АНТОН ПАВЛОВИЧ ЧЕХОВ

СВЕТСКИ ЛЕГЕНДИ

Кратка бисерна приказна за животот…

“Не умеам да пишувам големи работи”…, ќе рече големиот А.П.Чехов. Смешното во животот станува речиси еднакво со возвишеното… “Во детството немав детство”, ќе се пожали творецот. Од својата мала заработувачка одвојува и праќа пари на семејството. Чехов не умеел да се штеди… Како лекар знаел дека е неизлечиво болен и дека ќе умре… А сепак останавме, осветлени со тажната насмевка на срцето полно со љубов…Погребан е на гробиштата кај Новодевичанскиот манастир во Москва…

ЧЕХОВОТО ПИСМО
“Не умеам да пишувам големи работи”… Оваа реченица на Антон Павлович Чехов или пак Антоша Чехонте, е директен повод за книжевната критика во Русија во втората половина на 19. век да го канализира своето мислење дека писателот се определил за новелата како жанр, затоа што немал сила да напише роман. Но, како и секој добар мајстор на својот занает, тој својата немоќ ја преобразува во доблест – го доведува краткиот расказ до совршенство. Неговиот талент е осведочен како талент од врвен дострел преку кој “може се што ќе посака”. Чехов конечно сфаќа дека кратката приказна е извонредно погодна за со неа да се опфати сиот животен круг на ситуации. За разлика од поглавјата и сижејните линии на романот, расказите се меѓусебно независни и како каменчиња во мозаикот се сублимираат во едно повисоко единство – уметниковата визија за светот. Човекот и животната ситуација е изворната мисла на Чехов. Сеопфатен мотив за кој секојдневно раскажува. Како и Гогољ, чиј “Ревизор” не бил сфатен од критиката и гледачите, кои не го приметиле единствениот позитивен јунак во пиесата – Смеата. И Чехов на самиот почеток на своето творештво ја сфатил и прифатил снагата и значењето на Смеата. Смешното во животот станува речиси еднакво со возвишеното и трагичното, а и почесто се среќава од нив. Но, смеата кај Чехов е изнијансирана. Некои негови приказни само насмеваат, другите исмеваат, а третите смеат па растажуваат. Чехов најчесто раскажува смешна случка, во која се наоѓа обичниот човек – јунак. Тие приказни немаат никаков поттекст, ниту поинаква цел, освен да засмеат. Такви се “Исповед”, “Чизми”, “Коњско презиме”, “Среќен човек”, “Натегање”, “Осветник”… и многу други.

Што се однесува до Театарот и неговите пиеси, во Художествениот театар, кој игра главна улога во Чеховата животна пресвртница, кон крајот на 90-тите години на 19. век. Ниедна не е без контекст и поврзаност со неговиот живот. На пример, Маша од “Три сестри” неодоливо потсетува на актерката Олга Книпер, која станува животна сопатничка на Антон Павлович. Својата љубов кон Лидија Мизимцева тој ја вплетува во “Галеб” и се така во животот, Чехов “не сакајќи” пишува трагедии на кои луѓето плачат, а ги замислил како комедии…

ЖИВОТОПИС…
Антон Павлович Чехов (17 јануари 1860, Тангарог, Русија), е роден во семејство на ситен бакалин, чудак, не многу желен за работа, заљубен во црквеното пеење; мајка Евгенија, кротка жена со добро срце. За нив синот Антон ќе рече: “Талентот го наследивме од татко ни, а добротата од мајка ни”… “Во детството немав детство”, ќе се пожали творецот. Тој бил и ученик и чирак, со гадење ја прифаќал “вештината” на ситно поткраднување на вагата. Во 1869 се запишува во тангарошката гимназија. Кога во 1875 година татковата бакалница пропаѓа, семејството Чехов се сели во Москва, куќата е продадена, а Антон со својот помал брат останува во родното гратче да заврши гимназија. Тој како дете од пропадната куќа ќе се наслуша муабети кои го исмејуваат неговиот татко, а морал да се грижи за себе и за помалиот брат. Давал часови на децата од богатите семејства и секојдневно ја чувствувал навредата во погледите на неговиот износен костум…Често добивал писма од мајка му: “Добивме од тебе две писма полни со шеги, а имавме само четири копејки за леб; чекавме случајно да се сетиш да ни пратиш пари. Маша нема бунда, а јас чевли, па седиме дома… И така А.П.Чехов, од својата мала заработувачка одвојува и праќа пари на семејството. Со стипендија од 25 рубли месечно во 1879 година се запишува на Медицинскиот факултет во Москва. Ги избира најтешките студии, но токму тоа го сака: професија која ќе му гарантира материјална независност. Неговите хонорари се главниот извор на средства за живот на семејството. Учел и пишувал во тесниот стан, со постојана бучава и кавги. Токму во тие години (’80-тите од 19 век), првпат проплукува крв… За седум години објавува пет збирки со преку 170 раскази. Критиката воопшто не му помага да ја сфати вредноста на својот талент. Напротив, Михајловски го напаѓа за безидејност, а Скабичевски мисли дека “ќе умре пијан…” Но неговата петта збирка (1888) ја добива Пушкиновата награда…

6e797aa8a10fd06e02caa23a16e34cad

За својата политичка определба во писмото упатено на Плешчејев тој вели: “Јас не сум ниту либерал, конзервативец, реформист, ниту индиферентист… Но тоа не говори за неговата безидејност, ами за стадиум на надминување на дневната идејно-политичка актуелност…
Чехов е осаменик секаде, дури и во семејството. Колку што повеќе неговата слава расте, неговите браќа, обајцата уметници: Александар – раскажувач и Николај – сликар, се повеќе се отуѓуваат. Со него останува неговата сестра Марија, која не се мажи само за да се грижи за својот брат, паметејќи дека токму тој ја школувал од неговите училишни хонорари. Чехов таа жртва не ја барал од неа, а на сестрата пак и се чинело дека нејзината жртва е недоволно ценета… Чеховата судбина личела на гравираниот натпис на прстен: “За самотникот секаде е пустина.”

СМРТТА…
Чехов не умеел да се штеди. Дури ни кога го изгубил здравјето, не се жалел. Како лекар знаел дека е неизлечиво болен и храбро ја поднесувал помислата на смртта. Со блиските не разговарал за опасната болка, која му ги кинела градите. Но, пишувал: “Во млазот на крв кој потекува од грлото има нешто злокобно, како во сјајот на пожарот”. На почетокот на тогаш новиот 20 век, во 1904 година, патува за Германија во потрага по лек. Но, на својот пријател Телешов ќе му рече: “Одам да умрам”… Смртта доаѓа по него една јулска вечер. Лекарот Германец со цел да му ги олесни маките го моли да испие чаша јако вино. Чехов тогаш констатира: “Значи умирам”…

Погребан е на гробиштата кај Новодевичанскиот манастир во Москва. Конечно се остварува претскажувањето на Горки: “Кога ќе умре Чехов, ќе умре еден од најдобрите синови на Русија, паметен, праведен, кој ја сака и се соживува со својата земја. Русија ќе се затресе од тага и долго нема да го заборави и долго ќе се учи да го разбере животот токму од неговите книги осветлени со тажната насмевка на срцето полно со љубов”.

Борче ГРОЗДАНОВ

ЕВА РАС АКТЕРКА

ПИСАТЕЛКА, СЛИКАРКА… И БОРЕЦ

Помислувам дека може да ми недостасува време

Сега сум, пред се, актерка, бидејќи професија писател не постои. Уметноста е мојот начин на спротивставување, но и живеење со реалноста… Секој роман, без разлика дали претендира да раскажува директно за животот, неминовно е поврзан и со многу други личности…

dsc_0250_705831861
Пишувате, глумите, сликате… Дали е тоа начинот на кој Ева Рас метафизички се спротивставува на денешнината?
– За се она што го поседувам во уметничка смисла морам да му заблагодарам на Божјиот дар. Се што постигнав, започна спонтано. Мојот прв роман во две школски тетратки го напишав уште на 16 години. Но, тогашниот издавач од Суботица, рече дека тоа писмо “не е зрело за објавување”. Пред него напросто го искинав на делчиња моето прво дело. Потоа дојде желбата за сликање, па откако не го положив приемниот испит, се обидов на Академијата за театар и филм. Таму успеав и сега сум, пред се, актерка, бидејќи професија писател на постои. Што се однесува конкретно до прашањето – да, токму така, тоа е мојот начин на спротивставување, но и живеење со реалноста…
eva-ras-farma-8
Вашето писмо е само автобиографија или…
– Секој писател кој се занимава со светот околу него неминовно е да ја пишува својата автобиографија. Бидејќи секој роман, без разлика дали претендира да раскажува директно за животот, неминовно е поврзан и со многу други личности, на пример Шербеџија има напишано две автобиографски книги, но јас имам во сеќавањата некои настани кои ги нема во ниту една од нив. Ќе се обидам да бидат запишани и објавени…
Во моите литерарни навраќања се занимавам со Првата и Втора светска војна, со трагедијата на мојот татко кој поминал пеколни години во Дахау…, но и со денешнината.
Дали литерарните слики ги заменувате со оние на платно, односно колку има дистанца меѓу платното и зборот во Вашето творештво?
– Со зборот се занимавам пореалистички, додека со сликањето е малку поинаку – бидејќи во нашето време на модерна техника и дигитализација, имате се како на дланка. За да се слика на платно, потребна е голема имагинација како контрапункт на реализмот во кој живееме. Интересно е што сликам со многу тенки четки составени од влакна од опашка на верверица. Можете да замислите колку време ми треба за еден потег, а се она што се гледа на моите слики, секој сегмент од моите платна, е составен од 11 потези. Додека работам една слика, можат да поминат и ефективни 15-тина дена. Во тој период, секако, имам простор за размислување и дообмислување на нештата и сликите…
Се борите со тешка болест. Дали уметничкиот ангажман е тој што Ве тера да “подзаборавите” на неа?
– Отпрвин не му давав значење на она што ми се случува. Дури му бев благодарна на тој малигнен тумор, бидејќи во тие моменти посакував да умрам. Се што ми беше најмило од семејството, закопав. Но, кога по три години видов дека не се умира така лесно, решив да се лечам. Што се однесува до творештвото, болеста дури ми помага се она што ги имам замислено да го ставам на хартија, бидејќи помислувам и на тоа дека може да ми недостасува време. Кога е некој болен, најдобро е тоа да го прифати како природен тек на работите. Јас научив да се носам со тоа. Ова чувство, како и последните 15 години од распадот на Југославија, се пренесени како настани во мојот роман “Со Ева во Рајот”. Повторно се навраќам на тоа дека литературата и уметноста се всушност живот.
eva-ras-janko-petkovic-360x240

Современик на настаните
Ева Рас има објавено 13 книжевни дела, меѓу кои и романите “Куќа на продажба”, “Петел на труп”, “Со Ева во Рајот”; збирката раскази “Од врвот на Месечевата планина…”; книгите “Родени мртви”, “Сива жена”, “Сребрена постела” и други. Зад себе има и 38 филмови, 18 ТВ серии и многу театарски ролји и насликани платна.

Таа е современик на настаните, а нејзините романи се дела со високи вредности. Нејзините јунаци најчесто се конкретни личности, а дејствието е на границата на фиктивното и реалното.

За своето мошне успешно книжевно творештво добитник е на наградите: “Женско перо”, “Кочиќево перо”, “Златни хит либер”, но и на “Букеровата награда”. Најновата награда поради која Рас е и во Скопје е “Златен прстен”, од Фондацијата “Македонија презент” и издавачката куќа “Феникс”.

Борче ГРОЗДАНОВ

ИНТЕРВЈУ СО ХРВАТСКИОТ АКТЕР ФРАНЕ ПЕРИШИН

Кога работам претстава, Тончи е на море или в затвор!

Вака се снаоѓа популарниот хрватски актер кога ги усогласува обврските во серијата “Изборот на Лара” и оние в театар, иако пред камера застанал пред две-три години, а зад себе има импресивно театарско портфолио

 

Хрватскиот актер Фране Перишин, кој кај нас е актуелен и познат како Тончи Златар од серијата “Изборот на Лара”, деновиве се наоѓа во Македонија. Заедно со колегите од Дубровничкиот театар играше во претставата “Браќа Карамазови”, претставата со која вчеравечер се затвори “Охридското лето”, а чија реприза е вечерва, во НУЦК “Григор Пличев”.

Тој зад себе има три децениска актерска кариера околу десетици улоги на телевизија, филм и в театар, а со своето присуство и понатаму продолжува активно да ја испишува историјата на хрватската театарска сцена. Ексклузивно, телефонски, тој ни даде мини интервју непосредно пред пристигнувањето во Македонија, а проговоривме за неговиот театарски и филмски светоглед, искуствата од Македонија, од работата со режисерот Дејан Пројковски со кој ја работеа “…Карамазови”, а проговоривме и за актуелните татарски случувања и мигови…

Во вашето професионално портфолио има многу наслови од класиката. Дали е тоа поради вашата умешност да се наоѓате во овој вид од театарската уметност или се работи едноставно за природен професионален тек?
Перишин: Видете, по се изгледа е ова второто, но без разлика на се лично, љубам добра литература. Се радувам на старите мајстори на зборот кои знаеле да пишуваат, класици како што е случајот со Достоевски на пример, особено неговите “Браќа Карамазови”. Добата литература е основа и можност за еден добар развој на Театарот. Без добра литература тоа не е можно. Не верувам во приказните дека добра претстава може да се направи од телефонски именик.

Работевте со нашиот режисер Пројковски па би сакале да знаеме нешто повеќе за вашето искуство од соработката со него…
Перишин: Не можам да верувам дека еден млад човек ја има таа концентрација, перцепција, доверба, дарба… Кога видов што се има режирано досега и колку е вешт сфатив дека е една ретка појава на овие простори. Толку млад човек, а со богато и зрело искуство зад себе. Пристапува кон работите како некој “старец” од 50-60 години. Не го фалам затоа што е ваш. Работевме два месеци, а ниту еднаш не го повиши гласот. Сите бевме свесни што работиме и со каква литература и материја имаме работа и оттаму тргнавме и останавме на таа патека до крај. Фала му на Бога ја направивме најдобрата претстава последниве десет години во нашиот театар. Впрочем така вели и стручната критика. Пројковски го поседува оној светски јазик и може да работи секаде. Нему баш му тргна работеше во Русија а сега од Дубровник “скокна” и до Италија… Ете тоа е светски режисер. А што се однесува до нас актерите ни останува да ја делиме судбината на народот, да глумиме Американци со руско потекло, како што прават нашите во Холивуд. Ова е алузија на Раде Шербеџија.

Кај нас е актуелна серијата “Изборот на Лара” во која ја играте улогата на Тончи Златар. Како и колку успевате да ги усогласува професионалните обврски в театар со оние ТВ серијата?
Перишин: Тоа можеби ќе звучи апсурдно, по сценарио изгледа многу едноставно. Кога имам претстава во татар, тогаш Тончи го праќаат на море или во затвор! Ме нема во неколку епизоди и кога ќе завршам со претставата која ја работам в театар, тогаш Тончи излегува од затвор или се враќам од море.

Колку често сте на ТВ екраните односно пред камерите и кој е вашиот подобар терен, камерата или сцената?
Перишин: Пред камера застанав на 51, а сега имам 53 години. Дебитирав многу доцна, но со оглед на тоа што имам две деца кои треба да студираат надвор од Дубровник, морам и дополнително да заработувам. Од Театарот, за жал не може многу да се заработи. Имав и среќа што добив улога во која зборувам на мојот мајчин јазик, бидејќи сум роден во Сплит. Добив улога и во новата сапуница “Дубровничка зора” која во Хрватска ќе се емитува од есен. Тука можам да докажам дека покрај сплиќанец можам да бидам и одличен дубровчанец.

Дали претходно сте биле некогаш во Охрид, во Македонија и дали имате некакви искуства во допир со нашата земја?
Перишин: Бев во Скопје, пред војната, некаде 86. година, прво што ми паѓа на памет и ме асоцира на Македонија е песната. Пред извесно време, дојде делегација од Македонија на премиерата на “Браќа Карамазови”. По претставата поминавме прекрасна вечер. Пред Театарот се пееја македонски и далматински песни. Ние Далматинците ги сакаме македонските песни и се надевам дека сега во Охрид ќе ја продолжиме забавата.

Борче Грозданов

Жан Батист Поклен Молиер

Молиер

 

„Животот на Молиер“ и Ристановски

„Животот на Молиер“ и Ристановски

Молиер

МолиерЖан Батист Поклен Молиер (Париз, 15 јануари1622Париз, 17 февруари1673), француски писател и артист, еден од најголемите комедиографи на светската книжевност. Автор е на 33 театарски дела во кои ги исмејува тогашното општество, расипаноста и лакомоста на аристократијата. Најпознати негови дела се „Тартиф“, „Дон Жуан“, „Жорж Данден“, „Скржавец“ и „Учени жени“.

Биографија

Молиер е роден во Париз, во 1622 година, во семејството на имотниот трговец со тапети Жан Поклен. Крстеното име на Молиер било Жан, исто како татко му, а дури подоцна му го додале името Батист, со цел да се разликува од помладиот брат, кој исто така се викал Жан. Многу подоцна, во 1644 година, Жан Батист Поклен го зел уметничкото име Молиер. На десетгодишна возраст, Молиер останал без мајка му, за која не се знае ништо друго, освен тоа дека и таа потекнувала од богато трговско семејство, дека била писмена и дека во бракот со Жан Поклен родила шест деца. Една година по нејзината смрт, Жан Поклен се оженил за неписмена девојка од трговско семејство. Жан-Батист, како најстаро дете во семејството, учел во познатиот колеџ „Клермон“ во Париз, заедно со децата на благородниците и на богатите луѓе. Татко му на Молиер го добил почесното звање „тапетар на кралската куќа“ кое рано му го пренесол на својот најстар син. Подоцна, Молиер студирал право, но тој немал никаква наклонетост ниту кон адвокатурата ниту кон трговијата.[1]

Наспроти очекувањата на татко му, околу дваесеттата година Молиер се поврзал со глумечкото семејство Бежар во кое посебно се истакнувала надарената и убава глумица Мадлена. Со неа, Молиер го основал „Славниот театар“ којшто започнал да дава претстави во 1643 година, во Руан, а од 1 јануари 1644 година и во Париз. Како директор на театарот, Молиер бил затворен во средината на 1645 година поради долговите направени за наем на салата и за потребите на режијата. Сепак, тој бил пуштен од затворот откако за него била дадена гаранција, по што тој повторно ја собрал растурената театарска група и со неа тргнал на тринаесетгодишна турнеја низ Франција (1645-1658). Денес постојат докази дека неговиот театар гостувал барем во 15 места, при што во некои настапувал повеќе пати, а понекогаш ја уживал поддршката на разни благородници.[2]

Кога стекнал доволно самодоверба како глумец и режисер и откако собрал доволно пари, во 1658 година Молиер се вратил во Париз, каде останал до крајот на животот.[3] Во 1662 година, на поодмината возраст, Молиер се оженил со младата Арманда Бежар, сестра или ќерка на глумицата Мадлена Бежар, а малку подоцна кралот им бил кум на нивното првородено дете.[4] Во Париз, тој смело влегол во борба против лицемерното општество, но жена му се покажала како лекомислена кокета. Единствено заштитата од кралот го спасила од прогоните на тогашните аристократи, бидејќи секое негово ново дело предизвикувало протести и клевети. Дворјаните и духовништвото се здружиле против Молиер, уривачот на нормите.

Молиер доживеал напад за време на четвртата претстава на своето последно дело „Вообразениот болен“ и умрел веднаш штом бил пренесен во неговиот стан, на 17 февруари 1673 година. Бидејќи ниеден свештеник не сакал јавно да го пее, морало да го погребаат ноќе.[5]

Творештво

За разлика од Париз, во кој доминирала обновената трагедија] (Пјер Корнеј итн.), во провинциските места низ кои настапувал театарот на Молиер била популарна комедијата. Оттука, во овој период, тој ги преправал италијанските комедии и самиот пишуваат мали комични дела, а истовремено ги развил и своите актерски способности. Кога стекнал доволно самодоверба како глумец и режисер и откако собрал доволно пари, во 1658 година Молиер се вратил во Париз, каде останал до крајот на животот. Пред париската публика најпрвин се претставил со трагедијата „Никомед“ на Корнеј и со својата комедија „Вљубениот доктор“. Со нив постигнал одреден успех и истата година ги поставил своите дела „Расеанко“ и „Љубовен инает“. Следната година доживеал огромен успех со делото „Смешните кокети“ во кое играл една од главните улоги. Инаку, веднаш по доаѓањето во Париз, неговиот театар се здобил со покровителството на „Господинот“, т.е. братот на кралот, а по првите успешни претстави имал поддршка и од самиот крал. Од друга страна, Молиер знаел како да му се додвори на кралот и често пишувал дела по порачка на кралскиот двор.[6]

Во 1662 година, Молиер го постигнал еден од своите најголеми успеси, со комедијата во пет чина „Училиште за жени“, по што тој станал првиот глумец кому кралот му доделил постојана парична помош. Меѓутоа, овој успех му донесол бројни непријатели на Молиер, и тоа: дел од благородниците, глумците од другите театри, помалку надарените писатели и свештенството, поддржано од кралицата-мајка. Како одговор на овие напади, Молиер ги напишал делата „Критика на Училиштето за жени“ и „Импровизација во Версај“, од кои, првото ѝ го посветил на кралицата-мајка.[7] Подготвувајќи се за големите кралски свечености во мај 1664 година, Молиер набрзина ја напишал галантната комедија со музика и балет „Принцезата од Елида“, а четири дена подоцна, во Версај биле прикажани и трите чина на „Тартиф“. До денес останува отворено прашањето, дали се работи за трите чина на комедијата што Молиер веќе претходно започнал да ја пишува или пак станува збор за целосно нова верзија на ова дело. Во секој случај, кралицата-мајка и благородниците издејствувале забрана на „Тартиф“.[8]

Веднаш потоа, Молиер набрзина ја напишал комедијата „Дон Жуан“, која по петнаесет претстави, во 1665 година, исто така, била забранета, а повторно била поставена дури по смртта на авторот. Новата верзија на „Тартиф“, овојпат во пет чина, била прикажана во август 1667 година, откако претходно била читана и играна на приватни средби. Искористувајќи го отсуството на кралот, и ова дело било забрането веднаш по првата претстава. Забраната била тргната во февруари 1669 година и само во таа година, „Тартиф“ бил прикажан 45 пати во театарот и петпати приватно.[9]

Во првиот период од неговото книжевно творештво, Молиер пишувал помалку оригинални дела, фарси и комедии, во кои како да се подготвувал за улогата на општествен сатиричар. Така, комедијата-едночинка „Смешните кокети“ ги исмејува обичаите и светскиот салонски живот, на кој му недостасувала природност, и кој во основа бил лага и лицемерие: две кокетни госпоѓици го одбиваат додворувањето на две момчиња (гроф и маркиз), и се вртат кон други двајца кои се облечени како грофи маркиз, а кои се всушност преоблечени слуги во таа облека. Ова интересно сиже му пружило можност на Молиер да го прикаже потеклото и психологијата на на лицемерството во 17 век.

Комедијата „Смешните кокети“ претставува пресврт во творештвото на Молиер, зашто во оваа едночинка тој првпат започнал да ги исмејува недостатоците на тогашното општество. Оттогаш, тој редовно поставувал претстави со современа тематика, испробувајќи се во сите видови комедии – фарси, ревии, херојски комедии, галантни комедии, комедии со балет и со музика, карактерни комедии, драматични комедии итн. На тој начин произлегле неговите главни дела, како: „Зганарел“, „Училиште за мажи“, „Училиште за жени“, „Тартиф“, „Дон Жуан“, „Мизантроп“, „Жорж Данден“, „Скржавец“, Господинот де Пурсоњак“, „Граѓанинот-благородник“, „Учени жени“, „Вообразениот болен“ итн.ref>N. Banašević, „Pogovor“, во: Molijer, Tartif – Don Žuan. Beograd: Rad, 1962, стр. 204-205.</ref>

Темите со кои Молиер се занимава во своето прво големо дело се сведуваат на две прашања: брак и воспитување на девојките. После Молиер, во романите на Ричардсон и Русо, во драмите на Дени Дидро, ќе се смета дека од правилното решение на семејните и брачните прашања ќе зависи и правилното решение на социјалната и државната задача. Во две други драми од првиот период на Молиер, „Училиште за мажи“ и „Училиште за жени“, тој се јавува како апостол на слободното и природно чувство и остро ги критикува мажите кои на жената гледаат како на своја сопственост. Молиер е против сите форми на неприродни бракови, сметајќи дека не може да има здраво семејство ако луѓето стапуваат во брак со нееднаква возраст, социјална положба или без љубов.

Во неговите први комедии сè се решава брзо и едноставно. Јунаците се лишени од длабоки чувства и силни страсти, брзо се утешуваат после неуспехот, па и самите се смејат на својот неуспех. Но, после неколкугодишно пишување, веселата насмевка на ликовите од Молиер се заменува сè почесто со тажна и замислена нота. Молиер на почеток не сакал да им објави војна на групите кои застанале против него. Тој едноставно бил „сликар“ на францускиот живот, и тоа многу успешен, штом луѓето се препознавале во неговите ликови.

Најважните одлики на творештвото на Молиер се: длабоко познавање на општествените проблеми, извонредна дарба за цртање различни средини и карактери, непогрешливо сценско чувство, живост и природност на дијалозите и дарба за комичност. Сето тоа го приближило неговото дело и до најпростата публика, но истовремено тој ја стекнал и наклонетоста и на најстрогата книжевна критика.[10] Во своите дела Молиер исмејувал и критикувал бројни општествени групи, професии и сталежи, но тој не бил секогаш револуционерен. На пример, тој никогаш не ја напаѓал апсолутистичкиот монархистички режим, што веројатно се должело на неговиот опортунизам (поддршката од страна на кралот). Исто така, тој бил многу конзервативен во поглед на местото на жената во општеството. Молиер бил чист реалист чии дела не се искачуваат во сферата на чистата поезија или философија, туку на проблемите им приоѓа од аспект на здравиот разум и моралот. Сепак, благодарение на извонредните уметнички способности тој зазема едно од првите места во светскиот театар.[11]

За комедиите

Тартиф“ не е само најголемата комедија на Молиер, туку и едно од најубавите дела во светската книжевност. Во главниот јунак е прикажана целата сложена психологија на побожен лицемер. Научниците откриле дека во тогашното општество имало повеќемина оригинали чија копија би можел да биде Тартиф. Но, денес за нас не е толку важно која личност била прототип на Тартиф, туку поважен е фактот дека Тартиф е израз на една општествена појава која пуштила длабок корен во тоа време.

Со „Дон Жуан“ Молиер ѝ задава удар на дворската аристократија. Со оваа комедија им се свети на оние маркизи кои ја употребиле целата своја сила за да го забранат „Тартиф“, и кои не му ја оставале на мир жената со своите додворувања. Им се свети на маркизите кои животот го поминале во разврат и лаги.

Борбата со своите моќни непријатели го зголемила песимистичкото расположение на авторот, кое тој го изразил во комедијата „Мизантроп“. Ако овде внесол нешто ново, тоа е проширувањето на кругот: овде не е прикажана само дворската средина, туку и граѓанската класа, судот, полицијата. Главниот лик Алкест се судира истовремено на повеќе страни. Тој е во право, но сепак губи. Со оваа комедија завршува вториот, најдобриот период од книжевната дејност на Молиер.

После оваа комедија, Молиер не напишал ништо добро што може да се спореди со погоре споменатите три комедии. Во делата кои му припаѓаат на тетиот период, Молиер ја продолжува борбата против општеството. Еден по друг се нижат негативни ликови од она време, кои веќе ги има и во поранешните комедии: учени жени, шарлатани-лекари („Вообразениот болен“), лакеи, лихвари („Скржавец“), и граѓани во аристократијата („Граѓанин аристократ“). Во последново дело се истакнува една значајна појава на која укажува Молиер: буржоазијата носи со себе нешто многу посилно од привилегијата на аристократите – капиталот.

Медеја – сликарска инвентивност, уметност!

УШТЕ ЕДНО ФАСЦИНАНТНО ГОСТУВАЊЕ НА МНТ ФЕСТ

pandur1-700

Жената како олицетворение на злото… Интересната постановка, модерниот пристап, денешниот изглед и костими фрлија уште еден дополнителен сјај на она што го видовме завчеравечер на сцената на МНТ! Чудото на техниката овојпат помогна уште еднаш да се долови сета таа експресија која допре до сите сетила….Сцена исполнета со импозантни слики од живи луѓе чии живи духови ја плетат приказната за Медеја чедоморката, за Медеја оставената, за Медеја полна со гнев и осветољубивост, па и по цена на животите на своите најмили – децата!
Приказната што овојпат Томаж Пандур ја исплете преку Хрватско народно казалиште од Загреб и столбот на приказната, актерката Алма Прица, создаде една фасцинантна слика својствена само на врвните уметници како што е во случајов режисерот и екипата на претставата која никого не остави рамнодушен…
Се започна со напад на сите сетила… Субјектите – актери одеа од човек на човек и ни раскажуваа дека преку Медеја во машкиот свет, всушност, боговите (оние од времето на Еврипид, авторот на пиесата) ја пратиле жената како олицетворение на злото…
Интересната постановка, модерниот пристап, денешниот изглед и костими фрлија уште еден дополнителен сјај на она што го видовме завчеравечер на сцената на МНТ!
Чудото на техниката овојпат помогна уште еднаш да се долови сета таа експресија која допре до сите сетила… Но, не беше нужна! Пред се, затоа што играта на петнаесетината актери (Ливјо Бадурина, Бојан Навојец, Романо Николиќ, Дамир Марковина, Иван Гловацки, Петар Цвирн…) кои беа во служба (никако во дружба) со и за Медеја уште еднаш покажаа дека освен режиско-сценската инвенција, тие се оние кои му вдахнуваат живот на театарот…
Токму затоа уште еднаш секоја чест за нив, но и за потегот на “МНТ ФЕСТ ” да ги донесе од хрватската престолнина за да видиме врвен фасцинантен театар!
Им благодариме!
УШТЕ ЕДЕН СПЕТАКЛ НА АНТИЧКИОТ ТЕАТАР ВО ОХРИД

Калигула за чист тотален театар

Ваков е впечатокот по претставата “Калигула” што на античкиот театар во Охрид, на Охридското лето ни ја понуди Томаж Пандур и неговите актери, прикажувајќи театар за кој беа широкоградо наградени од фасцинираната публика…

 

 

 

 

 

Лекција по модерен театар. Чиста игра. Издиференцирани актерски односи. Одлични, креативни индивидуалци. Игра со нарцисот, ѕверот, самопрогласениот богочовек… Тој сака да го спои светот во едно – во себе… Да го има само за себе, ставајќи ги под пазува Месечината и Сонцето… нему на бескрупулозниот, на бескомпромисниот, на развратниот – Калигула…

И повторно приказната ни ја раскажува Томаж Пандур со веќе препознатливите назнаки, сценографски и костимографски, карактеристични за неговиот ракопис, а во поголем дел веќе виден во претставата “Тесла електрик компани”, што минатата година се играше во античкиот театар, исто како и “Калигула” годинава. Пандур си играсо водата, како симбол на вечниот проток, наспроти нестабилноста на човечкото битие, наспроти стаменоста на плочата Свет, која плови но и се крши, за на крај Земјата да биде топка со која си играат сите бескомпромисни лудаци, се додека таа не го допре небото како лимит…

Ова е импресивниот впечаток што ни го понудија актерите Ливио Бадурина, Свен Медвешек, Хрвое Клобучар, Дијана Видушин, Озрен Грбариќ, Филип Крижан, Свен Шестак и др… од театрите Гавела, Улисис, театар Будва, а кој копродуцира со Охридско лето кое ни овозможи да го видиме овој спектакл, кој не би бил целосен без музиката од Сајленс на Борис Денко и Промож Хладник, која беше неизоставен дел од убавината.

Дека тоа беше спектакл се почувствува и по приемот на публиката во речиси полниот антички театар во Охрид, која со петминутен аплауз ги награди режисерот Пандур и актерите. Тие беа наградени за точноста, прецизноста во изразот, и за тоа што за точно 90 минути ни покажаа тотален театар, театар на моќ, театар на сила, енергија, но и на мисла и размисла.

 

 

 

 

 

“Диригентот” на претставата беше презадоволен од тоа како публиката го прими “Калигула”: “Навистина беше огромно задоволство да се почувствува повратната енергија од огромниот аудиториум присутен во прекрасниот охридски антички театар. Впрочем, ваквиот прием кај публиката и фактички ја потврдува потребата за постоењето на Театарот”, заклучува накратко Томаж Пандур.

Борче ГРОЗДАНОВ

Режисерот Иван Поповски

ТЕАТАРСКА НАГРАДА

„Сонот на летната ноќ“ ја доби наградата „Ѕвезда на театарот“ во Русија

УЖИВАЈТЕ

http://fomenko.theatre.ru/performance/dream/

Овде мозе да се види дел од претставата

Претставата „Сонот на летната ноќ“ во режија на Иван Поповски ја освои главната награда „Ѕвезда на театарот“ во номинацијата „Најдобра претстава. Голем формат.“ во Русија, избивајќи пред претставите на режисерите Евгениј Писарев и Роберт Вилсон.

Интересно за оваа награда е што од номинациите до изгласаните „најдобри“, сѐ е во рацете на публиката. Таа со гласање на веб-страницата на списанието „Театрал“ ги предлага своите фаворити и понатаму публиката преку Интернет гласање ги избира своите „најдобри“.

Оваа година во гласањето учествуваа околу 69.000 гледачи. На почетокот на септември беше оформен потесниот избор (shortlist), од по три претставници, за гласањето да заврши на 30 ноември и на 5 декември на свечена манифестација во „Театарот на Вахтангов“ да бидат прогласени победниците.

Претставата на македонскиот режисер Иван Поповски „Сонот на летната ноќ“ победи во две категории –

„Најдобра епизодна женска улога“ за улогата на Елена за актерката

Ирина Горбачова irina-gorbacova

и „Главната награда“ на фестивалот за „Најдобра претстава во целина. Голем формат“.

orig

Покрај претставата на Иван Поповски, во најтесниот круг влегоа и претставите „Куќата што ја изгради Свифт“ на Театарот „Пушкин“, а кој што во почетокот на 20. век беше еден од најпознатите театри на Русија и Советскиот Сојуз, Камерен театар предводен од легендарниот режисер Александар Таиров (еден од четирите руски театарски столбови, покрај Станиславски, Мејерхољд и Вахтангов, врз кои се темелеше рускиот театар во тоа време) во режија на Евгениј Писарев, и претставата „Сказните на Пушкин“ на Театарот на нациите во режија на големиот Роберт Вилсон.

show_image

Големи успеси на „Разговори во четири очи“ во Санкт Петербург

 

 

 

Исто така сакаме да го истакнеме и големиот успех на претставата „Разговори во четири очи“ во режија на Нина Николиќ, која се одигра на 1 декември во рамките на седмото издание на меѓународниот камерен театарски фестивал „АртОкраина“ во Санкт Петербург, Русија. Претставата исто така беше во селекција со врвни театарски куќи од: Русија, Англија, Италија, Полска, Белорусија и Романија.
Семејната драма која ги обработува темите кои не засегаат, приказната за горките сознанија за изгубеното време, пропуштените прилики, свесното жртвување и соочување со она што сме биле некогаш, што сме можеле да бидеме и она што сме, со одличната актерска игра на Амернис Нокшиќи – Јовановска, Нина Деан, Петре Арсовски, Благој Веселинов, Катина Иванова и Дамјан Цветановски, длабоко допире до руската публика. Поклонот беше проследен со голем аплауз и овации, а актерите и техничката екипа сеуште ги споделуваат импресиите и приемот од меѓународниот камерен театарски фестивал „АртОкраина“ во Русија.

За 15 дена МНТ одигра 12 претстави во Полска, Романија и Русија и со ова ја заврши една од најуспешните турнеи во своето постоење. На крајот сакаме да напоменеме дека оваа година се направи и претставата „Соларис“ во копродукција со Винер фествохен кој е еден од најпрестижните фестивали во Европа. Светската премиера на „Соларис“ беше во месец јуни во Виена. Со својата врвна продукција и богата меѓународна програма МНТ се наметнува како еден од водечките театарски центри во Југоисточна Европа.

Божествена комедија – Воведна песна (анализа)

 

Во првиот дел од „Божествената комедија“, е опишан пеколот кој Данте го претставил како инка. Круговите на инката се стеснуваат како што се зголемуваат гревовите на луѓето. Во центарот на земјата, во деветтиот круг се наоѓа Луцифер.
Вергилиј го поведува Данте во Пеколот на чиј влез пишувало:

Засекогаш откажи се од надеж.

dante_alighieri
 

Анализа на Воведна песна од Божествената комедија

 

На почетокот од епот Данте дава податоци за нараторот (за себе), дека е на средината од животот (35- годишен според тогашните сфаќања) и дека е заскитан во темна шума што го симболизира неговото беспаќе (протеран од родниот град) и неговите заблуди (дека со политика може да го промени општеството во кое живеел).

 

Шумата ја симболизира и самата Фиренца, односно општествено-политичката положба во која се наоѓала. Заблудите и грешките не му дозволуваат да го најде вистинскиот пат (изгубен е), а искачувањето на ридот (симбол на душевниот мир и блаженство) е тешко, непроодно и полно со пречки.


 

Пречките се повторно претставени преку симболични слики. Прво го сретнува пантерот кој ја симболизира зависта, но и Фиренца.


Потоа го сретнува лавот, кој ја симболизира гордоста, но и Франција (која и попречувала на Италија).


И на крајот ја сретнува волчицата која го симболизира среброљубието, алчноста по пари, но и папите.


Спас од беспаќето и дивите животни му праќа Беатриче во ликот на Вергилиј, кој ќе го поведе Данте и ќе биде негов постојан придружник, водач, помошник и толкувач на стравотиите што следуваат.

МНТ на престижни фестивали во Европа

На фестивалот Interferences кој ќе трае 11 дена, учевство ќе земат 14 земји од Бугарија, Романија, Унгарија, Америка, Полска, Словенија, Германија и многу други, а МНТ со претставата „Електра“ ќе настапи на 1 декември во унгарскиот театар на Клуж.

prekinata-odiseja3

По успешната двонеделната турнеја во Полска на актерите на Македонскиот народен театар (МНТ) со претставата „Прекината одисеја“ на режисерот Јацег Гломб, ансамблот на националниот театар продолжува со гостувања на престижни меѓународни театарски фестивали.

На 1 декември 2016 година две различни актерски екипи ќе гостуваат во две земји, Романија и Русија.

1555390_688049957947612_3223450458727032213_n

На 24 ноември започна петтото издание на театарскиот фестивал Interferences во Клуж, Романија, во чија селекција на врвни остварувања на национални куќи и уметници во унгарскиот театар, е и Македонскиот народен театар со претставата „Електра“ на светски познатиот режисер Андриј Жолдак. Благодарение на овој престижен фестивал кој ќе трае до 4 декември, жителите на градот Клуж можат да видат голем број извонредни продукции и тоа од најновите театарски трендови, што ја покажува и врвната фестивалска програма: ќе се игра „Фауст“  на прерано починатиот и  голем режисер Томаж Пандур, Дијалог со големото британско режисерско име на денешницата Деклан Донелан, „Играчки мрачна приказна“ и „Крај на партијата“ на романскиот режисер Габор Томпа,„Добриот човек од Сечуан“ на универзитетскиот професор за школата за уметности во Колумбија, Андреј Шербан и многу други.

 

Во меѓувреме, други алтернативни фестивали влијаеја врз приодот на публиката кон театарот и го инспирираа фестивалот да го обмисли сегашниот профил. На фестивалот Interferences кој ќе трае 11 дена, учевство ќе земат 14 земји од Бугарија, Романија, Унгарија, Америка, Полска, Словенија, Германија и многу други, а МНТ со претставата „Електра“ ќе настапи на 1 декември во унгарскиот театар на Клуж. Имајќи го во предвид досегашното претставување, „Електра“ е фестивалска претстава која учествуваше на ФИАТ фестивалот, Р. Црна Гора/наградена со гран – при, фестивалот на античка драма „Стоби“/наградена со гран – при, и го затвори Меѓународниот театарски фестивал НЕТА во Букурешт.Актерската екипа која на 28 ноември замина за Романија ја сочинуваат: Дарја Ризова, Александар Ѓорѓиески, Камка Тоциновски, Славиша Кајевски, Никола Ацески, Александар Михајловски, Арна Шијак, Калина Трипкова и Мишел Митевска.

Овогодинешната тема на фестивалот Interferences е „непознатото“. Значењето на овој концепт и тема се должи не само на денешната појава на миграција со можеби најголеми димензии во последните педесет години, туку, исто така, и на неговата постојана природа. Непознатото нè преокупира веќе илјадници години; тоа е предмет на научно истражување во многу области. На него се фокусирани сите современи филозофски дискусии од културната антропологија па сè до социологијата. Прашањата од типот: „Што значи да се биде Европеец?“ „Што го сочинува европскиот идентитет?“ и „Што значат разлика и блискост?“ се сè уште актуелни и неопходни. Што значи зборот „странец“? Што значи „јас“, а што значи „другиот“? Како некој станува странец и што значи да се остане ист, а сепак да се биде дел од групата? Дали е странец оној „другиот“ со поинаква вероисповед, јазик, друг пол или начин на размислување? Можеме ли да зборуваме за нашето сопствено непознато, странецот во нас? Можеме ли да станеме странци во овој свет, во сопствената земја, во сопствениот град, во сопствениот дом, во сопственото семејство, во самите нас? Слични прашања се поставуваат во претставите на овогодинешниот фестивал. Сè е непознато, а сепак… блиско. На мостот на театарот кој ги зближува луѓето.

Унгарскиот театар на Клуж е најстарата театарска унгарска компанија и игра голема улога во дефинирање на културниот имиџ на градот. Од 2008 година е член на Унијата на театри од Европа. Во претставите на театарот се користи напреден театарски јазик со посебен акцент на моменталните меѓународни трендови. Репертоарот вклучува и класични и современи драми напишани од унгарски и странски писатели. Покрај претставите кои се одржуваат на главната сцена и во студиото, театарот организира и читачки и други социјални настани, а на секои две години е домаќин на Меѓународниот театарски фестивал Interferences.
Театарот ја зајакнува својата специфична естетика, формирана од заедничките елементи на унгарската театарска традиција и романската школа за режисери, со тоа што поканува уметници кои, освен што режираат претстави одлично прифатени и од публиката и од критичарите, постојано му даваат и духовна свежина на театарот.

fb_event_final„Разговори во четири очи“

Ден по заминувањето на актерите со претставата „Електра“ во Романија, на 29 ноември за Санкт Петербург, Русија со претставата „Разговори во четири очи“ на режисерката Нина Николиќ  замина втората екипа на актери во состав: Амернис Нокшиќи – Јовановска, Нина Деан, Петре Арсовски, Благој Веселинов, Катина Иванова и  Дамјан Цветановски. Театарот од Санкт Петербург оваа година го претставува седмиот меѓународен фестивал на камерен театар со земјите учеснички: Русија, Англија, Италија, Полска, Белорусија, Романија и Македонија.

Претставата ќе се одигра исто така на 1 декември во рамките на рускиот меѓународен театарски фестивал АртОкраина. Фестивалот АртОкраинатрае од 1 до 10 декември 2016 година.

По Фестивалот ФЕМАРТ во Косово и Фестивалот на камерен театар „Ристо Шишков“ во Струмица, „Разговори во четири очи“ е претстава која го збогатува своето фестивалското искуство надвор од границите на Балканот.

МНТ за 15 дена  одигра 12 претстави во три различни земји – Полска, Русија и Романија.

Стоечки аплаузи и овации за Битолчани ВО ПОТЕР ТЕАТАРОТ ВО САНТА БАРБАРА, САД

Актерите и раководството на Битолскиот театар уште еднаш успешно ја презентираа македонската култура и јазик надвор од својата држава. Очекувајќи ги критиките и написите од официјалната критика и шекспиролозите што го проследија овој настан, тие се упатија дома, со нова покана од домаќините, повторно да донесат нови театарски доживувања…

aeb52890-4aaa-46ad-a765-37fe450a34ef_cx0_cy9_cw0_w800_h450

Народниот театар од Битола, кој неодамна прослави 72 години од своето постоење, деновиве во Потер Театарот во Санта Барбара во САД доживеа стоечки аплаузи и овации за својата извонредна изведба на претставата “Антоние и Клеопатра” во режија на светски познатиот театарски режисер Џон Блондел.

Иако првично било планирано претставата во изведба на ансамблот на Битолскиот театар да биде реализирана на отворено, поради временските услови изведбата е презакажана за затворен простор. Токму локацијата придонела за една интимна комуникација со публиката.

“Публиката навистина уживаше во една модерна изведба, разбирлива на ниво на интересни театарски решенија, експресивна актерска игра и режисерска инвентивност, кои беа наградени со огромен стоечки аплауз и овации#, се вели во соопштението за реализираниот настан во Санта Барбара.

Претставата ја проследија голем број на љубители на театарската уметност од Америка, а покрај многубројните колеги присуствуваа и пријатели од Македонија кои специјално допатуваа од Лос Анџелес, како и татарски продуцент од Србија, актерката Леона Парамински од Хрватска и режисер од Словенија, кои живеат и работат во САД.

Режисерот на претставата Џон Блондел, пак, јавно се заблагодари на поддршката на Министерството за култура и министерката Елизбета Канческа-Милевска.

Со оваа претстава актерите и раководството на Битолскиот театар уште еднаш успешно ја презентираа македонската култура и јазик надвор од својата држава. Очекувајќи ги критиките и написите од официјалната критика и шекспиролозите што го проследија овој настан на викендот посветен на Шекспир, тие се упатуваат дома, со нова покана од домаќините, повторно да донесат нови театарски доживувања.

Гостувањето е резултат на успешната соработка на Битолскиот театар со американската театарска компанија “ЛитМун” од Санта Барбара воспоставени во рамките на интернационалниот Битола Шекспир фестивал кој успешно се реализира веќе четири години.

Ова е второ гостување на Битолскиот народен театар во Санта Барбара. Годинава, Народниот театар од Битола со поддршка од Министерството за култура на РМ реализираше гостувања и во Русија, Бугарија и Израел.

Битолскиот театар во својата матична куќа продолжува со реализација на претставата “Д-р Фауст”, во режија на Андраш Урбан, која се очекува да се случи во средината на декември

( превземено од веб Вечер )