За античката драма

 

 
За зборот Драма

Драмата е најсложениот книжевен род што се развил во античката книжевност по лириката и епиката. Во драмскиот текст се среќаваат епски и лирски елементи, додека на сцена при изведба на драмскиот текст била застапена музичката и танцовата уметност. Од уметничките книжевни родови единствено драмата е чист изум на старите Хелени што настанал под влијание на култот кон богот Дионис, тракиско божество на виното, веселбата и гроздоберот.
Од каде потекнува зборот драма?
Зборот драма води потекло од старогрчката именка drama (стгрч. δράμα = дејство, чин) изведена од глаголот drao што значи правам, чинам, дејствувам. Овој книжевен род го добил називот драма поради тоа што драмскиот текст што го пишувале поетите не служел за читање во приватен простор, како што тоа денес се прави, туку исклучиво за изведба во театар. Драмскиот текст е, всушност, сценарио за глумците и хорот. Глумците имале задача да ги оживеат ликовите од текстот, односно да ја остварат улогата на ликовите, додека хорот ја имал улогата да отпее некоја лирска песна поврзана со темата што се обработува во драмата.

На сликата е претставен Дионис со сатирите. На овој киликс (античка чинија) е прикажан богот Дионис како свири на китара додека сатирите во заносен танц му пеат дитирамби, хорски обредни песни за негово востоличување. Зад ликовите се забележуваат лозови разграноци како симболика на Дионисовата теофанија. Киликсот е изработен во црвенофигурален стил околу 480 год. пр.н.е. од страна на сликарот Бригос. 
Изведба на трагедијата Агамемнон од хеленскиот драмски поет Ајсхил од страна на студентите од државниот универзитет Сагино Вели (САД) во духот на античката драма со костимирани ликови и театарски маски. Оваа драма Ајсхил ја претставил пред хеленската публика во Атина во 458 год. пр.н.е. Во неа се одигруваат настаните по тројанската војна кога врховниот ахајски водач Агамемнон се враќа во неговото кралство Арг. Жена му Клитајмнестра за тоа време додека мажот ѝ е отсутен врши прељуба со љубовникот Ајгист поради гневот и тагата нанесени од жртвувањето на нејзината ќерка Ифигенија. Имено, за да пловат по мирните морски води, Ифигенија, ќерката на Агамемнон и Клитајмнестра, требала да се жртвува на жртвеникот на божицата Артемида. Трагедијата завршува кога Клитајмнестра ќе го убие Агаменон со нож во коритото додека се капел фрлајќи мрежна прекривка за да не може да се брани. Смртта на Агамемнон ќе ја освети неговиот син Орест со убивање на Клитајмнестра и нејзиниот љубовник.
Кои составни делови го сочинуваат античкиот драмски текст?
Античкиот драмски текст е составен од дијалог и лирска песна. Дијалогот го исполнуваат драмските лица или глумците на сцена во театар, додека лирската песна ја исполнува хорот. Хорот е присутен само во хеленските драми, додека во римските го нема бидејќи е исфрлен, што останало така и во подоцнежните драмски текстови сè до денес. Лирската песна што ја исполнува хорот во драмскиот текст е веројатно остаток од дитирамбите – хорските обредни песни што старите Хелени му ги посветувале на Дионис додека ги изведувале неговите свечености. Драмскиот текст, за разлика од современата драма, се пишувал во стихови бидејќи самиот книжевен род е уметнички, значи му припаѓа на уметничкото книжевно творештво. Глумците на сцена дијалогот го воделе со потпевнување, токму поради неговата стихувана композиција чиишто корени се наоѓаат во хорското пеење.
Кој ги составувал античките драмски текстови за изведба во театар?
Во антиката, драмите ги составувале и пишувале драмските поети или драматичари. Според видот на драмата што ја пишуваат, тие се делат на трагедиографи и комедиографи. Трагедиографите се драмски поети кои пишувале трагедии, додека комедиографите пишувале комедии.
Еден од најзачуваните антички хеленски театри.
Се наоѓа во близина на античкиот град Епидаур во Пелопонес, Грција.
Како старите Хелени ги доживувале драмата и театарот?
Театарот на Дионис во Атина (реконструкција)

Според поимањето на старите Хелени, во животот постојано се случуваат драми. Во секоја човечка заедница се одвива некаква драма, таа ги прикажува сите аспекти од човековото постоење, како што се раѓањето, смртта, страдањето, радоста, бракот, жетвата, битката и др. Она што треба да се знае е дека во театрите во Хелада драмските претстави не биле културно доживување како што тоа ние го чувствуваме денес, туку тие имале едно многу подлабоко и посуштинско значење за нив. Театарот за старите Хелени бил светилиште каде што присутната публика седи за да набљудува верски обреди, за да му изрази почест на богот Дионис, оној врз основа на чијшто култ се развила драмата. Пред започнување на драмската претстава се извршувал чин на жртвопринесување, свештеникот со неговите помошници со жртвен нож колел коза, така што со пролевање на крвта му се укажувала чест на божеството пред кое сите му се клањале и молеле. 

Кој е богот Дионис и зошто е значаен за драмската уметност?

Уметничка претстава на
богот Дионис со грозје.
Автор:
Klarissa Delos Angeles

Како што е спомнато погоре, старите Хелени ја развиле драмата благодарејќи на култот спрема богот Дионис. Ова тракиско божество се смета за заштитник на винарството, покровител на драмската и танцовата уметност. Хелените верувале дека богот Дионис умира со настапувањето на зимата, а оживува со доаѓањето на пролетта. Напролет, во чест на враќањето на Дионис биле празнувани Големите Дионисии во Атина, тоа биле свечености во кои се изведувале драмските натпревари и биле мошне посетувани од Хелените кои доаѓале од сите краишта на Хелада и Мала Азија. Театарското здание настанало во една обредна игра на сатири (шумски духови) кои му пееле обредна песна на Дионис наречена дитирамб.

Сатир, шумски дух, следбеник
на богот Дионис

Во реалноста, мажите се преоблекувале во сатири носејќи коњска опашка, коњски уши и козја маска на лицето. Песната ја исполнувал хор од мажи и момчиња кои свиреле на авлос околу жртвеникот на божеството. За да го почестат и да му угодат, му принесувале крвна жртва – коза. Постепено, овој мистичен ритуал се развива во спектакл во којшто танцот, пеењето и глумењето го добиваат своето почесно место. Хеленскиот поет Теспид пишувал дитирамби и првиот ја воведува трагиката, па затоа се смета за татко на трагедијата.

Кои драмски видови се развиле во античката драма и какви теми обработуваат тие?
Театарски маски

Трагедијата во буквален превод претставува козја песна (стгрч. tragós – коза, стгрч. odé – песна). Иако се знае дека трагедијата преставува драмски текст со тажна содржина, козата најверојатно се однесува на обредната жртва која му се принесувала на Дионис за време на заносниот танц на сатирите. Трагедиите биле исполнувани на орхестрата и на сцена од театарот. Хорот и глумците го воделе драмското дејство. Глумците најчесто носеле маски на лицето за да им овозможат на оддалечените гледачи да ги забележат нивните изрази на лицето, дали се весели или тажни, за да се соживуваат со емоционалната состојба на драмскиот лик, но и поради разните драмските ликови кои ги претставувале (богови, херои, суштества). Меѓу прочуените хеленски трагедиографи биле Ајсхил, Софокле и Еврипид.

Ајсхил

Ајсхил (525-456 год. пр.н.е.) е еден од најценетите хеленски писатели на трагедии кој за првпат воведува два драмски актери на сцена во театар. Хелените го паметат по тоа што мошне големо внимание посветувал на кореографијата на драмските актери, односно на дизајнот на нивните костуми, маските и другите реквизити со кои оставале силен впечаток врз хеленската публика.

Според записите од неговиот живот, се споменува дека во неговата трагедија Евмениди кога хорот истапил на сцена да отпее песна глумејќи ги страшните Еринии, учесниците во хорот имале толку застрашувачки ликови што децата од публиката се преплашиле, а бремените жени се здобиле со породилни болки.

Од Ајсхил до денес целосно се зачувани само седум трагедии, а нивните наслови се следните: Персијци, Седумтемина против Теба, Прибегарки, Орестија со трилогијата Агамемнон, Жртвоприносители, Евмениди и Прикованиот Прометеј.

Бистата на трагичкиот поет Ајсхил се чува во комплексот Капитолски музеи во Рим, Италија (Musei Capitolini).

Софокле

Софокле (496-405 год. пр.н.е.) е вториот хеленски поет кој добил признание од хеленската публика со воведување на третиот драмски актер на сцена. Напишал 123 драмски дела, од кои само седум се целосно зачувани до денес: Ојдип тиранин, Ојдип на Колон, Антигона, Електра, Тројанки, Ајант и Филоктет.

Скулптурата на трагичкиот поет Софокле се чува во лондонскиот Кралски колеџ (King’s College). Таа е дело на вајарот Константин Дауш изработено при крајот на XIX век н.е., а, всушност, копија на хеленскиот оригинал.

Еврипид

Еврипид (околу 480 год. пр.н.е. – 408 год. пр.н.е.) е последниот трагедиограф кој пишувал трагедии од кои до денес се зачувани само 18, а се смета дека имал напишано околу 90 трагедии, од кои некои се зачувале само во фрагменти. За разлика од Ајсхил и Софокле, Еврипид во неговите драми сакал психолошки да ги обработува неговите драмски ликови. На хероите им ја одземал моќта, робовите ги прикажувал како паметни луѓе, а на боговите им придавал човечките особини и слабости намалувајќи ја нивната важност.

Во театарот ја внел и познатата подвижна склопка наречена „Деус екс махина“ (Deus ex machina), која е, всушност, претстава на бог кој при завршницата на секоја негова драма помага да се разрешат недоразбирањата и проблемите помеѓу драмските лица.

Следниве наслови на неговите драми се целосно зачувани и преведени на многу светски јазици: Алкеста, Медеа, Хераклиди, Бакхи, Андромаха, Хекаба, Хиполит, Електра, Херакле, Тројанки, Ифигенија на Таврида, Хелена, Ион, Ифигенија во Авлида, Побеснетиот Херакле, Орест, Фојникијки како и една целосно зачувана сатирска игра под наслов Киклоп.

Скулптурата на трагичкиот поет Еврипид се чува во Ватиканскиот музеј (Musei Vaticani, Roma) во Рим, Ватикан, Италија.

Комедијата како драмски текст се развива подоцна и внесува весела содржина со многу комични ситуации кои настануваат како последица на „грешките“ на главните ликови. Меѓу најпознатите комедиографи бил Аристофан, а подоцна во периодот на хеленизмот се истакнал Менандар.
Во стариот Рим публиката особено уживала во комичните претстави. Меѓу прочуените римски комедиографи биле Плаут и Терентиј.

Аристофан

Аристофан (448-380 год. пр.н.е.) или „убавецот“ како што му гласи името (стгрч. ἄριστος=најдобар и φάνης=изглед), е еден од најславните хеленски писатели на комедии. Имал напишано 24 комедии од кои преку препишување до денес останале само 11. Античката комедија, како и трагедија, била пишувана во стихови како песна.

Аристофан се исмевал со познатите личности од Атина, прикажувајќи ги нивните слабости на сцена во театар, особено ги исмевал тогашните политичари. Неговиот јазик во драмите бил оштар, суров и вулгарен со цел да ја изнасмее хеленската публика.

Неговите сочувани комедии се следниве: Ахарњани, Коњаници, Облаци, Оси, Мир, Птици, Лисистрата, Жени на празникот Тесмофории, Жаби, Жени во народното собрание и Богатство.

На бистата на Аристофан пишува на старогрчки јазик „Аристофан Атињанинот, синот на Филипид“.

Менандар

Менандар (342-291 год. пр.н.е.) е хеленски комедиограф кој бил меѓу најпрочуените по Аристофан. Се смета за претставник на новата атичка комедија или ситуациска комедија. Новиот вид на комедија во Атина настанува по донесувањето на законот за

забрана на напади на современи државници во комичните драмски текстови. Ова се случува во услови на олигархиска власт во Атина и на новото монархистичко управување наметнато врз хеленистичките општества. За разлика од комедијата на Аристофан во која цел на исмевање биле значајни и водечки личности во атинското општество, во новата атичка комедија се исмеваат секојдневните ситуации на луѓето во рамките на семејството, каде што хуморот е благ со изразени чувства и романтичност.

Според древните извори, тој имал напишано околу 105 до 108 драмски текста. До XX-тиот век Менандар бил познат само преку Плаут и Терентиј, но подоцна се откриени значителни фрагменти од неговите драми, додека при крајот 50-тите години од XX-тиот век е откриен целосен ракопис на едно книжевно дел на Менандар. Во фрагменти се зачувани следниве драми: Самјанка, Потстрижена девојка, Поротници и Штит. Целосната драма што е единствена зачувана го носи насловот Намќор.

За разлика од драмите на Еврипид, во неговите драми дејството се одвива во секојдневието на луѓето неоптоварено со митовите и минатото. Основни теми кои ги обработуваат неговите драми се момчиња вљубени во девојки, несакана бременост, родителска грижа за децата, загубени роднини и разни други безгрижни авантури.

Римскиот комедиограф Плаут бил инспририран од делата на Менандар.

Бистата на Менандар прикажана горе е од IV век н.е. Денес се чува во Археолошкиот музеј во Ефес, Турција.

Плаут

Тит Макиј Плаут (лат. Titus Maccius Plautus, 254-184 год. пр.н.е.) е најголемиот комедиограф во римската книжевност.

Потекнувал од сиромашно семејство и како момче бил обичен работник во римските театри. Незадоволен, се обидел во трговијата, каде што исто така не ја пронашол среќата. Подоцна се вработил во мелница во Рим и таму напишал три комедии. Откако комедиите биле прифатени од римската публика, ја оставил мелничарската работа и се посветил на драмската поезија целиот свој живот.

Се смета дека имал напишано вкупно 130 комедии, од кои 20 се целосно зачувани, а една во фрагменти. Римскиот учен Варон тврдел дека од сите претпоставени комедии само 21 се вистинско дело на Плаут, додека останатите се лажни, односно им припаѓаат на некои други непознати поети. Затоа зачуваните 21 комедија спаѓаат во збирката т.н. Приказни на Варон (Fabulae Veronianae).

Неговите комедии се, всушност, продолжение на новата атичка комедија од IV и III век пр. н.е. Тоа се огледува во стилот, јазикот и темите на неговите драми. Имено, драмските ликови во неговите комедии имаат хеленски имиња, нивните дијалози се кратки, но исполнети со вулгаризми (недолични зборови) и заканувачки извици, робовите се прикажани како паметни, итри и дрски, иако во стварноста римските робови биле понизни и послушни спрема господарите. Местата на кои се одвивале настаните во комедиите се најчесто некои хеленски полиси (градови-држави), како и културниот амбиент.

Во повеќето комедии на Плаут заплетот се гради со учество на робовите кои несебично им помагаат на вљубени и млади господари да го освојат срцето на некоја девојка, против чијашто волја истапуваат нејзиниот татко, идниот свршеник или сводникот. Девојките најчесто се ликови на некои робинки кои на крајот од драмата дознаваат дека се слободни и можат без ничија дозвола да се омажат или пак, дека се ќерки на некои угледни или скромни родители.

Плаутовите комедии во периодот на Ренесансата во Европа биле особено читани. Англискиот драматург Вилијам Шејкспир ги користел како извор за инспирација на неговите драми.

Од Плаут зачувани се следниве драми: Амфитрион, Грниња, Бакхиди, Заробеници, Менајхми, Сеништа, Војник фалбаџија, Лажливец, Коноп, Магариња, Три гроша, Касина, Ковчеже, Грглица, Епидик, Трговец, Персиец, Картагинче, Стих и Простак.

Сликата е уметничка претстава на Плаут и е дел од збирката Liber Chronicarum или Die Schedelsche Weltchronik (Светска историја од Хартман Шедел) објавена во 1493 год. како првично печатено издание кое вклучувало обоени илустрации (графички прикази). Содржи вкупно 336 страници.Терентиј

Публиј Терентиј Афер (лат. Publius Terentius Afer, Afer е когномен „африкански“) е роден веројатно во Картагина (Северна Африка) околу 184 или 194 год. пр.н.е., а умира во 159 год. пр.н.е. уште на млади години.

Напишал само шест комедии кои се целосно зачувани до денес. Познат е неговиот цитат „Homo sum, humani nihil a me alienum puto“, во превод: „Јас сум човек, според мене, ништо што е човечко не го сметам за туѓо“.

Напишал само шест комедии кои се целосно зачувани до денес. Познат е неговиот цитат „Homo sum, humani nihil a me alienum puto“, во превод: „Јас сум човек, според мене, ништо што е човечко не го сметам за туѓо“.

На мала возраст бил продаден како роб на еден римски сенатор по име Терентиј, па оттука, поради почит кон старателот, Терентиј го презема ова име како име на родот (nomen). Неговите комедии се лесни за читање и интересни за современата публика, така што можат да се читаат без претходно познавање на класичната култура на Римјаните.

ПОСЛЕДНОТО ПИСМО НА ВИРЏИНИЈА ВУЛФ

 

 

НА СВОЈОТ СОПРУГ ЛЕОНАРД

Најмил,

Убедена сум дека полудувам. Ние не може да минуваме уште еденаш низ овој страшен период. Овој пат нема да се опоравам. Јас почнувам да слушам гласови и не може да се концентрирам. Значи,  ќе го направам она што изгледа како најдобро решение. Ти ми даде најголема можна среќа. Беше најдобар маж, по секое прашање.  Јас не мислам дека две лица би можеле да бидат посреќни, се додека не се појави оваа страшна болест. Не можам да се борам против неа, знам дека ти го вознемирувм  живот и дека без мене би можел да работиш. Ќе можеш, го знам тоа. Гледаш дека не успеваат дури ни ова да го напишам правилно. Не можам да прочитам. Она што сакам да го кажам е дека, ти ја должам сета среќа на мојот живот. Беше бескрајно трпеливи со мене и неверојатно добро. Сакам да кажам сè, но сите веќе го знаат тоа. Ако некој може да ме спаси, тоа ќе бише ти. Ме напушти се, сем сигурноста на твојата  добрина. Јас не може да продолжам да го уништам твојот живот. Мислам дека двајца луѓе не може да биде посреќен од нас.

В.

 

Како и секое утро, за време на ручек, Ленард  се качува во дневната соба да слушне вести. Се чудам зошто Вирџинија уште не се врати. Речиси 13 часот. Го препознава ракописот на неговата сопруга на ковертот и веднаш сфати сè. Од првите зборови.  Истрча во градината заслепени од болка. Тој знае дека е веќе премногу доцна. Вирџинија се фрлила во ледените води на Уза, претходно се погрижила во џебовите од своето палтото да бидат наполни со тешки камења. Реката брза. Ленард  го пронаоѓа само нејзиниот стап на брегот.

 

 

Извадок од книгата: “Вирџинија Вулф” Александре Лемоансон

Театарот на апсурдот

 

Театар на апсурдот е термин кој се користи за извршување на апсурдот фикција и укажува на достигнувањата на неколку драматурзи кои твореле од крајот на 40-тите години, па се до 60-тите од минатиот век. Тој е израз и верување дека безбожниот универзум, човековото постоење нема значење и цел и затоа нема комуникација, што пак создава бесмисла. Ова на оние кои веруваат во апсурдот им дава за право да говорат за ирационален и нелогичен свет, што пак доведува до конечен заклучок кој е неодминлив дел од театарот – тишината.
Инаку, терминот театар на апсурдот прв го користи критичарот Мартин Еслин во еден свој есеј од 1960 година, за подоцна да објави книга со истото име. Тој има објавени текстови и претстави кои се многу слични на есејот #Митот за Сизив# (1942) на Алберт Ками. Еслин во своето творештво ја претставува реакцијата на човекот во светот без смисла, односно човекот кој е управуван како кукла од невидливи надворешни сили. Иако терминолошки театарот на апсурдот има широк спектар на перформанси постојат општи карактеристики кои се заеднички, составени од повеќе парчиња: Комедија што се меша со трагедијата, поткрепена со ужасни снимки, ликови фатени во безизлезна ситуација кои повтораат бесмислени активности; дијалог полн со клишеа; бесмислена и глупава игра на зборови; заговор кој никако не се решава туку циклично и апсурдно се повторува; се е сведено на пародија, бегство од реализмот и концептот на добро изиграна игра…
Најзначани драмски автори во чии драми егзистира Театарот на апсурдот се Семјуел Бекет, Ежен Јонеско, Артур Адамов, Жан Жене, Харолд Пинтер, Томс Топард, Фридрих Дуренмант, Фернардо Аррабал и Едвард Олби.

“Госпоѓа министерка” по 150. пат за театарските сладокусци

МНТ ЌЕ ОДБЕЛЕЖИ УШТЕ ЕДЕН УБАВ ЈУБИЛЕЈ

“Не ни сонував дека ќе доживееме 150 изведби на “Госпоѓа министерка”. Кога почнувавме, се надевавме на 40-50 изведби, но енергијата и поддршката од публиката не донесоа до оваа фантастична бројка. Се надевам дека ќе доживееме барем уште толку изведби иако јас потајно се надевам и на 500-ка”, на шега додаде Петрушевска на вчерашниот прес по овој повод

Еден од најпрепознатливите брендови на МНТ “Госпоѓа министерка”, претставата која речиси шест децении е нераскинлив дел од нашата национална куќа, во своето “најново, петто продолжение” ќе ја доживее својата 150. изведба на 4. февруари (20 ч).

Наследничка на легендарната Мери Бошкова која Живка ја играше претходните 4 видувања (1953, 1965, 1977 и 1983) е Весна Петрушевска-Бејби која е новата, неприкосновена Живка од 28 март 2009 година.

“Не ни сонував дека ќе доживееме 150 изведби на “Госпоѓа министерка”. Кога почнувавме, се надевавме на 40-50 изведби, но енергијата и поддршката од публиката не донесоа до оваа фантастична бројка. Се надевам дека ќе доживееме барем уште толку изведби иако јас потајно се надевам и на 500-ка”, на шега додаде Петрушевска на вчерашниот прес по овој повод.

Режисерот Наташа Поплавска најави дека “Госпоѓа министерка” во блиска иднина може да ја видиме во ново руво: “Дојдов до податок дека при секоја обнова режисерот Димитар Ќостаров воведувал по нешто ново, интересно и актуелно во моментот на актуелната постановка. Во оваа смисла сметам дека и нашата “… министерка” треба да доживее нешто ново, односно заедно со сценографот Тања Блажевска, костимографот Александар Ношпал, треба да размислиме за некаков нов концепт и видување, односно да ја доведеме претставата во актуелен контекст”.

Заедно со Весна Бејби, актерите Александар Микиќ (кому ова му е 4. преминување на 150-ката во различни претстави) и Нино Леви, се единствените кои ги “преживеале” сите 150 изведби на оваа веќе култна претстава.

“Интересно е што речиси секогаш се наоѓа нов мотив и причина одново да се изигра со речиси истиот жар и затоа никогаш не ни е здодевно рече Нино Леви. Микиќ пак, за мотивот додаде:

“Секогаш кога сакам одново да се мотивирам, пред очи ми излегува моментот /сликата кога се видов на списокот на примени студенти на ФДУ. Тогаш мислев дека буквално сиот свет можам да го носам на моите плеќи, а се трудам тоа да го применувам и при секое мое ново излегување на сцена”.

А дека “Госпоѓа министерка” е навистина бренд со кој МНТ треба и мора да се гордее говори и фактот посочен од директорот Дејан Пројковски што досега 149-те изведби ги виделе 58 172 гледачи.

“Ако ја споредиме оваа бројка ќе можеме да се пофалиме дека толку публика собира само на еден поголем европски и светски стадион”, изјави Пројковски.

Во Министерка играат уште и Јелена Јованова, Драгана Костадиновска, Сашко Коцев, Благица Трпковска, Марија Новак, Драгана Левенска, Софија Насевска -Трифуновска, Томе Витанов, Емил Рубен, Славиша Кајевски, Борче Начев Трајче Георгиев Магдалена Ризова-Черних, Даница Ѓеоргиевска Драгана Босниќ- Миленковска.

” ВЕЧЕРА НА РОНКИТЕ ” ги собра највредните ронки

На народниот фестивал во Гнилане – Косово,  каде учествува народните театри од Aлбанија, Kосово и Mакедонија, Албански театар од Скопје со две награди за најдобра претстава и Амернис Нокшиќи Јовановска наградена за најдобра женска улога

ВЕЧЕРА НА РОНКИТЕ

        

АвторРефет Абази

РежијаЌендрим Ријани

 СценографПетрит Бакали  Костимограф: Едлира Ќушка Композитор: Фатос Лумани Кореограф: Кренаре Невзати Видео: Бетим Зеќири

 Играат:

Луран Ахмети и Амернис Нокшиќи Јовановска

Препелкање или војна меѓу животот и смрттаВпрочем, кој е вистинскиот живот?! Кој е клучот да се стигне до среќатаво животот? Дали е љубовта или е омразата она што не тера да го изгубиме односот со времето кое ни е дадено како подарок да го живееме или да не го живееме овој животОва се неколку од прашалниците кои се стремиме да ги покренеме во текот на времето во кое се случува приказната‘ насловена “Вечера на ронките” ! Чии ронки се потрудивме да ги собереме преку правилата” на театарот на Арабал  театар на суровоста, преку кој сакаме да ја разложиме суровоста на она што се трудиме да го разбереме како временски процес во кој треба да ни се случи она што ние го нарекуваме живот!!

Превод на македонски: Бесфорт Издризи  Одговорен за декоротЗекирија Авди  СтоларНури Исмаили  КројачиЌерим Етеми, Хулја Рустеми  ИспициентОрхан Кадриу – Лани  СветлоИдавер ЏемаилиАхмет Чајани  ТонНади Беџети   Одговорни на сценаЏанер Мусиќ и Сулејман Ибрахими РеквизитаХисни Вила  ШминкаНора Питарка Лута, Авди БилалГардеробаАтиџе Демири, Аднан Реџепи

Мите Грозданов ќе ме расцепеше на две со сабјата

 

Реминисценција: Марин Бабиќ Гермов:

Кога станува збор за најинтересните случувања и „приказни“ од театарскиот живот во Македонија, една ќе остане засекогаш запаметена, на која деновиве се потсети, и ексклузивно ја споделува со читателите на нашиот портал, македонскиот театарски бард Марин Бабиќ Гермов.

Човекот- енциклопедија, кој поминал се и сешто, видел што се не, доживеал нешта ко за повеќе животи, сепак, во еден здив раскажува како за малку ќе му летнела главата, од острата сабја на Мите Грозданов, и дека и ден денес таа „сцена“ не може да ја извади од глава..

Еве за што станува збор:

-Беше тоа во минатиот век, не паметам која година, ама знам дека беше во време на златните години на детскомладинската сцена во Драмски. По „Чук, чук Стојанче“, „Баш Челик“, „Џон Пиплфокс“ дојде на ред и Шекспир. Авторите не ги знам ама се сеќавам дека беа маж и жена и се викаше „Шекспир во приказни“.

Коле Ангеловски, режисер на сите претходни претстави, ги одбра „Сонот на летната ноќ“

Во „Сонот…“ го играв ѕидот ( се смее), а во „Макбет“ го играв Макдаф, крвниот непријател на Макбет, кој го играше Мите Грозданов, а тој тогаш пукаше од сила и енергија.

Имено, во претставата имавме сцена на мечување. Јас бев супериорен во мечувањето, бидејќи на Академија професор ми беше учителот на Романови. Арно ама, кога ни ги донесоа сабјите се извадив од памет. Ги донесе Ванчо (Петрушевски), донесе и една цепаница и само ја спушти сабјата врз цепаницата и таа се преполови и ни рече: „Еве да си знаете што држите в раце!“.

Јас ја зедов едната и раката ќе ми отпаднеше од тоа колку беше тешка, а Мите, тој ха ха ха ха,, немаше гајлле. Ја зеде со една рака и почна да ја витла на сите страни. Вежбав секој ден по неколку часа, плус и на пробите, за да можам да се справам со сабјата бидејќи победникот требаше да бидам јас. И… И, успеав. Направивме кореографија и ја доведовме сцената со мечувањето толку верно, речиси до совршенство. Дојде денот кога требаше да гостуваме на детскиот фествал во Шибеник. Тоа беше светски фестивал. Дојде денот, дојде претставата, почнавме да ја играме, дојде сцената на мечувањето. Под нас мермер, ние витламе со сабјите, со врвовите го закачуваме мермерот, искри летаа, ја почувствував публиката како тоне во седиштата. И се си течеше супер се до моментот кога Мите погрешно ја постави сабјата и јас напаѓајќи му ја превиткав и се најдовме во небрано. Мите присебно ми рече покажувајки со рака- еден момен!… и со нога ја исправи сабјата и наместо да продолжиме таму кај што застанавме, односно јас да напаѓам, тргна Мите да мава, сфати дека ја утнал, го фати паника и со уште поголема силина почна да мава со сабјата. Благодарение на Академијата спасив глава, а бев готов, иако не беше така во претставата, да легнам и да кажам дека се предавам. Дади, Мешко, Ванчо, Гоце…….сфатија дека ѓаолот ја однесол шегата дотрчаа на сцена го фатија Мите и така јас успеав да го победам!

Валентина Ѓоргиевска Парго

Чикашките дамски сплетки со македонска димензија

ТЕАТАР

За мјузиклот “Чикаго”, лиценцирана светска продукција, за првпат кај нас, во МНТ – Скопје

Борче ГРОЗДАНОВ

Понекогаш она што се чини недостапно, недостижно или, пак, видливо саму преку електронските трансмитери може да стане и опипливо и видливо, во живо, наше и кај нас, ако за тоа се има волја, добра мисла и имагинација за естетското, убавото…

Сето ова, надополнето со неверојатна енергија, стана можно (дај боже и секојдневие?!) преку мјузиклот “Чикаго”, кој ни го овозможија и пружија МНТ, Наташа Поплавска, и шеесетината актери на сцената кои навистина се потрудија да ни овозможат уживање.

Приказната, онаа чикашка, за Рокси, Велма, Били, Ејмос, Мама Мортон… отсега е и наша, па така најиграниот бродвејски мјузикл на сите времиња кој ја одбележа четврта деценија од неговата прва постановка “прелета” од преку барата до кај нас, на Балканот во Македонија, неговото “китче мирисно”.

Пленеше зачудувачки добрата, екстремно точна координација на танцот со дијалогот, на сонгот со раскажаната приказна… За ова, покрај режисерот Поплавска која успешно ги развезува, ги поставува, но и ги држи сите сценски конци во раце, заслужни се и извонредно препејаните сонгови на Маја Павловска, кореографите Олга Панго и Ирена Лозинска, “џез учителката” Марија Димитријевиќ и Наташа Илевска, која го “помакедончи” Чикаго.

Ова е во контекст на приказната, во која се вплетени уметничките перформанси на Јелена Јованова (Рокси), Арна Шијак (Велма), Тања Кочовска-Павловска (Мама Мортон), Жарко Димоски – Били Флин, Ивица Димитријевиќ – Ејмос Харт и уште педесетина творци кои се “виновни# за насмеаните лица по дво и полчасовното уживање.

Јованова и Шијак своите веќе докажани таленти, освен во дијалошката форма ги потвруваат и во кабаретско-музичките точки било тоа да го чинат индивидуално или во двојка, или во група. Истото важи и за Жарко Димоски, кој за потписникот на овие редови е вистинско откровение, пред се, по својата универзалност и за Ивица Димитријевиќ, кој едноставно со знаење владее со (не само) кабаретската сцена. За музичките и актерски способности Тања Павловска – Кочовска алијас Мама Мортон се пишувало и говорело многу, но во Чикаго таа пленеше и со својата актерска луцидност, за што несебично беше наградена и со аплауз на “отворена сцена”.

Својата работа одлично ја завршија и церемонијал мајсторот Алекс Ѓеорѓиев, кој мошне умешно не водеше низ приказната, како и новинарката Мери Саншајн – Биљана Драгичевиќ – Пројковска како и Александар Михајловски со неговите функционално вклопени епизодни ликови, а и “дамите убијци# Биљана Јовановска, Тина Трпкоска, Нина Деан и Ана Стојановска беа вистинити ликови од Чикаго пред девет децении…

Би било неправедно да не се споменат и четириесетината млади творци од МОБ-хорот и балетот, како и инспиративниот оркестар од ФМУ под диригенство на Бисера Чадловска, која заедно со хор мајсторот Јасмина Ѓорѓеска и ја заокружија музичката слика која заедно со костимографските решенија на Александар Ношпал, а и сценските решенија – дизајнот на Емил Петров, го чинат големото колоритно театарско огледало, овојпат, блескаво!

По сево ова останува впечатокот дека Чикаго во МНТ не само што ве кани, ами и ве предизвикува да го видите!

Александар Чамински

 

Александар Чамински ( 1957 година Скопје )

Чичкото од „Бушава Азбука“ на кој најмнгу му се радуваа децата па и возрасните во осумдесетитте години, од минатиот век.… Тоа е Александар Чамински, познатиот македонски актер, некогаш вработен во Македонскиот народен театар – 1984 година. Чамински денес живее во Словенија, во Словен Градец. Шесет годишниот Чамински е оженет во Словенија и работи како директор на театарското Студио A.
Филмографија:
1985: Јазол ( Споредна улога, )
1991: Тетовирање ( Главна улога, )
1993: Светло сиво / Ѓавол во срцето ( Главна улога, )
1993: Светло сиво / Прекрасен свет ( Главна улога, )
1993: Светло сиво / Птицата Урубу и девица ( Главна улога, )
2006: Тајната книга ( Споредна улога, )
„ Трст виа Скопје “, Чомбе
„ Втората смена “, Управителот
„ Тајната книга “ Таксистот

 

 

Годишна програма: Народен театар Штип – 2016 година.

 

 

Народен театар Штип оваа година се “судеше” “маратонски” за да се издигне од “дното” поради едно “писмо”. 🙂 Вака во една реченица би можело да се направи ретроспективаta на работата на штипскиот театар во 2016 година.
Првата премиера во 2016 година беше на претставата “Суд” од Коле Чашуле, во режија на младиот штипјанец Дамјан Читкушев. Сместен во едно нестабилно тло, во простор полн симболики, постои еден СУД во кој силно ПИШТИ неправдата. Во овој суд, впрочем како и секаде, најголемата опасност е таму каде навидум ја нема. Тоа е претстава за македонскиот синдром на предавство, осовремена и ставена во една сурова рамка на крвопролевање.
Втората премиера “Љубовен маратон” е работена по мотиви од текстови на Нил Сајмон во режија на Никола Ристов. Тоа е една урнебесна комедија која го слика современиот начин на живот. Приказна за монотонијата на животот, обидот за неверство за да се прекине таа монотонија и на крајот славење на животот, зашто како што вели главниот лик во претставата: “Обожавам да живеам! Во животот има проблеми, но да живееш е најдоброто нешто што го измислиле до сега…!”
Маестралниот Дејан Пројковски ја постави третата премиера на штипскиот театар, претставата “На дното” од Максим Горки. Тој во одлично одбраниот, совршено адекватен простор ПОД големата сцена на домот на културата “Ацо Шопов” го наслика и, како на филмско платно, го оживеа горкиевото ДНО. Ги соголи до кожа жителите на пансионот кои со сите сили се трудат да се подигнат од калта на дното во кое се наоѓаат. Дали и колку успеваат во тоа останува на публиката да види и да процени.
Последната премиера во 2016 година на Народен театар Штип беше “Лазаревото писмо и писание” работена по мотиви од расказот “Лазаревото писмо” на Живко Чинго, а во режија на Љупчо Ѓоргиевски. Приказна за едно “време – невреме, море не невреме туку нелуѓе, речи го како шчо ет”. Приказна за состојбата во Македонија од пред педесетина и повеќе години, а која, од збор до збор, може да се пренесе во денешницава. Приказна за нашиот синдром на самоуништување преку шпионирање и предавство, борба за власт со газење преку се’, ставена во еден безвременски контекст.
Во ова навраќање на работата на штипскиот народен театар морам да ги спомнам и гостувањата на истиот надвор од границите на нашата држава.
Во Вараждин, Хрватска, ја игравме претставата “Отворач за конзерви” во режија на хрватскиот актер и режисер Стојан Матавуљ. Гостувањето беше остварено благодарение на одличната соработка на нашиот театар со македонско-хрватското здружение од Македонија “Либертас”.
Детската претстава “Јан Бибијан” во режија на Дарко Ковачевски учествуваше на меѓународниот театарски фестивал ТАНАНИК Благоевград 2016 – Бугарија.
На интернационалниот алтернативен фестивал ФИАТ 2016 во Подгорица, Црна Гора, учествувавме со претставата “На дното” на Дејан Пројковски. Со голема гордост можеме да се пофалиме дека од овој фестивал се вративме со двете најголеми награди: претставата “На дното” освои гран при за најдобра претстава, а “маестро” Дејан Пројковски ја освои наградата за најдобра режија. ДА НИ СЕ МНОЖАТ. 🙂
На крајот од оваа релативно успешна 2016 година за нашиот театар, да си посакам една желба: Следната 2017 година да ни биде со повеќе премиери и претстави, со повеќе поблиски и подалечни гостувања и, зошто да не, со повеќе награди и признанија.
И сосема на крај, на сите пријатели на ГОЛЕМОТО СЕМЕЈСТВО ТЕАТАРЧЕ им посакувам интересна и успешна 2017 година.
Имајте убава година 🙂.
Габриела Коцева Тулиев

Годишна програма на Театар „Џинот“ Велес за 2016 година

 

 

Во рамките на Годишната програма на Театар „Џинот“ Велес за 2016 година, поддржана од Министерството за култура на Р. Македонија, беа реализирани 3 нови театарски продукции.
По повод Светскиот ден на театарот, 27ми март, беше реализирана премиерната изведба на првата театарска продукција „Старицата од Калкута“, работена според текст на израелскиот автор Ханок Левин, во режија на Софија Ристевска Петрушева.
Втората театарска продукција беше холандската драмска класика „Добрата надеж“ на Херман Хеијерманс, во режија на Александар Ивановски, чија премиерна изведба беше реализирана во месец септември.
Третата продукција Театар „Џинот“ Велес ја посвети на својата најмлада публика со постановката на тетарската претстава за деца „Мачорот во чизми“, работена според познатата приказна на Шарл Перо, во драматизација на Катерина Момева, а во режија на Деан Дамјановски, чија премира беше во месец октомври.
Последната продукција од Годишната програма на театарот е праизведбата на второрангираниот драмски текст од Конкурсот за отворање на новата театарска зграда „Ана Комнена“ на драмскиот автор Сашо Димоски, во режија на Васил Зафирчев и Ненад Витанов, чија премиерна изведба е предвидена до крајот на месец јануари 2017 година.
На редовниот репертоар на Театарот беа изведени вкупно 69 претстави со вкупна посетеност на публиката од 15.275 гледачи.
Покрај тековните изведби на претставите од редовниот репертоар, Театарот имаше и повеќе успешни гостувања и фестивалски настапи.
Претставата „Спанаќ со пржени компири“ гостуваше во Театарот во Штип и во Центарот за култура во Кочани. „Класен непријател“ гостуваше во Драмскиот театар во Скопје, во Центрите за култура во Виница и Кочани, а беше изведена и во неофицијалната програма на МТФ „Војдан Чернодрински“ во Прилеп. „Ноќите во бел сатен“ гостуваше во Центарот за култура во Радовиш. „Федра“ настапи на театарскиот фестивал „Та-ра-ра-бумбиа“ во Благоевград, Бугарија. “Старицата од Калкута“ беше изведена во официјалната програма на МТФ “Војдан Чернодрински” и на „Скопско лето“.
На сцената на Театарот годинава беа реализирани и 87 настани на институции, организации, здруженија и поединци од областа на културата и уметноста, со вкупна посетеност на публиката од 13.449 гледачи.
Во делот на драмската програма, на сцената на театарот гостуваа: Интимен театар од Битола со „Будење на пролетта“, ФАД „Стоби“ со премиерните изведби на „Медеја“ и „Жени од подземјето“, Штипскиот театар со „Хотел ни на небо ни на земја“, Театарот „Бора Станковиќ“ од Врање со „Три сестри“, Театарот од Ниш со „Жорж Данден“, Турскиот театар со „Слуга на двајца господари“, Македонскиот народен театар со „Прекината одисеја“, монодрамата „Јане Сандански“ на актерот Петар Темелковски, Театарот „Скрб и утеха“ со „Некрстени денови“, како и испитната претстава на студентите од „ЕСРА“ од класата на проф.Мето Јовановски.
Во делот на музичката и музичко-сценската дејност беше реализрана дел од официјалната програма на Интернационалниот танцов фестивал „Танцфест“ и премиерите на Скопје Танцов Театар, гостуваше Балетот на МОБ со балетската претсава за деца „Трите Прасиња“, Танцовата компанија „Ларондина“, а беа реалиизрани и концертите на Националниот ансамбл за народни песни и игри на Македонија „Танец“, „Фолтин“, пејачките хорови од Македонија и Хрватска, КУД „Керамичар“ и Музичкото училиште од Велес.
Во делот на филмската програма на сцената на Театарот се реализираа Фестивалот на новиот германски филм, Фестивалот на дебитантски филм „Киненова“, Фестивалот на планински филм „Ехо“, а во соработка со Агенцијата за филм и повеќе филмски проекции на домашни и странски филмски остварувања.
На сцената на театарот се одржаа и годишните изданија на Интернационалниот фестивалот на античка драма „Стоби“, Фестивалот на изведбени уметности „Импакт“, како и дел од програмата на поетската манифестација „Рацинови средби“.
Во текот на 2016 година во Театар „Џинот“ Велес биле реализирани вкупно 156 настани со вкупна посетеност на публиката од 28.724 гледачи.
Театар „ЈХК-Џинот“, Велес Уметнички директор Васил Зафирчев