За Чеховата драмa „Галеб“

 

Не верувајте на Чехов. Тој ќе се обиде да те измами. Тој ќе се обиде да игра со вас за да ве обесхрабри, во случај да сте површен и љубопитен читател. Веднаш на почетокот на своето дело Чехов ја дефинира својата драма” Галеб “ како комедија. И тука е првата измама. Ако очекувате да ве натерате да се смеете и да се навикнете дека оваа е комедија, не сте во право. Ако очекувате бесплатен заговори, едноставни карактери, повторно сте погрешиле. Во работата нема смешни работи, нема шега или хумор. Комично во приказната е, групата луѓе кои страдаат поради нивните неисполнети надежи, очекувања и љубов? Овие херои се жалат, тврдат тие, и донесуваат важни одлуки кои ги менуваат нивните животи. На самиот почеток на драмата Маша ќе рече: “Жал ми е за мојот живот. Јас сум несреќен. ” Сепак, ова е комедија, вели писателот! Времето сака да ни каже дека овде се потенцира баналноста на трагедијата на своите ликови, фактот дека нивниот живот и судбина, без оглед на тоа, како и во даден момент да е се сериозно и значајн. Само една епизода и дел од светот што не опкружува, а дел се доволно мали и незначителни делови како и судбината на секој од нас.

Иако ‘рбетот на драмата е составена од три љубовни триаголници, не може да се каже дека ова е драма за љубовта. Љубовта е само причина, “платно” кое му служи на писателот подобро да ги фати хероите и нивните ликови. Темата е блискоста на животот, безнадежноста и неможноста да се ослободат од природните и социјалните околности. Иронијата не може да се игнорира, а Чехов толку непријатно ги поставува хероите на ситуации што не можат да излезат сами. Неговите херои се борат меѓу нивните желби и нивните можности. Оваа борба е краток опис на она што се случува во драмата.

“Но, ништо не се случува во драмата”, може да се каже некој. Тоа е некој кој ја ставил на уште една помала уметничка измама на Чехов. Ви велам уште еднаш, не му верувајте. “Галеб“ време вклучува малку повеќе од две години, а во тоа време, на маса и Meчкестиот брак, Нина и Тригорин добиват дете, кој подоцна почина, Сорин ќе се разболи, Tрепљев станува успешен писател … Каде е тогаш впечаток дека ништо не се случува драма ? Дури и Aркадин ќе каже: “На топлина, тишината, никој ништо не прави, сите филозофираме …” Одговорот лежи во фактот дека Чесито и внимателно и вешто управува со сите големи и важни настани остави зад сцената или надвор од текстот, и на нив да научиме од разговорот кои се одвиваат на местото на настанот. Она што го читаме и директно го откриваме не се компликации, занаети и одлични настани. Главната улога во оваа драма игра тишина и молчење, а главните случувања се случуваат зад сцената. Она што се случува на местото на настанот се случаен прекин од животот, како избраните моменти да бидат издвоени од некој голем режисер и презентирани пред нас. Во нашите животи, ние не секогаш гледаме сè и секого во секое време, зошто треба да го видиме во драма, која е само животен стил? И Чехов се обиде да направи сè во својата драма како во својот живот.

При читањето на Гуска, може да се слушне тишината, се чувствуваат на пауза и неискажаното, а неговите ликови ги сакате, но не можам да кажам за вас. Ова не е драма за големите судбини и исклучителни херои. Чесите ни покажуваат мали, обични животи, како нашите. Тоа ни покажува дека не само големи трагедии и театарски настани се она што го заслужува вниманието на писателот и што заслужува место во драмата. Неговите херои ги доживуваат личните трагедии и ние сме во можност да ги посетуваме. Чехов сака да ни покаже дека е важно што се случува меѓу луѓето, а во нив, како што беше речено, и потиснати, забележани малку моменти и разговори како причина за сите големи и важни. Не е важно дека Трепљев се самоубил. Затоа неговото самоубиство се одвива зад сцената. Важно е зошто тој самиот се уби, гледачите ги гледамаат причините на сцената.

Поради напорите на Чехов во драмата покажува животот каков што навистина е во клучните моменти, често може да се слушне звуците во позадина, и се банална, секојдневна и го попречува, нарушат возвишеното и атмосфера на ситуацијата. Така, во последната сцена меѓу Нина и Трепљев, се наоѓа огниште и смеа од соседната соба. Една од најголемите и најубавите љубовни сцени на овој детал е целосно непросветлен. Овој писател ја исмејува важноста на дадената ситуација и ликовите воопшто. Светот нема да запре во светот, за да можеме да ги одиграме нашите големи улоги. Уште еднаш, овој извонреден писател потврдува дека неговата драма е живот на сцената. Бидејќи писателот ги става во банални ситуации, а и поради тоа што тие се сфаќаат премногу сериозно – хероите на Чехов се како од стрипови.

“Па, ќе видите, и галебот,  можете да видите, симбол, или, извинете, јас не ги разбирам”, тие ќе велат дека во еден момент Нина Mикхаилова  е венчана. Слободеите птици, мртвиот галеб и галеб кој бил наполнет со нешто заедничко – симболиката во тоа што Чесите вешто се вклучени во оваа работа, нагласувајќи неговата важност самиот наслов. За секој од ликовите, Галебот  претставува нешто друго – што – тоа и за читателот треба да е го открие. А тоа може да откритие само оние внимателни читатели, подготвени да слушате тишинатана  Чехов, да се види она што тој се чувствува и совети само на она што нашите херои случајно откриена во изливите на нежност и лутина.

***

Московската премиера на текстот „Галеб“ се случила пред точно 120 години и тоа е голем предизвик одново да се открие дека текстот и во денешни услови е актуелен и отвора теми што го допираат современиот човек, бидејќи станува збор за љубовна приказна. Во историјата на Македонскиот народен театар текстот „Галеб“ е поставен двапати, во режија на Димитар Ќостаров во 1960 година и на Бранко Ставрев во 1990 година. Новата претстава во режија на Нина Николиќ ќе биде трето поставување на овој класичен текст на сцената на МНТ.
„Текстот содржи ситуации кои и денес ги живееме, како Чехов пред 120 години да го пишувал за 21. век.

превод на М. Петрески

 

 

 

 Главна статија: „Трагедиите на Шекспир“.

Трагедии

 

превод Миле Петрески

Миро Гавран – хрватски драматург

 

Миро Гавран (Горна Трнава, 1961), хрватски драматург, романсиер, раскажувач за деца и млади , член на Хрватската академија на науките и уметностите.

Најпознатиот хрватски драматург. Неговите дела се преведени на 40 јазици. Неговите книги имаат над 200 изданија во земјата и во странство. По неговите драми и комедии се работени повеќе од 330 театарски премиери низ целиот свет и ги виделе повеќе од три милиони луѓе. Единствениот жив писател во Европа која има театарски фестивал посветен на него, надвор од земјата на неговото раѓање, каде што се играат само неговите текстови од 2003 година. Тој се повеќе работи во Словачка во Трнава, фестивалот е наречен Гавран,па и во 2013 Полска, Краков и од 2016 година во Чешка, Прага.

Биографија

Миро Гавран е роден во Горна Трнава во 1961 година. Дипломирал драматургија на Академијата за театар, филм и телевизија во Загреб. Работел како драматург и театарски директор.

Тој го направил своето деби во 1983 година со драмата на “ Антигона Креон “ во Драмски театар “ Гавела “ во Загреб, имал уметнички моќен начин да се зборува за политичка манипулација. Три години подоцна, “ Ноќта на боговите“ го поврзува односот помеѓу уметникот и авторитетот во тоталитарниот систем. Потоа пишува циклус на драма во која најважната тема станува машко-женски односи. Тој создава голем број на сложени женски ликови. Неговите хероини се моќни и емотивни. Досега, тој напиша четириесет театарски текстови: Смртта на еден актер, Сите жени, Сите мажи, Џорџ Вашингтон, Чехов да Толстој вели збогум, Шекспир и Елисавета, Заборавете на Холивуд, Не е шега, Тајни Грета Гарбо, Паралелни светови Нора денес, Хотел Вавилон, Најлудите шоу во светот, Маж на жена ми, д-р Фројд пациентот, Парови, Кукла, Сладолед, Пиво …

Многу од овие драми се играа во неговиот театар и продукција во Загреб, името на театарот е секако “ Гавран “.

Од 1993 година живее и работи како професионален писател. Многуте негови театарски и прозни текстови се вклучени во бројна антологии, дома и во странство, неговата работа се изучува на многу универзитети низ целиот свет.

Во прозни текстови го опишува почетокот на животот во хрватскиот покраина, сликање на малку луѓе, еден вид на анти-херој, кој се задржи позитивен став кон животот, дури и кога се соочени со неправда со големи тешкотии, што најдобро се гледа во романот “ Заборавениот син “ во 1989 година, чија главниот јунак на 20-годишниот ментално ретардиран млад човек.

Во еден миг од својот живот тој почнува да издава неколку психолошки и егзистенцијални романи. Инспириран од Библијата на начин, кој библиските херои ги става поблиску до сензибилитетот на модерните читатели, па затоа со нетрпение е прочита од страна на верници и атеисти, наоѓајќи во овие романи универзалните човекови порака. Неговите книги се објавуваат низ сите делови на светот: во Пекинг, Виена, Санкт Петербург, во Осло, Истанбул, Париз, Прага, Братислава, Софија, Љубљана, Сантијаго, Амстердам … Од 2014 година е член на Хрватската академија на науките и уметностите. Тој стана редовен член на Руската академија за литература на 22 април 2014 година во Москва.

  • Романи

Заборавен син

Како ги скршивме нозете?

Клара

Маргита или патување во минатиот живот

Џудит

Крстител

Понтиј Пилат

Единствениот сведок на убавината

Кафкинов пријател

Мали необични мажи (колекција на кратки приказни)

Неколку птици и едно небо

  • Книги за деца и млади

Сè во мојата глава

Како татко ми ја згрчи мајка ми

Во љубов со ушите

Среќни денови

Збогум писмо

Тој игра со главата и опашката

Обидете се да заборавите

Сон професор

Лето да се сетам

Овие книги ги читаат и возрасните. За книгата“ Ништо во мојот ум“ тој ја освои “Ивана Брлиќ Мажураниќ” . За “ Среќниот дена “ тој ја освои “Мато Ловрак “, додека за “ Сонот професорот “ доби специјална награда на Меѓународниот фестивал на литературата за деца и млади во Софија, Бугарија.

 

Исто така има напишано сценарија за телевизиски филмови, “ Дедо и баба се ослободуваат “ и  “ Забранетата смеа“.

 

Во февруари 2005 година, Сараево универзитетски професор Гордана Музаферија јa објави монографија  театар “ Игри Миро Гавран “ во која триста страници анализирани триесет и четири текстови на Гавран напишан за театар. Во пролетта на 2007 година на германската издавачка куќа Антон Хиерсеманн Штутгарт во Штутгарт дека изминатите педесет години, на секои три години објави избор на најдобар драмски писатели во светот, рангирана се трите текстови на Гавран во последниот избор, а тоа е драма / Креон Антигона, Џорџ Вашингтон и Ноќ богови /. Меѓу останатите автори се Дејвид Едгар, Џон Фос, Мајкл Frayn, Питер Хандке, Елфриде Јелинек, Нил Ла Буте, Славомир Мрожек, Јасмина Реза, Том Стопард и Џорџ Taбори.

 

Број на театарски продукции во периодот од 1983 до 2018 година

Миро Гавран повеќето се осврнува кон современиот хрватски драматург дома и во странство, со повеќе од 300 различни театарски продукции. Во периодот од 1983 до 2018 година, неговата драма е формирана во триесет земји.

превод на М. Петрески

Елизабет Саган ја споделува својата љубов кон книгите со нејзините 90.000 следбеници

 

Вљубеничка во книгите ја претворила нејзината библиотека во уметност и резултатот е неверојатен

Некои луѓе сакаат да читаат книги за уметност, други уживаат да прават уметност од книги. Елизабет Саган ја споделува својата љубов кон книгите со нејзините 90.000 следбеници веќе неколку години, и никогаш не престанува да ги зачудува сите со своите креативни сценарија. Сѐ започнало со споделување на омилените книги и Инстаграм видеа, а со текот на времето фотографиите станувале посложени и креативни. Денес таа создава сложени и инспиративни уметнички дела од нејзината голема колекција на книги.

М. Петрески

Десетте најконтроверзни писатели:  Нивните книги биле забранувани и палени, а тие осудувани

Животот на одредени писатели наликува на романите кои ги пишуваат, полни со непредвидливи, контроверзни, скандалозни, а понекогаш и опасни или дури сосема неверојатни ситуации. Всушност, често животот и настаните кои се случуваат во нивното опкружување се нивната главна инспирација. Како и да е, одредени автори имале навистина бурен живот, а нивните дела предизвикале уште побурни реакции во јавноста

Кристофер Марлоу (1564 – 1593)

Тоа што бил избоден во една уличка во областа Дептфорд, Англија, не е врвот на монструозно- скандалозната кариера на овој англиски драматурт, поет и преведувач, чија драма “Д-р Фаус#, ги излудувала луѓето. За Марлоу во 1953 имало налог за апсење поради ракописот кој содржел “непријатни еретички концепти”. По смртта, неговиот превод на Овидиј бил забранет, а копиите биле јавно спалени како дел од мерките против материјали со навредлива содржина.

Афра Бен (1640-1689)

Откако работела како политички шпион, а поминала извесно време и во затвор за неплаќање на долговите, оваа бунтовничка, најпосле се смирила доволно за да ја започне својата кариера како писател. Заедно со уште две свои колешки писателки, Афра Бен ја скандализираше машката критика со своето пишување за сексуалните желби на жените. Оваа славна тројка била наречена “непослушен триумвират#. Афра Бен е првата писателка која заработувала од своето пишување.

Џон Клеланд (1709 – 1789)

Кога еротската новела на Џон Клеланд “Фани Хил# или “Мемоарите на една девојка за задоволства# првпат била објавена во средината на 18 век, тој, неговиот издавач и печатар, веднаш биле уапсени. На суд, Клеленд се одрекол од книгата и таа официјално била повлечена. Не била публикувана повторно дури и повеќе од еден век.

Волт Витман (1819-1892)

Кога неговата претерано сексуална поетска колекција “Листови трева# првпат била објавена во 1855, Витман веднаш бил отпуштен од работа во Американското министерство за внатрешни работи. Книгата била сметана за профана, евтина и неморална во нејзината егзалтација на задоволства, но лошата критика не го сопрел Витман да го потроши целиот свој живот на пишување и препишување на оваа американска поезија.

Жорис – Карл Уисманс (1848-1907)

Ценејќи дека, за да го заинтересира читателот, романот треба да ја измеша нарацијата на “потврдените документи#, Уисманс во романот “Таму# (1891) го проучува феноменот -сатанизам. Откако го прочитал романот, католичкиот писател Барбе д’Орвили предвидел дека Уисманс еден ден ќе треба да одбере меѓу “пиштолот и крстот”, или поинаку речено: меѓу самоубиството и религиозното преобраќање.

Д.Х. Лоренс (1885-1930)

Кога починал, Лоренс бил третиран како писател на порнографија кој си навлекол многу непријатели на врат, па голем дел од животот го поминал во доброволен егзил. Дури и по смртта Лоренс не бил поштеден од скандалите, особено по излегувањето на книгата “Љубовникот на лејди Четерли, во 1960. Тој станал еден од најконтроверзните писатели на сите времиња, а издавачот книгата ја публикувал под едицијата “Непристојни публикации#.

Вилијам Бароуз (1914-1997)

Полубиографската книга на Бароуз за хероинската зависност, “Гол ручек”, се докажа како екстремно контроверзна како во поглед на нејзината содржина така и во поглед на јазикот кога прв пат била објавена во 1959 година. Била забранета во Бостон и Лос Анџелес и била една од најчестите американски книги која го задржала предзнакот за вулгарност.

Александар Солженицин (1918-2008)

Најконтраверзните писатели знаеле како да не и допуштат на критиката да стигне до нив, но не и Солженицин. Тој немал многу избор. Бил екстрадиран од Советскиот Сојуз во 1974 за неговиот критицизам кон режимот и вознемирувачките описи на животот во камповите за принудна работа. Тој беше еден од многуте дисиденти принудени да ја напуштат земјата, но единствениот кој беше награден со Нобелова награда за литература.

Салман Ружди (1947)

Во центарот на она што може да се нарече најпознат литературен скандал во модерната историја, “Сатанските стихови# на Ружди испровоцираа протести, од муслиманите во неколку земји, некои од нив дури и насилни. Кон него имаше упатено и смртни закани. Во Брадфорд, Англија, во 1989 година оваа книга била јавно запалена, а Ружди бил осуден и на смрт од иранскиот духовен лидер. Оттогаш тој е под постојана заштита на службите на Велика Британија.

Питер Парнел (1953) и Џастин Ричардсон (1963)

Кога ова дуо ја објави книгата со наслов “Танго за тројца#, во 2005 година, не можеле ниту да претпоставаат каква мешаница ќе предизвикаат. Детската книга за двајцата пингвини, родители од ист пол, предизвикала огромна врева во Америка заради сликовитото претставување на хомосексуалноста кај животните. Затоа, цели три години по ред, “Танго за тројца” во Америка беше прогласена за една од најконтроверзните книги.

 

“Орестија” едногласно – најдобра!: Пројковски во Сплит создаде театарска магија која не се заборава

“Среќен сум што “Орестија“ испадна токму онаква каква што ја замисливме. За тоа дека направивме добра работа и добра претстава, говорат и реакциите и коментарите на публиката и критиката. Токму “ Јудита “ ја заокружи нашата напорна двомесечна работа и воопшто не ми е жал што во тие два месеци малку спиев”, изјави Пројковски на доделувањето на наградата за најдобра претстава на 64. издание на “Сплитско лето”

 

Претставата “Орестија” на македонскиот режисер Дејан Пројковски, едногласно е прогласена за најдобро уметничко достигнување на 64. “Сплитско лето”. Претставата ја доби престижната награда “Јудита”, а образложението на жири-комисијата за драмска програма на оваа врвна хрватска манифестација, е дека се работи за “дело со висока естетика и актерски остварувања”.

“Авторскиот тим и актерскиот ансамбл под водство на режисерот Дејан Пројковски со оваа силна и впечатлива премиера во продукција на самиот фестивал, на најдобар начин ја врати традицијата на Сплитското лето кое го одбележаа бројни антички драми и откривања на нови амбиентални сцени. Во Ситно Горње, под Мосор, добро се вклопи две и пол илјади години старата Есхилова трагедија, поврзувајќи ги и на содржинско и на мисловно ниво, одамна минатите времиња со денешницата. Преиспитувајќи ја со Есхил човечката природа полна со немири, двоумења, мрачни нагони, но и желба за воспоставување на хармонија, креаторите на претставата создадоа дело со висока естетика и квалитетни актерски остварувања. Со “Орестија” е создадена и нова летна сцена со величествен поглед на градот, морето и островите, а Сплит по долго време доби вистинска амбиентална претстава. Честитаме!”, се вели во образложението за наградата.

За оние пак, кои имаа можност да ја проследат оваа античка драма во изведба на ХНК Сплит, во древниот амбиент под Мосор, претставата е “театарска магија која не се заборава”. Според vecernji.hr, “Орестија” е “неповторливо доживување на амбиентален театар”, “претстава за паметење” и “импресивна претстава која мора да се доживее”.

Позитивни критики за претставата можат да се прочитаат и на сајтот на slobodnadalmacija.hr каде пишува: “сплитска “Орестија” срасна со просторот и навлезе во него: претставата напишана пред две и пол илјади години ја воодушеви публиката во Ситно Горње”, “успешен, впечатлив и силен театарски проект”…

На самото доделување на наградата, пак, како режисерот Пројковски изјавил:

“Среќен сум што “Орестија “ испадна токму онаква каква што ја замисливме, за тоа дека направивме добра работа и добра претстава, говорат и реакциите и коментарите на публиката и критиката. Токму “Јудита“ ја заокружи нашата напорна двомесечна работа и воопшто не ми е жал што во тие два месеци малку спиев. Знав дека сме на вистинското место уште првиот пат кога го здогледав теренот за новата сцена. Отворањето на нова амбиентална театарска сцена е предизвик и нешто најубаво што може да му се случи на еден уметник. Чувството е слично како да сте изградиле црква, или сте посадиле младо стебло – нешто што ќе живее и трае … “

Во креаторскиот тим на претставата, покрај Пројковски, од Македонија учествуваа и македонскиот композитор Горан Трајковски и сценографот Валентин Светозарев.

vecer.press

Меѓународно признание за Пројковски

 

Јудита од Сплит за режија и цело купно остварување – “Орестија “

 

Македонскиот режисер Дејан Пројковски се здоби со меѓународното признание “ Јудита “ на престижното Сплитско лето во Хрватска за режија на петставата “Орестија “ ХНК – Сплит.

Амбиенталниот спектакл кој се одвиваше на според режисерот “ на тешкиот ни убав под Мосор “ се здоби исто така и со статуетката за најдобра петстава, што за нашиот Пројковски е извонредно признание.

Тој на самото долевање на наградата изјави:

  • Среќен сум што “Орестија “ испадна токму онаква каква што ја замисливме, за тоа дека направивме добра работа и добра претстава, говаорат и реакциите и коментарите на публиката и критиката, Токму “ Јудита “ ја заокружи нашата напорна двомесечна работа и воопшто не ми е жал што во тие два месеци малку спиев. Знав дека сме на вистинското место уште првиот пат кога го здогледав теренот за новата сцена. Отворањето на нова амбиентална театарска сцена е предизвик и нешто најубаво што може да му се случи на еден уметник. Чувството е слично како да сте изградиле црква, или сте посадиле младо стебло – нешто што ќе живее и трае … “

ИЗВОР СЛОБОДНА ДАЛМАЦИЈА

“ ОРЕСТИЈА “ – од Сплит на нашиот Пројковски се закити со награда

Хрватски национален театар – сплит
премиера 10.08.2018
реприза 11,12,13.08.2018

64 Сплитско лето – “ ОРЕСТИЈА “, во режија на Дејан Пројковски

“ОРЕСТИЈА зборува за серија морални проблеми во врска со модерното општество во која политичка манипулација, ароганција, недостаток на морални должности и елементарно човечко смирение – секој ден. Есхилова на моралните дилеми кои оваа крвава трагедија ги дискутира се сомнежите на денешниот свет, кој, сепак, за разлика од етичкиот систем на античка грција, не учи од своите грешки. страдањето постои, но не води до мудрост како беше случајот во повеќето време, во модерниот свет станува само уште едно средство за манипулација.”

Дејан Пројковски со “Орестија“ на “Сплитско лето“

 

Се пропагираат морални вредности, но секој игра по свое

Македонскиот режисер Дејан Пројковски на падините на планината Мосор, близу Сплит, ќе ја постави “Орестија“ на Есхил, која треба да биде изведена во рамки на 64. издание на фестивалот “Сплитско лето“ (со четири изведби – 10,11,12 и 13 август). Два и пол века старата трилогија (сочинета од три трагедии) на познатиот грчки драматург се занимава со семејното насилство, со семејните гревови и проклетства, каде синот ја убива својата мајка за да го одмазди својот татко

“Злосторството раѓа злосторство, пролеаната крв бара ново крвопролевање. Тоа е една голема тема со која се занимаваме – злосторството треба да се санкционира и да се запре на друг начин – никако со ново злосторство“, ќе истакне македонскиот режисер Дејан Пројковски кој на падините на Мосор, близу Сплит, ќе ја постави “Орестија“ на Есхил, која треба да биде изведена во рамки на 64. издание на фестивалот “Сплитско лето“ (со четири изведби – 10,11,12 и 13 август). Два и пол века старата трилогија (сочинета од три трагедии) на познатиот грчки драматург се занимава со семејното насилство, со семејните гревови и проклетства, каде синот ја убива својата мајка за да го одмазди својот татко. “И денес, во 21 век, се избегнува човекот да се гледа како индивидуа, како поединец. И денес се прашува чиј/а си, на која страна е/била твојата фамилија, што работеле твоите родители… И вака не е само во нашите краишта, ми се чини дека тоа се случува секаде во светот“, ќе рече режисерот.

Инаку, Пројковски, кој со Есхил се занимава вторпат во кариерата, во интервју за “Слободна Далмација“ ќе посочи дека класичните текстови треба да се третираат/обработуваат со почит, а не да се допишуваат и да се преправаат, бидејќи се случува луѓето да купат билети за одреден наслов, а да видат нешто сосем друго. И иако трилогијата “Орестија“ во поголем дел е скратена, трае три часа. Сепак Пројковски напоменува дека драматургот Јасен Боко крател многу внимателно, како уредник, стих овде, реченица онде, за да се сочува структурата и убавината на делото.

Што е правда, а што разум…

Запрашан кој всушност е во право во “Орестија“, дали жената која го убива мажот, или синот кој ја убива мајката, или, пак, дали се тоа трите Еринии кои повикуваат на одмазда, или божицата Атена која повикува на мир, Пројковски со одговор дека во “Орестија“ факт е дека секој ја бара својата правда и секој се бори за неа. Но, како што ќе истакне тој, тие се осврнале особено на прашањата: што е правда, а што разум и колку ставовите за нив се имаат сменето за два и пол милениуми и што всушност значи на некој да му се одземе живот и дали има некој право тоа да го направи. Македонскиот режисер ќе истакне дека особено се посветиле на ликот на мајката преку прашањата дали е доволно да се носи детето девет месеци и да се роди, за да може жената со полно право да се нарекува мајка или за тоа е потребно многу повеќе, како и дали вистински може да се испере пролеаната крв. “Тоа е тешко, не за џабе Шекспир ни ја претставува сликата на лејди Магбет која во паника пробува да ја исчисти крвта од својата рака“, ќе посочи Пројковски за кого божиците на одмаздата Ериниите го претставуваат гласот на совеста од кој не може да се избега, но и гласот на сите оние кои викаат и денес на улиците барајќи правда.

Како што ќе рече македонскиот режисер, “Орестија“ е некако најслична на Шекспировиот “Хамлет“. “Синот бара одмазда за убиениот татко, а негови мети се новиот маж на мајка му и самата таа. Хамлет го прогонува духот на покојниот татко, исто како што на Орест не му дава мир споменот на Агамемнон“, ќе посочи Пројковски кој за просторот за изведбата на оваа амбиентална претстава (под планината со поглед на море) ќе истакне дека дава вистинска енергија, асоцира на антички театар, но и сам нуди решенија и ја отвора приказната.

Во амбиент за фатална и брутална игра

Прашан зошто теренот требало да се рамни и на него да се гради базен, тој посочува дека потребна била вода, четвртиот елемент. “Имаме запалени борови од ланскиот пожар – кои ја претставуваат младоста на хероите кои изгинале под Троја, потоа ја имаме земјата и воздухот, сè древно, прастаро, кое ги памети проклетите векови на војни и пролеана крв. Да, вистинскиот амбиент за грчката трагедија овде може да се намириса. Овде можеме да играме слободно, и фатално и брутално“, ќе додаде Пројковски.

Коментирајќи го крајот на драмата во која Есхил за Орестовата судбина воведува гласање и со тоа означува некаков почеток на демократија, а сепак на крајот му пресудува гласот на божицата Атена, Пројковски со одговор дека ни тогаш, ни во подоцнежните општества ништо не е едноставно, ништо не е црно, ни бело. “Самиот Сталин кажал дека не е важно кој гласа, туку кој ги брои гласовите. Третиот дел на Есхиловата трилогија со сцената на гласањето можеме лесно да ја замислиме и денес кога постојат недопирливи Олимпи, центри на моќ и гласови на божества кои се повредни од другите. И иако базата/сржта пропагира морални вредности, главните актери сепак си играат по свое“, ќе заврши Пројковски.

Јужно од БИТЕФ

 

МЕЃУНАРОДЕН НИШВИЛ ЏЕЗ ТЕАТАРСКИ ФЕСТ

Интернациноналниот Нишвил џез и театрски фестивал, кој започнува овој петок, и е во склоп на истоимениот џез фестивал, во себе ќе содржи 16 претстави од четири континенти Европа, Азија, Африка и Северна Америка. Театарскиот фестивал годинава с ереализира под слоганот “ Сонувај сино “ односно Сонувај сини (блуе) тонови. Тие тонови се по малку тажни, но во себе содржат копнеж и длабочина, неопходна за уметничка креација, и поглед на современието во кое живееме.

Селекцијата на преставите е раководена од џезот, во секој негов сегмент и сите припаѓаат, на изразот на соврмнеиот театара, чие настанување датира од крајот од деветнаесетиот и почетокот на дваесетиот век, речиси во исто време кога и настана џезот.

За мотивите по кој се раковиди ово фестивал, уметничката директорка Маја Митиќ ќе рече:

“ Сакам да верувам дека со театарскиот чин, кој својот зародиш, најпрвин го наоѓа во уметничкиот сон – да се роди една претстава, да се случи, да се изведува долго да живее, декаа тоа е всушност денес потреба, не само како естетска категорија, туку и првенствено етичка. Верувам дека токму таквите претстави можат да влијаат на времето и опшеството во кое денес живеме… “