ТЕАТАРСКИ ОСВРТ

Сос… или не?!… Пикантна возбуда!

Кон “Хамлет во пикантен сос”; режија Александра Карделевска; продукција Театар Комедија; игра инспиративниот ансамбл на овој наш најмлад театар

Дека и Театарот знае да биде пикантен, дури и кога се работи по рецепт, дури и кога се пародизира магот Шекспир, дури и кога Хамлет е дел од рецептурата на Комедијата, дури и кога трагичното предизвикува солзи, но овојпат од смеење, се посведочи во средата навечер на сцената на Драмскиот театар, алијас Театар Комедија…

Рецептот на Алдо Николај, лажица по лажица, полека, но сигурно, го проучи и ни го сервираше Александра Кардалевска, а во нејзината манџа главен церемонијал-мајстор е готвачот Фроги, алијас Крсте Јовановски, кој речиси беспрекорно го води дејствието и збрката, алудирајќи дека дури и смртта на големците е во рацете на манџа-мајсторот, во зависност од тоа како ќе се сервира… Во тоа му помагаат неговата ќерка Инге – Кристина Ласовска, која пак глупоста и наивноста ги “вози” беспрекорно, со што го зачинува сосот… во кој Хамлет низ разни асоцијации ќе не однесе до она за што во творечка смисла сите сме сведоци – се може да се размрда до распаднување, па дури и Шекспировиот (анти)херој… А тој Атанас, алијас Хамлет потсетуваше и наликуваше и на многу други асоцијации, денешни и некои минати (од Дракула до Смртиша преку некои ликови на наши современици…)…Милиот на мајка Гертруда, алијас беспрекорната Јелена Жугиќ (која уште еднаш потврди дека го поседува комичниот нерв и од тој аспект владее со сцената), низ лавиринтот на (не)љубовта, ќе не однесе до прашањето, да се смееме или не?!… на што одговорот е: ДА!

За ова потврда ни се и вплетканите и вмрежените интригантни-сплеткари во сосот-игра и предигра:Тино Костадиновски, алијас Хорацио, што по енергија и дух го следеше Жарко Димоски (Брик), па Зорица Стојановска – Кати, сопругата на Фроги која вербално и фацијално ни изнудуваше навистина весела емоција, спанкото Грутер или Ердоан Максут, кој својата епизода ја “обремени” со печат, идиотски изгубениот, одлично насликан и одигран Лаерт на Роберт Ристов, лудата Офелија, што со минимални но доволно прецизни, точни, средства ни ја пружи Тања Мицков, “сериозната” епизода на Кралот со Илија Илиоски, чиј беше и “нежниот” трансвестит…

Но и инвенцијата на Кардалевска и интересно – специфичните и со труд изградени ролји, не би биле она што се, без живописните и функционални костими на Маја Димовска и прецизно срочената сценографија на Стефан Спировски, зачинети со музиката, како назнака, на Оливер Јосифовски… Се на се, сосот во кој се најде Хамлет заедно со нас сведоците на петтата премиера на Театар Комедија, барем според првичните импресии ветува долга низа изведби.

Борче ГРОЗДАНОВ

ПОВЕЌЕ ОД ИНТЕРЕСНА ПОСТАНОВКА ВО ДРАМСКИ

За трагичарот Еврипид и сонот на неговите Ифигении…

Сите цивилизациски патишта, па и оние на Еврипид, стасуваат, се вкрстуваат, а некои и, за жал, завршуваат во срцето на светот – Македонија

Сите цивилизациски патишта, па и оние на Еврипид, стасуваат, се вкрстуваат, а некои, за жал, завршуваат… во срцето на светот – Македонија!. Особено ако трагичарот по 2400 години се осмели да ја побара жртвата Ифигенија, за која тој сведочеше со креда на камен… и ја бараше во и околу Македонија. .. ја бараше овде, на овие небиднини, но и во Албанија, Бугарија, Грција, Турција, Србија и Црна Гора… и сите беа погубени, со устата распеана за јунакот, чедото, милото, смртта, занесени по трагата на јунаштвото, занесени на патот на Гордоста…

За сето тоа ни раскажа, ни прикажа, ни покажа и докажа, режисерот-наратор Владо Цветановски, земајќи ја како тло пиесата на Јордан Плевнеш “Архелаос или Еврипид се враќа на Балканот”, сликајќи претстава која допре до суптилноста, до душата… преку песната, играта и зборот…

А за тоа се да се сотвори “виновни” се седумте Ифигении: Валдета Исмаили, (Албанка), Калина Наумовска (Бугарка), Трајанка Илиева-Таци (Турчинка), Гордана Ендровска (Црногорка), Катерина Аневска (Гркинка), Маја Вељковиќ-Пановска (Србинка) и Билјана Беличанец – Алексиќ (Македонка), кои, секоја за себе, а сепак во Едно, сплотија убава приказна… Тие сите беа чеда на Еврипид – Рубенс Муратовски, кој беше столбот во нарацијата потпрен на трудот на Помошникот историчар – Игор Ангелов, а сите тие заокружени од воведничарот Жарко Димовски…
Сите тие, заедно со костимите на Елена Дончева, сцената на Владо Ѓорески-Рафик, музиката на Константин Плевнеш и звучниот дизајн на Валентин Скендеровски, исплетоа сказна во Драмски, која вреди да се види.

(Б.Г.)

Која и каде е Мечката во љубовта?!

 

Кон претставата “Мечка“, режија: Димче Николовски Димса, игра инспиративна актерска тројка: Жаклина Петровска, Жарко Димоски и Илија Илиоски

Вечната и за среќа, никогаш непрекината игра на Еросот и Танатосот помеѓу Мажот и Жената е вечна инспирација за светот, па така и за авторите меѓу кои, стамено своето место го зазема и А.П. Чехов кој ја создал #Мечка# за да го потврди дуализмот, кој го движи светот, но и кој го спојува врз (не)принцпите на Љубовта…

Како логично следство на Вечната игра, така и нашите тројца јунаци од театарот Комедија, се #дрзнаа# да ја „повторат“ играта во која и од која нема враќање (освен можеби по некоја отстапка), и за која непрестајно се прераскажува…

Во центарот на нивната, а од неодамна и наша Мечка е принципот на суетата, кој се крши преку страста (не)допирот, погледот, но и збунетоста и кршливоста… Смирнов и Попова и буквално и не само како интермецо танцуваат со и во Еросот, набљудувани од само навидум стариот, изнемоштен слуга Лука. Сите нивни соништа и испреплетени страсти и мечти се само латентно поврзани со парата, односно долгот… Но, сите ние си должиме или должиме некому нешто и ни должи некој нешто, се до моментот кога долгот ќе се претвори во простување и пак и повторно Љубов…

Актерите кои се овоплотија во оваа интересно креативна тројка -Жарко Димоски, алијас Смирнов, Жаклина Петровска или Попова, Илија Илиоски со неговиот Лука, секој за себе, но и заедно, покажаа импресивна психофизичка енергија за да ја прикажат сета своја (не)совршеност и да им ја придадат и предадат на ликовите кои ги носат на сцената…

Инвентивноста и денешнината, а поврзана со претходна експлицитираната енергичност на актерите е на режирот Димче Николовски Димса, кој во час и 15-20 минути овоплоти приказна во која и преку која успеа да не насмее до солзи и подголтнување…

Жаклина царуваше во надменоста и женствената доминантност, а притоа криејќи ја Попова во само навидум латентната кршливост, додека Жарко својата доминантност ја претвори во нежна и до крај дефинирана и несовршена кршливост… Тука настана всушност и актерскиот и драмскиот спој, овоплотен во страст и сексуалност… Ова како посочување дека имавме една комплетна приказна, заокружена со само навидум збунетиот и стар изнемоштен Лука, кој, Илија, со бурлескноста, но и со внатрешниот порив за хумор ја дополни пред се, создавајќи една компактна целина…

Чехов на сцената на театар Комедија прозвучи модерно, денешно и сегашно, иако сместена во мемливите ѕидови од времето на Русија, во која живеел магот Александар Павлович, а сето тоа во пракса створено од Сергеј Светозарев и Милан Несторов преку сценографијата, успешно дополнето со костимите на Марта Дојчиновска и музичката (не само) назнака на Димитар Андоновски.

Кога се ќе се собере и одземе, Мечка е еден супер креативен чин, театарски, драматичен, сотворен во приказна, која неминовно треба да се види!

Борче Грозданов

Театар-за гостувањето за Мастерскаја П. Фаменко од Русија и нашиот Иван Поповски

 

Магија и Сон во едно!

Борче Грозданов

Кога сонот е игра а играта желба за остварување на љубовта, а притоа да се остане буден и трезвен, но во својот свет , е всушност, желба на секој човек кој тежнее животот да му е вечна љубовна игра… Оваа соновидна реченица е претворена во вистинска, театарска стварност во која сите би сакале да се најдеме доколку сонот за игра ни е приоритет. А тој приоритет се оствари низ играта и сонот на театарот #Мастерскаја П. Фаменко# од Москва, овоплотен во постановка на нашиот диригент – режисер Иван Попвски. Тој за само една недела, како повраатник дома, ни докажа дека е беспрекорен мајстор-сонувач, некој кој си игра на сцената, небаре тоа е најлесната работа на светот, претворајќи ја играта во вистина, комедијата во начин на перцепција и живот, а користејќи ја маѓионичарската реч на магот шекспир. Неговата и шекспирова #Сон на летната ноќ# не остави без здив со својата вистинска смисла за театар во кој и Јавето би посакале да е сон а да живееме во Сонот. А за сето тоа вистински да ни се оствари неминовни виновници мора да се актерите ?! А тие  преку Хермија или Серафима Огарјова Елена алијас Ирина Горбачова, Лисанндар со Александар Муичков и Деметар преку Јуриј Буторин, ни покажаа дека актерот доколку знае да владее со себе си, што е несомнено со оваа четворка може да биде и гимнастичар, ацробат, комедијант но и љубовно повредена ли;ност .Тоа се во едно, тие напати и буквално испреплетувајќи се, ни го покажаа. А тоа мора да значи знак на еднаквост само со едно вистинско, мајсторство! Не помалку заслужни се и нивните сопатници од сцената, уште десетина од нив, кои беа на сцента и господар и и царица и цар на самовилата но и мајстори, кои мајсторски успеаа да не насмејат играјќи ни Театар во театар, играј’И ја #Пирам И Тизба#, во навистна сШекспировски манир, за;инет со модерниот призвук на модерниот израз на пародијата, која пак доведе до смеење до солзи..

За колоритноста и светлоста на сцената заслужна е и сценографијата на П.О.П од Русија но и колоритните и спектакуларно впечатливите костими на Ангелина Атлагиќ,кои напати се спојуваа со лебдечкиот сон во контекстот на љубовната летна ноќ…

Самовилите кои се појавија на сцената беа и жив лебдечки оркестар, кој преку звуците на класиката не понесоа низ сонот, а на крилата на свиленкастиот звук, од кој и на кој само неупатените можеа да останат имуни.

На крајот, не ми останува ништо друго освен да константирам дека трите сништа кои ни се случија со гостувањето нан ашиот Иван Поповски и неговиот матичен Матерскаја П. Фоменко е искуство, за  кое секој би посакал да му се случи повторно.

Алиса навистина чудесна и прекрасна

Кон гостувањето на театарот Мастерскаја Пјотр Фоменко, Москва, Русија, во режија на Иван Поповски и маестрална изведба на актерите од овој чудесен театар

Дека детскиот сон и фантазија можат да бидат допрени и дека и во “ старото човече“, односно, во неговата длабока внатрешност може да заигра детето, онака само за себе, а со сите заедно, ослободено од секаков вид #старски# предрасуди и да му се предаде на сонот, доказ е режисерот Иван Поповски. Овој човек – дете е навистина имагинативен мајстор, чиј свет(ови) (с)е далеку недопрен(и) од човековата глупост и валканици!Тој, своето дете го пушти на слобода (ако воопшто некогаш и го заробил) преку својот светоглед на пиесата – роман од Луис Керол #Алиса зад огледалото#, во која навистина не постои време, ниту пак ограничен простор бидејќи таму царува сонот… Низ тој сон не води една фантастична актерска интересна детско – возрасна сонувачка актерска армија, која пак, како што и самиот режисер ќе рече, со своите сугестии, сигурно, успеала да го дозбогати светот на Сонот, имагинацијата, играта и стварноста на апсурдот, но од страната од која тој никого не може да повреди, можеби само да ни разоткрие колку ние несонувачите всушност сме простосмртни… Простосмртноста не е состојба на секое живо суштество, особено не на она кое знае да си игра и кога ништо не разбира. Таква беше Алиса на Вера Строкова, која покрај визуелната приближеност на дете, пред се по својата ситна конституција, сепак, пленеше и со фантастично природната игра, низ која навистина ни го долови девојчето, кое од јавето бега во сонот, за кога ќе се разбуди повторно да посака и да се врати во него…
Токму поради овие компоненти, оваа актерка пленеше со својата само навидум едноставна игра, бидејќи, нели, комплицираноста и крупноста речиси секогаш се наоѓаат во едноставноста, особено во сонот…
Таа, придружена од своите пријатели и пријателки, актери, музичари, сонувачи, кои пак намерно ќе останат без име и презиме, бидејќи секој од нив (а ги имаше 20-ина) покажа дека има чудотворна моќ за трансформација играјќи по најмалку три улоги, а некои од нив ги видовме и во пет – шест ликови, дури и како музичари и како елоквентни кралеви на владеењето со уметноста севкупно…
Шах – таблата, заедно со цвеќињата, пеперутките, еднорогот, лавот, гасеницата, стоногалката и што ли уште не, беа всушност, едно севкупно поле на играта, по кое не се гази, ами се лебди… За ваквиот впечаток #виновен# повторно е Иван, кој навистина сонот го претвори во стварност, за волја на вистината со сесрдна помош на техниката со сета нејзина (не)совршеност, но и со она дете, извадено од неговите најсуштествени длабочини, кое заедно со Алиса и дружината си играше цели три часа, држејќи ни го вниманието и ококорени очите од почеток до крај…
Крај?! Па него речиси и да го немаше, бидејќи Алиса со својата живост и во јавето не натера да сонуваме, па затоа за сите нив и пред се и над се за нашиот Иван Поповски,кој со луцидните решенија ни докажа дека нема потреба од стапче, дококу владеета со магичноста на сцената, срдечно, поклон до земја!
И навистина бевме почестени бидејќи имавме ретка привилегија да бидеме дел од остатокот на светот, освен во Русија, (каде претставата опстојва од 2010 година), се разбира да ја видиме оваа чудовишно-прекрасна бајка.
Потписникот на овие редови е навистина почестен што можеше да сонува заедно со Алиса и навистинс, да си поигрува во нејзиниот сто,под чии ингеренции се надева дека ќе остане уште многу долго, сонувајќи.

Борче Грозданов

Болвата… го продолжува векот

ТЕАТАР

 

Завчеравечер на сцената на МНТ – театар Центар уште еднаш ја видовме и уживавме во речиси перфектната комедија на ситуации од овој маг на драматургијата… Заедно со него “виновници” за збрките и прељубата, со нашите болви во главите се актерите од МНТ … со “диригентот” Бранко Ставрев

Кога брачната болва во уво предизвикана од сомнеж, љубомора и недоверба ја имате на дланка преточена во една урнебесна бркотница од “бушави збрки” и извртување на јавниот морал во контекст на смеата, онаа исконска (од душа) ќе ја видите во театарот, тогаш заборавате дека токму таа иста смеа може да ни се случи и нам, но можеби малку поспоро, можеби малку понеексплицитно… Вака, во една подолга реченица може да се прераскаже пиесата на “модерниот” класик Жорж Фејдо, која опстојува на светската, театарска и драматуршка сцена точно еден век. Веројатно, оттука и идејата повторно и повторно и повторно таа да се поставува…
Завчеравечер на сцената на МНТ – театар Центар уште еднаш ја видовме и уживавме во речиси перфектната комедија на ситуации од овој маг на драматургијата… Заедно со него “виновници” за збрките и прељубата со нашите болви во главите се актерите од МНТ… со “диригентот” Бранко Ставрев. Точно, не режисер, туку диригент, бидејќи актерската екипа и беспрекорната прецизност во текстот, репликите и поставеноста на ситуациите, му ја дадоа палката со која требаше само да го вкомпонира тимот… и тоа му успеа точно, прецизно, убаво…
Кирил Андоновски или Шандебис, па дури и Пош, речиси неосетно преминуваше од еден во друг лик, но сосем видливо различен, што значи дека во својата умешност тој ја користи круната од четиридецениското сценско постоење… Александар Микиќ беше бравурозен Ками Шандебис, кој говорната мана на ликот не ја искористи за карикирање, туку да направи симпатична ролја… одлична “епизода” имаше Владо Јачев во Лудиот Американец… снаодливиот, огромен, а сепак мал (на моменти прегласен) Дехинстангва со Васил Шишков… надмениот (напати претеатрален) Ромен Турнел со Јордан Симонов… интересниот и “жив” Етјен со Александар Шехтански, умерениот, но добар Трајче Георгиев преку д-р Финаш… дрдорливиот и секогаш незадоволен дебелко, газда на хотелот “Златно Петле” со Нино Леви, кој го водеше со чувство за “мерка во играта”… симпатичната епизодна појава на Батистен или Гоце Влахов…
Женскиот дел од екипата го водеше Славица Ковачевиќ-Јовановска како Рајмонда Шанделис и Снежана Конеска-Руси како Лисјена де Хинстангва, која би можела на својот лик да му вметне повеќе живост… заедно со дооформените “епизоди” на (речиси секогаш) интересната Магдалена Ризова како Евгенија, Стојна Костовска со Олимпија Ферајон и Антоанета на Марина Поп-Панкова…
Сценската едноставност и вратите кои на моменти имавме впечаток дека “лебдат”, но низ кои се одвиваше урнебесот од комични ликови и ситуации и музичкиот избор на Ставрев, се дел од заокружената целина – “Болва во уво” која веќе оди на карта повеќе и ветува долг век…

Борче ГРОЗДАНОВ

ЈАС СУМ ЛИЧНОСТА, А НЕ ПРОБЛЕМ

 

*Кон гостувањето на театарот „ Јордан Хаџи Константинов- Џинот“, од Велес, со камерната претстава „ Синиот портокал “, на „ Скопско лето“.

*Убаво е чуството кога човек излегува задоволен од театар. Уште поубаво е кога ќе сведочи на нови и издржани актерски перформанси кои не се така чести во нашиот театарски контекст.

Сотир Трајков

По премиерата на претставата „ Синиот портокал“, на малата сцена на НТ- Велес, на 12 април 2017, наградениот со „ Лоренс Оливие“, драмски текст на современиот британски драматичар и сценарист, Џо Пенхол , на 14 јули годинава беше прикажан во МНТ, во рамките на „ Скопско лето“.

Режијата на оваа камерна постановка, со која Пенхол за прв пат е претставен пред домашната публика, ја потпишува Александар Ивановски. Тој работеше и на драматизацијата заедно со драматургот Катерина Момева, а го направи и изборот на костимите, заедно со тројцата актери, учесници во претставата. Неговата режија е базирана на актерската игра на реалистичен театар и ја отсликува нашата стварност, низ една манифестација на вечната тема за судирот меѓу единката и системот. И не станува збор за било каква единка, туку за човек со сериозно ментално растројство. Фабулата портретира шизофреничар во психијатриска болница, што го толкува Фаик Мефаилоски, кој поминува низ хаос, поради ривалството околу третманот на неговото здравје и иднина , од двајца психијатри. Едниот веќе високо етаблиран и позициониран во системот, го игра Самоил Стојановски, а другиот е млад консултант кај него, а му е доверен на Жарко Спасовски.

Во адаптираниот во локални рамки, драмски материјал , шизофреничарот од афроамериканец по име Кристофер , е претставен како ром, по име Ерџан. Во тој контекст, дискриминацијата кон ромите кај нас и пошироко, во негативен, а и во позитивен контекст, како еден од социо- политичките проблеми што ги загатнува претставата, функционира исто толку легитимно, како во оригиналниот текст на Пенхол, со афроамериканецот. Претставата работена врз слоевитиот текст , зборува и за робувањето на институциите на бирократските норми, за примената на стари методи во лекувањето на болните и на вечниот недостаток од кревети за нивно сместување. При тоа, со адаптацијата е задржано оригиналното име на лекарот и ментор, Роберт, а помладиот, од Брус е преименуван во Костадин – Кочо.

„ Синиот портокал “ е претстава која ќе остане запаметена по играта на Фаик Мефаилоски. Тој покажа исцело направена актерска креација, чија слоевитост трнува од богатата појавност со гестови, тикови и движења, до прилагодување на текстот на природниот говор и на исклучително вешто прикажаните трансформации, кои ликот ги бара од него. Неговиот Крис е само навидум комичен лик. Под комичното се крие трагедијата на неговиот живот, зашто не е само болен, туку е и сам на светот. Тоа Фаик одлично го долови низ играта, без ниту грам патетика. Накусо, тој прикажа органски совладан карактер, чиј темперамент и мирис лесно ја преминуваат рампата и се лепат за срцата на гледачите.

Интригантен, прагматичен, кариерист и бирократ. Ова се каректеристиките за ликот на психијатарот Роберт, прикажани низ изведбата на актерот Самоил Стојановски. Тој креира лик на човек фокусиран на својата цел и интерес, спремен лекарската етика да ја замени за нормите пропишани од здравствениот систем. Кај Стојановски тоа е прецизно напревено, преку фацијаната експесија и интонацијата на гласот, но како да немаше соодветен однос кон просторот ( на малата сцената на МНТ), па неговите движења во желбата да ја покаже доминацијата на Роберт во секоја ситуација, напати делуваа пренагласено.

Жарко Спасовски како младиот психијатар Кочо, прикажа лик на лекар кој кон пациентот настапува професионално, но и човечки, дури и по цена да ја изгуби можноста за напредок во кариерата. Неговата креација е уверлива, игра со смирен тон во гласот и изгледа елегантно, но недостасува малку бунт и покажана нервоза, согласно искушенијата што му ги наметнува Роберт, а и незавидната положба во која се наоѓа неговиот пациент Ерџан.

Сценографијата е на Филип Коруновски. Таа е решена како психијатриска ординација во која се испитува менталната состојба на Ерџан. Во неа тој доаѓа на испитувања и заминува, така што игра и во позадината. Изборот на реквизити соодветствува со потребите на лекарската практика, но поставената клупа во тој простор е вон контекстот зашто асоцира на чекалница, а не на кабинет. Но, полн погодок е изборот на трите плакати на тема, ментално здравје, закачени во ординацијата. Особено централно поставениот, чија порака гласи: „ Ја сум личност , а не здравствен проблем од ментална природа“. Ова е главната порака што претставата „ Синиот портокал “ ја праќа до публиката, за да развие толеранција кон поинаквите и да не дискриминира. Таа порака воедно е своевиден наслов на претставата, зашто плакатот веднаш влегува во очи , пред самиот почеток на изведбата на празната сцена и интригира, дали и како ќе биде „ одбранета “ низ постановката. А, според комплетниот впечаток, одбранета е со успех .

Музиката е на Сашко Костов. Компонирана и распоредена е така што не доминира , туку повеќе сугестивно ги дообликува сцените во кои тече и ја креира нивната атмосфера. Костов е докажан композитор и музичар, а соработката со театарот од неговиот роден град е природна. И како во изминатите заеднички искуства и овдека се покажа дека е вистински избор за резидентен композитор на театарот „ Јордан Хаџи Константинов –Џинот“ , од Велес.

Убаво е чуството кога човек излегува задоволен од театар. Уште поубаво е кога ќе сведочи на нови и издржани актерски перформанси кои не се така чести во нашиот театарски контекст. Таков беше „ Синиот портокал “. А зошто син? Ќе појдете до Велес и ќе видите. Топло препорачувам !

 

Возот на Фениксот се вика Скопје

ТЕАТАРСКИ ОСВРТ
22 јули 2013

За претставата “5:17” продукција кафе Интро – Театар Вондерленд; играна на Скопско лето; режија Нела Витошевиќ; играат актерите: Стефан Вујисиќ, Драгана Костадиновска и Дениз Абдула

Едно патување, еден Феникс, еден град во кој се спојува Истокот и Западот или “еден убав град/под небото/над земјата/на местото каде се допираат/исток и запад…” за да се најдеме во приказната, која по којзнае кој пат за половина век се раскажува… најверојатно за навек!
Таа приказна или светски речено сторија не е само тоа, бидејќи Пред и Потоа живееле, дишеле, твореле, љубеле, се надевале, луѓето кои на 26 јули Лето Господово 1963 во 5:17 изгубиле многу, изгубиле речиси се… за повторно и повторно преку новите генерации да се најдат себеси, својот сон, да ги најдат другите, да го најдат Градот, кој дише за нив и со нив… И така до недоглед приказната може да трае, а најверојатно и ќе трае, бидејќи, како што ќе запише авторот на пиесата “5:17”, Ана Ристоска “… на секои 500 до 1000 години ќе се уништи од пепел и одново се раѓа со нов лик. Во тој град времето се мери, пред и после неговото исчезнување…”
Таа не само нејзина имагинација и преокупација, сега стана и наша, заедно со сонот на режисерот Нела Витошевиќ и на актерите Стефан Вујисиќ, Драгана Костадиновска и Дениз Абдула, кој на простор сочинет од “два на два”, во кафето “Интро” ни го отворија светот на клаустрофобичноста болна до имагинација, отворајќи ни ги далечините… Иако само наизглед тесно, со многу воајери наоколу, актерите речиси без ниедна грешка, успеаја до ситница да ни доловат како, колку и зошто го сонувале својот сон балерината, мајката, поетесата, мачката Матилда, докторот, синот математичарот, дрвото… таткото, машиновозачот, 90-годишниот старец… Во таа смисла, без многу “филување” видовме една точност, прецизност, кај сите без исклучок, во исто време и нежност, суптилност, но и израз на страв, револт, јад и гнев, сето тоа сублимирано во три актерски субјекта, кои речиси беспрекорно ја сфатиле и играле по режисерската палка на Витошевиќ и авторската нота на Ристоска… Тие не само што не потсетија дека Театарот е секаде околу нас или поточно “светот е сцена”, како што ќе рече некогаш и некаде еден голем Маг, туку и не поттикнаа да размислуваме дека и во кафуле (со или без пијачка) место “да млатиме празна слама” можеме да видиме естетика, без разлика дали таа е смешна или како во случајов трагична, до болка…

Комплетирањето на целокупниот впечаток за интенцијата на Дирекцијата за култура, уметност или по нашки Скопско лето, да овековечи уште една естетика по повод петдецениското навраќање на еден погром, на чии темели живееме денес, се состоеше и во тивките назнаки и звуци по избор на авторската екипа, кои и буквално сега и денес го претворија во некогаш и негде, за да биде утрешно и ново… Ова последново, не е само мешање на зборови и визии, ова со вакви проекти станува вистина!

Затоа, браво за екипата на претставата “5:17” и за потпората – кафе Интро и Театар Вондерленд и Скопско лето!

Борче ГРОЗДАНОВ

„ Малиот принц“ за деца

 

*Кон премиерата на „ Малиот принц“, во продукција на Детскиот театарски центар од Скопје и „ Скопско лето“.

*Се наметнува прашањето, колку повеќеслојниот и со многу симболи богат драмски јазик на Егзипери, ја прејде рампата и стигна до свеста на децата ?

Сотир Трајков

Првата театарска премиера на годинашново „ Скопско лето“, се одржа на 02.07.2017 и беше посветена на најмладите гледачи. Се работи за премиерната изведба на претставата „ Малиот принц“, која според славната новела на францускиот автор Антоан де Сент Егзипери, од 1943 година, ја постави режисерката Драгана Милошевска Попов. Таа, концептот го гради врз драматизацијата на Тодор Кузманов, од која исто така штриха некои сцени и ликови, со цел алегоричната приказна за возрасни да ја приближи до најмладите и да ја прикаже современо низ мултимедиа и во камерен формат.

Режисерскиот концепт низ кој се афирмираат универзалните вредности, како што се љубовта, пријателството и одговорноста, наспроти бесмислата, бесцелноста и отуѓеноста на современиот човек, се темели на актерската игра и на интеракцијата со видеото што ја прават тие, во текот на изведбата. Дејствието се одвива на малата сцена, во сценски простор што го креира Енес Деари. Покрај макетата со приземјениот авион од левата страна на просцениумот и по некој реквизит, централен сценографски елемент е дводелниот космички брод или отворена школка која сценскиот простор го дели на две димензии. Пустината Сахара, каде што се среќаваат Малиот принц и несудениот сликар кој станал пилот (што е автобиографски момент од животот на Егзипери), е претставена како кружна хоризонтала. А, пак светот на бескрајниот, волшебен космос низ кој патува Малиот принц, од астероид до астероид, е доловен преку видеото на авторот Бетим Зеќири, што се проектира на кружната вертикала, погоре. Актерите и публиката следат дел од дејствието на видеото, а преку ситно исеченото бело платно на вертикалата, тие влегуваат и излегуваат од него, т.е. од приказната.

Средбите на Малиот принц, што го игра 9 годишниот Амар Шапка , со чудните карактери за него , од нашиот и од други светови во космосот, се прикажани низ десетина сцени. Во контекст на камерниот формат, редукцијата на актери ( и ликови) од приказната, е направена така што сите машки улоги, на Пилотот, Владетелот, Бизнисменот и Географот ги толкува Бесфорт Идризи, а женските ликови на Црвената роза, Ѕвездата, Лисицата и Змијата и се доверени на Мона Мустафа.

Малиот Амар Шапка низ играта доловува лик на искрен и зачуден принц, за состојбите и однесувањето на светот. И тоа го прави низ прецизна и физички вешта игра, но и помалку воздржано, во изразот на емоциите. А, трансформацијата од лик во лик, е главна задача за актерите Идризи и Мустафа. Бесфорт Идризи со веселата и сугестивна заиграност, не беше изненадување за авторот на овие редови зашто тој е докажан и како актер и како режисер и знае како да им пристапи на најмладите. Најпријатното изненадување дојде од Мона Мустафа . Таа како млада професионалка, во секој лик вгради по нешто ново, користејќи ги текстот, движењата и пеењето, за да го потенцира алегорично значење на секој од нив. Во комплетната атмосфера на доловување на дел од згодите и незгодите на Малиот принц, учествува и Роза Трајческа Ристовска како костимограф. Таа креира современи, живи, светкави костими , придржувајќи се до белезите на ликовите, но и до совремието. Со еден исклучок, костимот за Ѕвездата што го носи Мона Мустафа. Тој костим, составен од фустан и повеќе додатоци од панделки , иако појавно светкаше со сребрен сјај, со расфрланите панделки од главата преку целиот фустан , не делува адекватно за тој лик, колку и да се сака да се претстави пародично, на тој начин.

Општиот впечаток е дека се работи за една непретенциозна, но топла постановка, која децата ги учи на вистинските вредности.

Но, се наметнува прашањето, колку повеќеслојниот и со многу симболи богат драмски јазик на Егзипери, ја прејде рампата и стигна до свеста на децата ? Зошто ова го прашувам? Затоа што беше непријатно што многу дојдени мали дечиња со родителите на премиерата, не го дочекаа крајот и си заминаа порано. Можеби и поради жештината ? Други одеа и доаѓаа со и без родители во текот на изведбата, до пред самиот крај. Третите , поголемите деца и адолесценти седеа и со внимание следеа, колку што можеа, во тие околности. Тоа ни кажува дека како публика немаме однос кон актерите на сцена или дека не правиме доволно атрактивни претстави за публиката, или дека не се обрнува внимание и не се потенцира целната група, во случајов, млади гледачи за кои е наменета претставата. Како и да е, мораме да работиме на вистинско и квалитетно „ инфицирање“ на младите со театар. Инаку, зошто воопшто да доаѓаат, ако театарот го доживуваат само како забава за на поминување.

 

ТЕМНАТА СТРАНА НА СТВАРНОСТА

 

Кон премиерата на претстатавата „ Експеримент “ , во режија на Јане Спасиќ, а во продукција на невладината организација и театар „ Артопиа“.

Спасиќ преку мултимедијален израз направил жесток политички театар, со кој ја коментира и критикува денешницата , покажувајќи на човекот како на трагично битие, осудено на пропаст.

Сотир Трајков

Месец јуни 2017 , протекува со богата културна понуда во Скопје. Настани организираат институциите, но и независната сцена работи под полна пареа. Токму таков впечаток остава последната премиера во Младинскиот културен центар. Во режија на младиот , според прикажаното, бескомпромисен режисер, Јане Спасиќ, беше изведена претставата „ Експеримент “ , во продукција на невладината организација и театар „ Артопиа “. Претставата е базирана на книгата „ Ефектот Луцифер “, од американскиот социјален психолог Филип Зимбардо. Тој своите 30 годишни истражувања на Универзитетот Стенфорд во Калифорнија, ги сместил во овој труд, докажувајќи дека системот преку различни методи може од нормална, хумана личност да произведе вистински злосторник. За таа цел, вршел повеќе експерименти со доброволци, студенти и други личности, изложувајќи ги организирано и на свирепи страдања, додека да ги запре експериментите. Прочуен е неговиот психолошки експеримент со затворање 12 доброволци и обезбедување од исто толку чувари, за секого од нив. Дехуманизацијата и деиндивидуализацијата на поединецот денес , е тематскиот фокус во научните истражувања на професорот Зимбардо, прикажани низ примери на понижување и страдање на поединецот , групата или масата, заради системски виши цели. Тоа е пренесено во драмската предлошка за претставата и акцентирано низ една од улогите на актерот Ненад Митевски, кога игра нацистички војник- учесник во Холокаустот.

Режисерскиот концепт на Јане Спасиќ се базира на гротескно- фантазмагоричниот приказ на светот. Се разбира, овдека не е изоставено нашето актуелно место како социо- политички контекст , во општиот хаос, безнадежност , уништување и распад. Тргнувајќи од глобалната кон локалната слика на стварноста, Спасиќ преку мултимедијален израз, направил жесток политички театар, со кој ја коментира и критикува денешницата , покажувајќи на човекот како на трагично битие, осудено да ги повторува грешките низ историјата. Во тој контекст, низ фабулата се поставува прашањето, дали такво какво што е, катастрофично, човештвото има право на нова шанса, за да опстане и почне од почеток ? И се разбира, во име на хуманоста добива „ зелено светло“, иницирано од ликот на Мартин Јорданоски.

Во претставата настапува млада актерска екипа , чија главнина повеќе години работи и на сцената на Театарот за деца и младинци во Скопје. Погоре споменатите Митевски и Јорданоски, Бојан Кирковски , Симона Спировска Костовска, засилени со свежо дипломираната , но веќе забележана , Матеја Јанковска. Оваа екипа социјално освестени актери, низ досегашните проекти , но и преку овој „ Експеримент“, не запираат да ги преиспитуваат деликатните прашања од стварноста и на уметнички , ангажиран начин да го пласираат својот став за нив . Тоа го прават провокативно, без пардон, жестоко до бруталност, преку јазикот што го користат во претставата и преку дејствието, на кое му се предаваат со целиот психо-физички апарат.

Некого можеби ќе го шокира, што паралелно со насилните сцени меѓу повозрасните актери, сосема мирно и концентрирано на сцената играат две деца. Марија Јанчевска (12) и Михаел Стојановски (9) години. Тие се идните актерски ѕвезди, ако решат да му се посветат на театарот или на филмот. Тие се моето откритие од оваа претстава. Зошто? Затоа што понесоа товар на вистински професионалци и покажаа дека улогите ги владеат до детал. Нивната игра беше показ за предвременото созревање, да не речам стареење, на младите денес, под налетот на суровата реалност. Симпатична беше приказната за жапчето, како алегорија за доскорашниот лидер на нацијата, раскажана многу сугестивно од Михаел Стојановски. Тој половина претстава уверливо играше и глувонемо дете и го користеше знаковниот јазик. А, на висина на секоја актерска трансформација , со усет за преживување на состојбите на ликовите што ги толкува, беше и Марија Јанчевска. Сите заедно, и повозрасните и помалдите, колку беа фантазмагорични креатури, толку можеше да се читаат и како гласови на колективната меморија или на совеста на човештвото, која полека се буди. Во тоа е најголемата вредност на „ Експеримент “ како театарски чин, зашто зборува за свесноста на иднината на овој свет, која не се помирува со таа и таква бесперспективност.

За обликувањето на сценографија, со назнаки и реквизити кои асоцираат на морничав, обезличен, клаустрофобичен простор, беше задолжен Кирил Василев. А, костимите изработени во футуристички стил, се авторство на Бранкица Јордановска. Монтажата на документирани видео секвенци од светската и домашната историја, политика, активизам, уметност и култура, ја направи Горјан Атанасов, а светлото го дизајнираше Дарио Секуловски.

Дали верувате во Бога, во политика, во наука? Сеуште одѕвонуваат овие прашања од претставата, во моите уши. Прашања на кои секој од Вас ќе си одбере, во што верува или не верува и ќе си одговори. Но, дали верувате во себе, во човекот на новото време, во љубовта, хуманоста и емпатијата? Конечно, дали верувате во иднината на овој свет и имате ли верба и сила да придонесете во тоа? Каде што завршува добрата претстава, започнуваат многу прашања за по дома, за себе си…