицирате токму онаму каде што и е местото, во историјата, но и во денешницата. Колку и како успевате во тоа?
Во овие нешто повеќе од 25 години се трудам да “создадам” форма на протест против сите оние кои се против неа, но и за волја на вистината дека класиката е една и единствена и сите нејзини модернизации и скратувања не можат да ни донесат ништо модерно, ништо денешно, доколку тоа се случува стриктно во нашите глави. Сакам да докажам дека генијалноста не е во тоа да ја исперветираш класиката и да ја подведеш под “модерно”, ами дека токму класичните дела се генијални, токму поради тоа што се онакви какви што се напишани. Таква е и нашата “Женидба” што од Гогољ ја создадовме и ја прикажавме за првпат на отворено, што за мене е посебна чест, на вашето престижно Охридско лето. Модерното е во тоа што покажавме дека преку она што го рекол Гогољ можеме да ги прикажеме и покажеме вистинските вредности, кои за жал денес се испервертирани до толку што се “превртени на глава”.

Мислите ли дека “денешното” подзаборава на еден Станиславски, Меерхолд, Чехов, Товстоногов, па и Ефрос…
Не само што забораваме, туку и сквернавиме нешто што е светски признато, а тоа е Системот на Станиславски, кој е основа на сето модерно. Затоа, мојата мисија, се разбира, со сите мои соработници од мојот и нивен “У-моста” е да потсетиме дека театарот не е измислен денес и сега, ами тој постои, како вредност, но и опомена од дамнина, па преку овие сите споменати, за да биде или барем да треба да биде она што е денес.

Токму во овие класични дела се слика руската душа, која е многу блиска до нашата, балканската, македонската… Во таа смисла тука ли лежи современото во класиката?
Токму така! Еве видовте како реагираше публиката тука во Охрид (разговорот е воден непосредно по завршувањето на претставата “Женидба”, пред преполното гледалиште во предворјето на Света Софија). Токму тука е спојот, бидејќи трансферзалата која не сврзува иако сме географски далеку (повеќе илјади километри н.з.), сепак, спојот и трансферзалата е токму во душата, во искреноста, во човекот…

Има ли нешто недоискажано во авторството на овие големи класици за да некој се обиде сето тоа по своја идеја да го нарече модерно и денешно?
Апсолутно дека нема! Овие руски мајстори и не само тие, туку и оние во европската и светска класика до најситен детаљ ја насликале човечката душа и човековото битие со сите негови доблести, но и маани и затоа тие се нашето огледало, пред се во етичка смисла. Тие се школа како да го создадеме и живееме нашиот живот даден денес, како што впрочем ќе им биде даден и на оние по нас, но само и доколку се придржуваме, а не ги забораваме основните етички и кодексни форми. Ете, Гогољ не опоменува, иако во неговиот текст навидум ништо не е врзано директно со религијата и христијанството, дека свадба не треба да се прави во посни денови. Тоа е всушност опомена дека забораваме на човечното, религиозното, доблесното во нас.

Познати сте како неуморни патници низ светот со вашиот театар, како успевате секаде да стигнете, за да ве видат во светски рамки?
Признавам дека е напорно. Досега сме учествувале на преку 150 фестивали ширум светот, но тоа не се постигнува без тим кој е сплотен и не само тоа туку кој живее како една фамилија. Впрочем, потврда за тоа е фактот што секој има свои задолженија, задачи, но и морално чувство за помош при создавањето на Уметност (доказ за ова е и тоа што додека се водеше разговорот еден од актерите кој помагаше да се раскрене сценографијата го нарече Федотов едноставно, “Татко…”)

Федотов – неуморниот создавач на светлина и фантазмагорија…

“… Претставите на Федотов може да бидат комични и трагични, магични и мистериозни, со натприродни сили кои секогаш се присутни на сцената. Сето ова го изразува со специфичниот поглед кон театарот, кон законите на човековото постоење како и врските помеѓу внатрешното Јас и надворешниот свет…” Ова е дел од она што критиката го говори за Сергеј Фодотов, кој во своите 54 години токму половина од животот, а можеби и повеќе, го посветува токму на макотрпниот пат на класичното, убавото и доблесното во театарот и уметноста.

Борче ГРОЗДАНОВ