Едвард Олби / драмски писател

драмски писател
Роден/а12 март1928
ВашингтонСАД
Починат/а16 септември 2016
МонтаукЊујорк_(сојузна_држава)САД
Занимањедрамски писател

Едвард Френклин Олби III (Edward Albee; Вашингтон12 март 1928 Монтаук16 септември 2016) американски драмски писател. Покрај Јуџин О’НилТенеси Вилијамс и Артур Милер го сметаат за најголем драмски писател во американската книжевност во дваесетиот век.[1][2]

Вниманието во јавноста го привлекол со својата прва драма Животинска приказна (The Zoo Story, 1958). Напишана во традицијата на францускиот Театар на апсурд, драмата премиерно е изведена во Берлин во 1959, како двојна претстава со бекетовата едночинка Последната лента на Крап.[2] Веќе следната година Животинска приказна е поставена во Гринич Вилиџ, при што е една од претставите кои ја основале алтернативната драмска сцена во Њујорк, која ќе постане позната под името Оф Бродвеј (Off Broadway).[1] Опсесивна тема во драмите на Олби е мрачната позадина на американскиот сон, со посебен фокус на мотивот на самозалажување и на идејата дека меѓусебната деструкција ги зацврстува меѓучовечките односи. Ова е најочигледно во неговата најпозната драма Кој се плаши од Вирџинија Вулф? (Who’s Afraid of Virginia Woolf? – 1962). Во центарот на овој драмски заплет е средовечен брачен пар. Универзитетскиот професор Џорџ и Марта која е ќерка на декан, понесени од алкохолот започнуваат вербална игра на меѓусебно ибвинување и злоставување, вовлекувајќи ги и своите гости во играта. Темната слика на брак на академски граѓани и употребата на пцовки во дијалозите предизвикале големо внимание и кај публиката и кај театарската критика. За овој текст ја добива наградата Тони за најдобра драма, но од друга страна жири комисијата му ја скратила Пулицеровата награда. Драмата е екранизирана во 1966 година во режија на Мајк Николс со Елизабет Тејлор и Ричард Бартон во главните улоги.

Во Македонија Кој се плаши од Вирџинија Вулф?, премиерно беше одиграна на сцената на МНТ[3] на 16 март 2012 година во режија на Синиша Евтимов и Весна Петрушевска и Сенко Велинов во улогите на Марта и Џорџ.

И покрај комерцијалниот успех и успехот кај критиката со Кој се плаши од Вирџинија Вулф? Олби не сакал да се претвори во сопствена имитација ниту да го поддржува вкусот на публиката, туку продолжува да експериментира со формите и содржината во рамките на театарската уметност. Во неговата понатамошна кариера посебно се издвојуваат: драмите Деликатна рамнотежа (A Delicate Balance, 1966), мрачна драма за богата фамилија, во која членовите го изразуваат сопственото незадоволство во вербален конфликт, за што ја добива првата Пулицерова награда; потоа Крајбрежје (Seascape, 1974) црн хумор составен од злокобни медитации за Моногамијаеволуција и смртта, кои се водат во разговор на крајбрежје на океанот помеѓу брачен пар и пар антропоморфни гуштери (втора Пулицерова награда); Три високи жени(Three Tall Women, 1991) длабоко интимна драма заснована на односот на Олби со неговата мајка, односно жената која го има посвоено (трета Пулицерова награда) и драмата Коза или Која е Силвија? (The Goat, or Who Is Sylvia? 2002) симболична драма за маж кој се заљубува во коза (втора Тони награда за најдобра драма). Олби е познат и како писател на драмски адаптации на романи Појадок кај Тифани од Труман КапотеЛолита на Владимир Набоков и приказните Балада за тажното кафеКарсон Макалерс. Во интервју за магазинот Тајм своето творештво го опишал со зборовите: Сите мои драми се за луѓе кои ја изгубиле контролата над својот живот, кои е предале млади, кои доаѓаат до крајот на својот живот жалејќи за работите кои не ги направиле… Сметам дека поголемиот дел од луѓето премногу време трошат живеејќи како никогаш да нема да умрат.[2] Функцијата на драмската уметност во интервју за Гардијан во 2004 година ја окарактеризирал на следниот начин: Сите драми, ако се барем малку добри, се напишани да го поправат човештвото. Тоа е работата на писателот – да држи огледало пред луѓето.[1]

Тони Михајловски своето режисерско деби го имал со Брачна игра премиерно изведена на  08 Мај 2016 на сцената на МНТ со Игор Џамбазов и Весна Петрушевска во улогите на Џек и Џилијан. [4]

Коза или која е Силвија во Македонија премиерно е изведена на 03 јули 2008 година од страна на Драмски театар Скопје во режија на Дино МустафиќМето Јовановскиза улогата во оваа претстава ја има добиено наградата за најдобро глумечко остварување на фестивалот Ристо Шишков во 20018 година.

Содржина

Биографија[уреди | уреди извор]

Роден е 1928 година во Вашингтон, за само после две недели биде посвоен во државата Њујорк од страна на Рид Олби, богат сопственик на ланец водвили, и неговата сопруга Френсис. Едвард заминува од дома пред својата дваесета година за подоцна да изјави „тие не беа добри како родители, а и јас не бев добар како син“. Бил проблематичен ученик кој два пати бил бркан од училиштата во кои учел, а вториот пат затоа што бегал од часови и одбивал да оди во црква. Сепак, во понатаму во животот се посветил на промовирање на академскиот театар. Често држел предавања на универзитетите и бил почесен професор на Универзитет Хјустон од 1989 до 2003 година.

Последните децении од својот живот ги живее на Менхетен во стан полн со афрички скулптури и дела од модернистички сликари како Василиј КандинскиЕдуар Вијар и Милтон Евери. 35 години живеел во врска со вајарот Џонатан Томас, кој починал од рак во 2005 година.[2]

Олби починал на 16 септември 2016

Список на драми[уреди | уреди извор]

  • Животинска приакзна (-{The Zoo Story,}- 1958)
  • Смртта на Беси Смит (-{The Death of Bessie Smith,}- 1959)
  • Фем и Јем (-{Fam and Yam,}- 1959)
  • Американски сон (-{The American Dream,}- 1960)
  • Кој се плаши од Вирџинија Вулф? (-{Who’s Afraid of Virginia Woolf?}- 1962)
  • Балада за тажното кафе (-{The Ballad of the Sad Café,}- 1963) – театарска адаптација на истоимениот расказ од Карсон Макалерс
  • Ситната Алис (-{Tiny Alice,}- 1964)
  • Малколм (-{Malcolm,}- 1965) – театарска адаптација на романот од Џејмс Парди
  • Деликатна рамнотежа (-{A Delicate Balance}-, 1966)
  • Појадок кај Тифани (-{Breakfast at Tiffany’s,}- 1966) – театарска адаптација на истоимениот роман од Труман Капоте
  • Се во градината (-{Everything in the Garden,}- 1967)
  • Box and Quotations from Chairman Mao Tse-Tung, 1968
  • All Over, 1971
  • Приморје (-{Seascape}-, 1974)
  • Listening, 1975
  • Counting the Ways, 1976
  • Дамата од Дјубук (-{The Lady from Dubuque,}- 1979)
  • Лолита (-{Lolita,}- 1981) – театарска адаптација на романот Лолита од Владимир Набоков
  • Човекот што имаше три раце (-{The Man Who Had Three Arms,}- 1981)
  • Најди го сонцето (-{Finding the Sun ,}- 1983)
  • Брачна игра (-{Marriage Play ,}- 1987)
  • Три високи жене (-{Three Tall Women}-, 1991)
  • (-{The Lorca Play}-, 1992)
  • Фрагменти (-{Fragments ,}- 1993)
  • (-{The Play About the Baby}-, 1996)
  • (-{Occupant}-, 2001)
  • Коза или Која е Силвија? (-{The Goat, or Who Is Sylvia?}- 2002)
  • Чук! Чук! Кој е? (-{Knock! Knock! Who’s There!??}-, 2003)
  • Питер и Џери (-{Peter & Jerry ,}- 2004) – драмата е применувана во Кај куќата кај зоолошката градина (-{At Home at the Zoo}-)
  • (-{Me Myself and I }-, 2007)

“ Авантурите на Пинокио “ Карло Колоди

Карло Колоди е псевдоним на Карло Лоренцини, новинар и писател, роден во Фиренца, во 1826 година. До својата седумнаесетта година учел во неколку религиозни училишта, а подоцна се стекнал со големо музичко и литературно образование. Исто така, тој зборувал повеќе светски јазици. Псевдонимот Колоди за првпат го употребил во 1856 година, а веќе во седумдесеттите години на 19 век, редовно ги поптишувал своите книги со тоа презиме. Колоди е село помеѓу Лука и Пистоја, во кое се родила неговата мајка и каде тој поминал дел од детството. Колоди починал во Фиренца, во 1890 година, а бил погребан на меморијалните гробишта “Сан Минијато ал монте” во Фиренца.
 Историјат на книгата

За прв пат, книгата „Авантурите на Пинокио“ се појавила во 1881 година, кога во „Детско списание“ била објавена првата епизода, со наслов „Приказна за една кукла“, по што следувале и други епизоди од книгата. До смртта на авторот, книгата доживела пет изданија, а потоа, со текот на времето, таа постанала класика на детската литература. Француското издание на книгата се појавило во 1902 година, а во периодот помеѓу 1911 година и Втората светска војна, таа била преведена на сите европски и голем број други јазици. Денес, се смета дека „Пинокио“ е книга со најголем тираж во светот, по Библијата и Коранот.[1]

Содржина на Пинокио

Мајсторот Цреша пронашол парче дрво што плаче и се смее како бебе. Тој му го подарил дрвото на мајсторот Ѓепето, кој сакал од дрвото да направи кукла, која ја нарекол Пинокио. Веднаш по изработката, Пинокио оживеал и започнал да прави палавштини. И во следните денови, Пинокио е немирен, правејќи разни проблеми и покрај советите кои му ги дава Штурчо-проповедникот. Така, еден ден, тој заспал со нозете на печката и си ги изгорел стапалата. Ѓепето го гледа Пинокио како свое дете и си го продава палтото за да му купи буквар, но Пинокио го продава букварот за да гледа претстава со марионетки. Дрвените кукли од претставата го препознаваат својот брат Пинокио, но тогаш се појавува кукларот Голтнипламен. Пинокио го спасува својот другар Арлекин. Голтнипламен му дава на Пинокио пет златници за да му ги даде на Ѓепето, но Пинокио ги среќава Лицесот и Мачорот, кои успеваат да го измамат и да му ги земат парите. Во една шума, тие го напаѓаат Пинокио и го обесуваат на еден даб, но го спасува самовилата. Тогаш, Пинокио кажува лага и започнува да му расте носот. Потоа, Лисецот и Мачорот успеваат да го измамат Пинокио, убедувајќи го да ги посее златниците во Полето на чудата и така го ограбуваат, а Пинокио заработува казна затвор во траење од четири месеци.

Ослободен од самовилата, Пинокио се враќа дома, но патем среќава страшна змија, а потоа паѓа во стапица за животни. Него го фаќа еден селанец и го принудува да служи како чувар на кокошарникот. Но, Пинокио ги фаќа крадците на кокошки и селанецот го ослободува. Тој сретнува камен на којшто пишува дека умрела самовилата, зашто тој ја изневерил. Пинокио е очаен и потоа среќава гулаб, кој ќе го однесе до морето. Пинокио се фрла во водата за да го спаси својот татко Ѓепето. Пинокио стигнува на Островот на вредните пчели и таму ја наоѓа самовилата. Тој ветува дека ќе биде добар и дека ќе учи, со цел да се претвори во вистинско момче. Но, повторно тој прави неволји: по една тепачка со училишните другари, Пинокио е уапсен од полицијата. Пинокио им бега на полицајците, кои му пуштаат овчарско куче за да го фати. Бегајќи од кучето, Пинокио паѓа во мрежата на еден рибар, кој му се заканува дека ќе го испржи во тавата, но тој успева да избега во куќата на самовилата, каде повторно ветува дека ќе биде добар. Сепак, тој со другарот Фитил заминува во Селото на безделниците. Таму, по пет месеци, поминати во игри и безделничење, на Пинокио му растат уши и опаш, т.е. тој се претвора во магаре. Него го продаваат на пазар и најпрвин го купува директорот на некој циркус, со намера да го научи да игра и да скока низ обрачи. Пинокио ја повредува ногата и тогаш го купува некој кожар со намера да го убие и да му ја одере кожата. Кожарот го фрла Пинокио во морето, а таму го проголтува една огромна ајкула. Во нејзината утроба, Пинокио го пронаоѓа Ѓепето, но двајцата успеваат да се спасат. Потоа, Пинокио станува добар и за награда се претвора во вистинско момче.[2]

СПЕКТАКУЛАРНО ДОЖИВУВАЊЕ НА МНТ ФЕСТ

Морфов и Мекмарфи не полудеа до катарза!

Прецизноста и дисциплината во играта, како и во сите сценски репери и режисерски (не)возможности беа повеќе од доволни да видиме како тоа треба и мора да се работи за да се стигне до врвот!

Навистина беше уживање, ретка можност и речиси катарзично доживување, затсношти да се биде сведок на настанот – “Лет над кукавичкото гнездо” на театарот “Иван Вазов” од Бугарија, во рамките на првиот МНТ ФЕСТ. Повеќе од импресивно беше да се види како актерскиот импулс не се разлева, актерската енергија е сосредоточена, интровертно-екстровертното играње на лудилото се канализира до тој степен на актерско умеење што успева да допре до сите пори на чувствата на гледачот… Се разбира покрај овој актерски сон остварен од 23-темина без исклучок беспрекорни актери е и режисерот Александар Морфов кој познатото четиво на Кен Кејси преточено во култниот филм на Милош Форман го прави вистински сценски, театарски спектакл! Видовме една мала – голема лекција како сето тоа може да функционира беспрекорно речиси како часовник иако играта и презентацијата на лудилото дозволуваат извесна лефтерност. Во оваа смисла дури и да ја имаше, лефтерноста не ја видовме! Четата на Морфов ја предводеше извонредниот Дејан Донков (Мекмарфи) со Радостина Врангова (сестра Речит) и останатите кои се беспредметно да се бројат, бидејќи со своите актерски персоналитети создадоа едно живо тело кое одамна не сме го виделе не само на нашите сцени! Дека оваа воодушевеност на вашиот потписник на овие редови не е случајна и само субјективна, потврда се и речиси петнаестминутните овации и аплаузи со кои беа испратени од сцената на МНТ извонредните актери и режисерот Морфов кој не удостои со поклон…

Присутноста на луѓето од театарската фела од Македонија (најбројни беа оние од театарот домаќин МНТ), верувам, беше можност да се види како треба и мора да се работи да се достигне еден врвен резултат! А во оваа смисла во однос на врвноста Летот… не само што не прелета со неизбришлива трага, ами и остави сеќавање и спомен кои ќе траат…
Ова гостување на “Иван Вазов” и Морфов е само поттик за понатамошна дружба со МНТ ФЕСТ а за тоа ќе имате можност веќе вечерва (20 ч.) кога на сцената ќе биде црногорскиот Народен театар со “Евримен Џилас” на авторот и режисер Радмила Војводиќ.

Борче ГРОЗДАНОВ

“ Убавицата и ѕверот “ француска бајка на Џош Грејсел

 

Поучна бајка што со векови крие важна психолошка лекција!

Оваа бајка може да нè научи на многу лекции, особено за љубовта кон себе. Постои едно психолошко клише дека мораме да научиме да се сакаме себеси, дури и оние делови од нас што често се мета на јавно осудување. Имајќи го тоа на ум, еден експерт укажува на важната лекција што со векови се крие во оваа приказна.

Џош Грејсел, психолог и автор, тврди дека работата на себе не е толку тешка колку што сите кажуваат. Овој пат тој се обидел да го објасни себеприфаќањето според примерот на една од најубавите бајки од нашето детство, „Убавицата и ѕверот“.

 

Оваа француска бајка е создадена во далечната 1740-та година, а до денес е објавена во голем број варијации. Најкратко кажано, преубава девојка доброволно се согласува да остане заробена од страна на суров ѕвер за да го спаси својот татко. Ѕверот изгледа страшно и убавицата го избегнува, се плаши од него и се обидува да избега. Секоја ноќ, Ѕверот ја прашува Убавицата дали сака да се омажи за него, и секоја ноќ таа повторно го одбива. Како што вели Џош, читателите знаат дека Ѕверот е нешто што убавицата мора да научи да го сака без убедување и дополнителни информации. Убавицата мора да научи да ја гледа убавината во Ѕверот!

На почетокот постојат само случајни навестувања што ја водат Убавицата да размисли за тоа дека Ѕверот можеби и не е толку страшен. Во тие моменти навиваме да го сфати она што сите ние го знаеме: Мора да научи да го сака овој Ѕвер. Да преминеме на главното. Таа со текот на времето се заљубува во Ѕверот и доаѓа до судбоносниот бакнеж по кој тој се претвора во прекрасен принц. Една од најубавите верзии на оваа приказна истакнува дека Убавицата толку многу го засакала што кога го погледнала принцот викнала: „Каде е мојот Ѕвер? Врати ми го мојот Ѕвер!“

Сега, помислите на некој дел од себе и вашиот живот кој не ви се допаѓа, кој не можете да го прифатите и кој сакате да го промените. Нешто за коешто размислувате само негативно. Постојат одредени работи во животот кои ве заробуваат и со тек на времето започнувате да ги мразите, толку многу што од сè се обидувате да побегнете. Оваа бајка сите овие векови крие универзална вистина и најверојатно тоа е причината за нејзиниот опстанок. Според неа мора да научите да ги сакате и работите кои кај себе во моментот ги мразите.

Не станува збор за тоа дека треба да добиете преубав принц, туку да сфатите дека зад секоја „грдотија“ се крие некоја вредност, богатство што треба да го засакате. Додека не успеете во тоа ќе бидете затворени во затворската просторија на неприфаќањето. Само низ овој вид прифаќање можете да ги цените вашите проблеми и предизвици како подароци. Кога ќе се прифатите и засакате себеси може да се каже дека ќе живеете среќно до крајот на животот. Тоа значи дека без разлика на тоа колку немате објаснување за некои работи или колку тие моментално ви создаваат болка, сепак можеби во нив постои некоја виша цел. Прифатете ги! Спасете се себеси од патењето и понатамошната болка и спремете се за поуката која ќе ја научите со прифаќањето на моменталното животно искушение.

Немојте да додавате „Но…“, туку прифатете го предизвикот и обидете се да пронајдете убавина во „Ѕверот“ од вашиот живот.

За Чеховата драмa „Галеб“

 

Не верувајте на Чехов. Тој ќе се обиде да те измами. Тој ќе се обиде да игра со вас за да ве обесхрабри, во случај да сте површен и љубопитен читател. Веднаш на почетокот на своето дело Чехов ја дефинира својата драма” Галеб “ како комедија. И тука е првата измама. Ако очекувате да ве натерате да се смеете и да се навикнете дека оваа е комедија, не сте во право. Ако очекувате бесплатен заговори, едноставни карактери, повторно сте погрешиле. Во работата нема смешни работи, нема шега или хумор. Комично во приказната е, групата луѓе кои страдаат поради нивните неисполнети надежи, очекувања и љубов? Овие херои се жалат, тврдат тие, и донесуваат важни одлуки кои ги менуваат нивните животи. На самиот почеток на драмата Маша ќе рече: “Жал ми е за мојот живот. Јас сум несреќен. ” Сепак, ова е комедија, вели писателот! Времето сака да ни каже дека овде се потенцира баналноста на трагедијата на своите ликови, фактот дека нивниот живот и судбина, без оглед на тоа, како и во даден момент да е се сериозно и значајн. Само една епизода и дел од светот што не опкружува, а дел се доволно мали и незначителни делови како и судбината на секој од нас.

Иако ‘рбетот на драмата е составена од три љубовни триаголници, не може да се каже дека ова е драма за љубовта. Љубовта е само причина, “платно” кое му служи на писателот подобро да ги фати хероите и нивните ликови. Темата е блискоста на животот, безнадежноста и неможноста да се ослободат од природните и социјалните околности. Иронијата не може да се игнорира, а Чехов толку непријатно ги поставува хероите на ситуации што не можат да излезат сами. Неговите херои се борат меѓу нивните желби и нивните можности. Оваа борба е краток опис на она што се случува во драмата.

“Но, ништо не се случува во драмата”, може да се каже некој. Тоа е некој кој ја ставил на уште една помала уметничка измама на Чехов. Ви велам уште еднаш, не му верувајте. “Галеб“ време вклучува малку повеќе од две години, а во тоа време, на маса и Meчкестиот брак, Нина и Тригорин добиват дете, кој подоцна почина, Сорин ќе се разболи, Tрепљев станува успешен писател … Каде е тогаш впечаток дека ништо не се случува драма ? Дури и Aркадин ќе каже: “На топлина, тишината, никој ништо не прави, сите филозофираме …” Одговорот лежи во фактот дека Чесито и внимателно и вешто управува со сите големи и важни настани остави зад сцената или надвор од текстот, и на нив да научиме од разговорот кои се одвиваат на местото на настанот. Она што го читаме и директно го откриваме не се компликации, занаети и одлични настани. Главната улога во оваа драма игра тишина и молчење, а главните случувања се случуваат зад сцената. Она што се случува на местото на настанот се случаен прекин од животот, како избраните моменти да бидат издвоени од некој голем режисер и презентирани пред нас. Во нашите животи, ние не секогаш гледаме сè и секого во секое време, зошто треба да го видиме во драма, која е само животен стил? И Чехов се обиде да направи сè во својата драма како во својот живот.

При читањето на Гуска, може да се слушне тишината, се чувствуваат на пауза и неискажаното, а неговите ликови ги сакате, но не можам да кажам за вас. Ова не е драма за големите судбини и исклучителни херои. Чесите ни покажуваат мали, обични животи, како нашите. Тоа ни покажува дека не само големи трагедии и театарски настани се она што го заслужува вниманието на писателот и што заслужува место во драмата. Неговите херои ги доживуваат личните трагедии и ние сме во можност да ги посетуваме. Чехов сака да ни покаже дека е важно што се случува меѓу луѓето, а во нив, како што беше речено, и потиснати, забележани малку моменти и разговори како причина за сите големи и важни. Не е важно дека Трепљев се самоубил. Затоа неговото самоубиство се одвива зад сцената. Важно е зошто тој самиот се уби, гледачите ги гледамаат причините на сцената.

Поради напорите на Чехов во драмата покажува животот каков што навистина е во клучните моменти, често може да се слушне звуците во позадина, и се банална, секојдневна и го попречува, нарушат возвишеното и атмосфера на ситуацијата. Така, во последната сцена меѓу Нина и Трепљев, се наоѓа огниште и смеа од соседната соба. Една од најголемите и најубавите љубовни сцени на овој детал е целосно непросветлен. Овој писател ја исмејува важноста на дадената ситуација и ликовите воопшто. Светот нема да запре во светот, за да можеме да ги одиграме нашите големи улоги. Уште еднаш, овој извонреден писател потврдува дека неговата драма е живот на сцената. Бидејќи писателот ги става во банални ситуации, а и поради тоа што тие се сфаќаат премногу сериозно – хероите на Чехов се како од стрипови.

“Па, ќе видите, и галебот,  можете да видите, симбол, или, извинете, јас не ги разбирам”, тие ќе велат дека во еден момент Нина Mикхаилова  е венчана. Слободеите птици, мртвиот галеб и галеб кој бил наполнет со нешто заедничко – симболиката во тоа што Чесите вешто се вклучени во оваа работа, нагласувајќи неговата важност самиот наслов. За секој од ликовите, Галебот  претставува нешто друго – што – тоа и за читателот треба да е го открие. А тоа може да откритие само оние внимателни читатели, подготвени да слушате тишинатана  Чехов, да се види она што тој се чувствува и совети само на она што нашите херои случајно откриена во изливите на нежност и лутина.

***

Московската премиера на текстот „Галеб“ се случила пред точно 120 години и тоа е голем предизвик одново да се открие дека текстот и во денешни услови е актуелен и отвора теми што го допираат современиот човек, бидејќи станува збор за љубовна приказна. Во историјата на Македонскиот народен театар текстот „Галеб“ е поставен двапати, во режија на Димитар Ќостаров во 1960 година и на Бранко Ставрев во 1990 година. Новата претстава во режија на Нина Николиќ ќе биде трето поставување на овој класичен текст на сцената на МНТ.
„Текстот содржи ситуации кои и денес ги живееме, како Чехов пред 120 години да го пишувал за 21. век.

превод на М. Петрески

 

 

 

 Главна статија: „Трагедиите на Шекспир“.

Трагедии

 

превод Миле Петрески

Миро Гавран – хрватски драматург

 

Миро Гавран (Горна Трнава, 1961), хрватски драматург, романсиер, раскажувач за деца и млади , член на Хрватската академија на науките и уметностите.

Најпознатиот хрватски драматург. Неговите дела се преведени на 40 јазици. Неговите книги имаат над 200 изданија во земјата и во странство. По неговите драми и комедии се работени повеќе од 330 театарски премиери низ целиот свет и ги виделе повеќе од три милиони луѓе. Единствениот жив писател во Европа која има театарски фестивал посветен на него, надвор од земјата на неговото раѓање, каде што се играат само неговите текстови од 2003 година. Тој се повеќе работи во Словачка во Трнава, фестивалот е наречен Гавран,па и во 2013 Полска, Краков и од 2016 година во Чешка, Прага.

Биографија

Миро Гавран е роден во Горна Трнава во 1961 година. Дипломирал драматургија на Академијата за театар, филм и телевизија во Загреб. Работел како драматург и театарски директор.

Тој го направил своето деби во 1983 година со драмата на “ Антигона Креон “ во Драмски театар “ Гавела “ во Загреб, имал уметнички моќен начин да се зборува за политичка манипулација. Три години подоцна, “ Ноќта на боговите“ го поврзува односот помеѓу уметникот и авторитетот во тоталитарниот систем. Потоа пишува циклус на драма во која најважната тема станува машко-женски односи. Тој создава голем број на сложени женски ликови. Неговите хероини се моќни и емотивни. Досега, тој напиша четириесет театарски текстови: Смртта на еден актер, Сите жени, Сите мажи, Џорџ Вашингтон, Чехов да Толстој вели збогум, Шекспир и Елисавета, Заборавете на Холивуд, Не е шега, Тајни Грета Гарбо, Паралелни светови Нора денес, Хотел Вавилон, Најлудите шоу во светот, Маж на жена ми, д-р Фројд пациентот, Парови, Кукла, Сладолед, Пиво …

Многу од овие драми се играа во неговиот театар и продукција во Загреб, името на театарот е секако “ Гавран “.

Од 1993 година живее и работи како професионален писател. Многуте негови театарски и прозни текстови се вклучени во бројна антологии, дома и во странство, неговата работа се изучува на многу универзитети низ целиот свет.

Во прозни текстови го опишува почетокот на животот во хрватскиот покраина, сликање на малку луѓе, еден вид на анти-херој, кој се задржи позитивен став кон животот, дури и кога се соочени со неправда со големи тешкотии, што најдобро се гледа во романот “ Заборавениот син “ во 1989 година, чија главниот јунак на 20-годишниот ментално ретардиран млад човек.

Во еден миг од својот живот тој почнува да издава неколку психолошки и егзистенцијални романи. Инспириран од Библијата на начин, кој библиските херои ги става поблиску до сензибилитетот на модерните читатели, па затоа со нетрпение е прочита од страна на верници и атеисти, наоѓајќи во овие романи универзалните човекови порака. Неговите книги се објавуваат низ сите делови на светот: во Пекинг, Виена, Санкт Петербург, во Осло, Истанбул, Париз, Прага, Братислава, Софија, Љубљана, Сантијаго, Амстердам … Од 2014 година е член на Хрватската академија на науките и уметностите. Тој стана редовен член на Руската академија за литература на 22 април 2014 година во Москва.

  • Романи

Заборавен син

Како ги скршивме нозете?

Клара

Маргита или патување во минатиот живот

Џудит

Крстител

Понтиј Пилат

Единствениот сведок на убавината

Кафкинов пријател

Мали необични мажи (колекција на кратки приказни)

Неколку птици и едно небо

  • Книги за деца и млади

Сè во мојата глава

Како татко ми ја згрчи мајка ми

Во љубов со ушите

Среќни денови

Збогум писмо

Тој игра со главата и опашката

Обидете се да заборавите

Сон професор

Лето да се сетам

Овие книги ги читаат и возрасните. За книгата“ Ништо во мојот ум“ тој ја освои “Ивана Брлиќ Мажураниќ” . За “ Среќниот дена “ тој ја освои “Мато Ловрак “, додека за “ Сонот професорот “ доби специјална награда на Меѓународниот фестивал на литературата за деца и млади во Софија, Бугарија.

 

Исто така има напишано сценарија за телевизиски филмови, “ Дедо и баба се ослободуваат “ и  “ Забранетата смеа“.

 

Во февруари 2005 година, Сараево универзитетски професор Гордана Музаферија јa објави монографија  театар “ Игри Миро Гавран “ во која триста страници анализирани триесет и четири текстови на Гавран напишан за театар. Во пролетта на 2007 година на германската издавачка куќа Антон Хиерсеманн Штутгарт во Штутгарт дека изминатите педесет години, на секои три години објави избор на најдобар драмски писатели во светот, рангирана се трите текстови на Гавран во последниот избор, а тоа е драма / Креон Антигона, Џорџ Вашингтон и Ноќ богови /. Меѓу останатите автори се Дејвид Едгар, Џон Фос, Мајкл Frayn, Питер Хандке, Елфриде Јелинек, Нил Ла Буте, Славомир Мрожек, Јасмина Реза, Том Стопард и Џорџ Taбори.

 

Број на театарски продукции во периодот од 1983 до 2018 година

Миро Гавран повеќето се осврнува кон современиот хрватски драматург дома и во странство, со повеќе од 300 различни театарски продукции. Во периодот од 1983 до 2018 година, неговата драма е формирана во триесет земји.

превод на М. Петрески

Елизабет Саган ја споделува својата љубов кон книгите со нејзините 90.000 следбеници

 

Вљубеничка во книгите ја претворила нејзината библиотека во уметност и резултатот е неверојатен

Некои луѓе сакаат да читаат книги за уметност, други уживаат да прават уметност од книги. Елизабет Саган ја споделува својата љубов кон книгите со нејзините 90.000 следбеници веќе неколку години, и никогаш не престанува да ги зачудува сите со своите креативни сценарија. Сѐ започнало со споделување на омилените книги и Инстаграм видеа, а со текот на времето фотографиите станувале посложени и креативни. Денес таа создава сложени и инспиративни уметнички дела од нејзината голема колекција на книги.

М. Петрески

Десетте најконтроверзни писатели:  Нивните книги биле забранувани и палени, а тие осудувани

Животот на одредени писатели наликува на романите кои ги пишуваат, полни со непредвидливи, контроверзни, скандалозни, а понекогаш и опасни или дури сосема неверојатни ситуации. Всушност, често животот и настаните кои се случуваат во нивното опкружување се нивната главна инспирација. Како и да е, одредени автори имале навистина бурен живот, а нивните дела предизвикале уште побурни реакции во јавноста

Кристофер Марлоу (1564 – 1593)

Тоа што бил избоден во една уличка во областа Дептфорд, Англија, не е врвот на монструозно- скандалозната кариера на овој англиски драматурт, поет и преведувач, чија драма “Д-р Фаус#, ги излудувала луѓето. За Марлоу во 1953 имало налог за апсење поради ракописот кој содржел “непријатни еретички концепти”. По смртта, неговиот превод на Овидиј бил забранет, а копиите биле јавно спалени како дел од мерките против материјали со навредлива содржина.

Афра Бен (1640-1689)

Откако работела како политички шпион, а поминала извесно време и во затвор за неплаќање на долговите, оваа бунтовничка, најпосле се смирила доволно за да ја започне својата кариера како писател. Заедно со уште две свои колешки писателки, Афра Бен ја скандализираше машката критика со своето пишување за сексуалните желби на жените. Оваа славна тројка била наречена “непослушен триумвират#. Афра Бен е првата писателка која заработувала од своето пишување.

Џон Клеланд (1709 – 1789)

Кога еротската новела на Џон Клеланд “Фани Хил# или “Мемоарите на една девојка за задоволства# првпат била објавена во средината на 18 век, тој, неговиот издавач и печатар, веднаш биле уапсени. На суд, Клеленд се одрекол од книгата и таа официјално била повлечена. Не била публикувана повторно дури и повеќе од еден век.

Волт Витман (1819-1892)

Кога неговата претерано сексуална поетска колекција “Листови трева# првпат била објавена во 1855, Витман веднаш бил отпуштен од работа во Американското министерство за внатрешни работи. Книгата била сметана за профана, евтина и неморална во нејзината егзалтација на задоволства, но лошата критика не го сопрел Витман да го потроши целиот свој живот на пишување и препишување на оваа американска поезија.

Жорис – Карл Уисманс (1848-1907)

Ценејќи дека, за да го заинтересира читателот, романот треба да ја измеша нарацијата на “потврдените документи#, Уисманс во романот “Таму# (1891) го проучува феноменот -сатанизам. Откако го прочитал романот, католичкиот писател Барбе д’Орвили предвидел дека Уисманс еден ден ќе треба да одбере меѓу “пиштолот и крстот”, или поинаку речено: меѓу самоубиството и религиозното преобраќање.

Д.Х. Лоренс (1885-1930)

Кога починал, Лоренс бил третиран како писател на порнографија кој си навлекол многу непријатели на врат, па голем дел од животот го поминал во доброволен егзил. Дури и по смртта Лоренс не бил поштеден од скандалите, особено по излегувањето на книгата “Љубовникот на лејди Четерли, во 1960. Тој станал еден од најконтроверзните писатели на сите времиња, а издавачот книгата ја публикувал под едицијата “Непристојни публикации#.

Вилијам Бароуз (1914-1997)

Полубиографската книга на Бароуз за хероинската зависност, “Гол ручек”, се докажа како екстремно контроверзна како во поглед на нејзината содржина така и во поглед на јазикот кога прв пат била објавена во 1959 година. Била забранета во Бостон и Лос Анџелес и била една од најчестите американски книги која го задржала предзнакот за вулгарност.

Александар Солженицин (1918-2008)

Најконтраверзните писатели знаеле како да не и допуштат на критиката да стигне до нив, но не и Солженицин. Тој немал многу избор. Бил екстрадиран од Советскиот Сојуз во 1974 за неговиот критицизам кон режимот и вознемирувачките описи на животот во камповите за принудна работа. Тој беше еден од многуте дисиденти принудени да ја напуштат земјата, но единствениот кој беше награден со Нобелова награда за литература.

Салман Ружди (1947)

Во центарот на она што може да се нарече најпознат литературен скандал во модерната историја, “Сатанските стихови# на Ружди испровоцираа протести, од муслиманите во неколку земји, некои од нив дури и насилни. Кон него имаше упатено и смртни закани. Во Брадфорд, Англија, во 1989 година оваа книга била јавно запалена, а Ружди бил осуден и на смрт од иранскиот духовен лидер. Оттогаш тој е под постојана заштита на службите на Велика Британија.

Питер Парнел (1953) и Џастин Ричардсон (1963)

Кога ова дуо ја објави книгата со наслов “Танго за тројца#, во 2005 година, не можеле ниту да претпоставаат каква мешаница ќе предизвикаат. Детската книга за двајцата пингвини, родители од ист пол, предизвикала огромна врева во Америка заради сликовитото претставување на хомосексуалноста кај животните. Затоа, цели три години по ред, “Танго за тројца” во Америка беше прогласена за една од најконтроверзните книги.

 

“Орестија” едногласно – најдобра!: Пројковски во Сплит создаде театарска магија која не се заборава

“Среќен сум што “Орестија“ испадна токму онаква каква што ја замисливме. За тоа дека направивме добра работа и добра претстава, говорат и реакциите и коментарите на публиката и критиката. Токму “ Јудита “ ја заокружи нашата напорна двомесечна работа и воопшто не ми е жал што во тие два месеци малку спиев”, изјави Пројковски на доделувањето на наградата за најдобра претстава на 64. издание на “Сплитско лето”

 

Претставата “Орестија” на македонскиот режисер Дејан Пројковски, едногласно е прогласена за најдобро уметничко достигнување на 64. “Сплитско лето”. Претставата ја доби престижната награда “Јудита”, а образложението на жири-комисијата за драмска програма на оваа врвна хрватска манифестација, е дека се работи за “дело со висока естетика и актерски остварувања”.

“Авторскиот тим и актерскиот ансамбл под водство на режисерот Дејан Пројковски со оваа силна и впечатлива премиера во продукција на самиот фестивал, на најдобар начин ја врати традицијата на Сплитското лето кое го одбележаа бројни антички драми и откривања на нови амбиентални сцени. Во Ситно Горње, под Мосор, добро се вклопи две и пол илјади години старата Есхилова трагедија, поврзувајќи ги и на содржинско и на мисловно ниво, одамна минатите времиња со денешницата. Преиспитувајќи ја со Есхил човечката природа полна со немири, двоумења, мрачни нагони, но и желба за воспоставување на хармонија, креаторите на претставата создадоа дело со висока естетика и квалитетни актерски остварувања. Со “Орестија” е создадена и нова летна сцена со величествен поглед на градот, морето и островите, а Сплит по долго време доби вистинска амбиентална претстава. Честитаме!”, се вели во образложението за наградата.

За оние пак, кои имаа можност да ја проследат оваа античка драма во изведба на ХНК Сплит, во древниот амбиент под Мосор, претставата е “театарска магија која не се заборава”. Според vecernji.hr, “Орестија” е “неповторливо доживување на амбиентален театар”, “претстава за паметење” и “импресивна претстава која мора да се доживее”.

Позитивни критики за претставата можат да се прочитаат и на сајтот на slobodnadalmacija.hr каде пишува: “сплитска “Орестија” срасна со просторот и навлезе во него: претставата напишана пред две и пол илјади години ја воодушеви публиката во Ситно Горње”, “успешен, впечатлив и силен театарски проект”…

На самото доделување на наградата, пак, како режисерот Пројковски изјавил:

“Среќен сум што “Орестија “ испадна токму онаква каква што ја замисливме, за тоа дека направивме добра работа и добра претстава, говорат и реакциите и коментарите на публиката и критиката. Токму “Јудита“ ја заокружи нашата напорна двомесечна работа и воопшто не ми е жал што во тие два месеци малку спиев. Знав дека сме на вистинското место уште првиот пат кога го здогледав теренот за новата сцена. Отворањето на нова амбиентална театарска сцена е предизвик и нешто најубаво што може да му се случи на еден уметник. Чувството е слично како да сте изградиле црква, или сте посадиле младо стебло – нешто што ќе живее и трае … “

Во креаторскиот тим на претставата, покрај Пројковски, од Македонија учествуваа и македонскиот композитор Горан Трајковски и сценографот Валентин Светозарев.

vecer.press