Секогаш ќе бидеш дел од нашата фамилија

Владо Дојчиноски

Ванчо пријателе, нашиот дедо Папу многу те сакаме. Премногу ни недостасуваш. Ти ни беше и школо и пријател и колега. Не сакаше како свои деца, а ние и како татко и како дедо. Се правевме заедно. Премногу ни недостасуваш. Ни беше дел од фамилијата. Вечно ќе те сакаме и ќе те споменуваме. Секогаш ќе бидеш дел од нашата фамилија. Те сакаат Владо, Николина и малиот Нестор. Вечна ти слава пријателе!

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихмир Стојановски

Понатаму Борза вели дека имало:

“Симпозиум, гоштевка со пиење и јадење поразличен од атинскиот, македонски…” или дека:

“… театарот во Еге имал дијаметар на оркестрата 28,50 метри и е најголем од тој тип” 38

Потоа Борза дава појаснување дека театарот во Македонија немал забавна, туку религиска функција. Зборува за театарот во Еге, старата македонска престолнина. Дава податок дека театарот Епидавар, блиску до Атина има дијаметар на оркестрата од само 19,50 метри. Кажува за свадбата на ќерката на Филип Втори Клеоптара со Александар Молисиски, која се случувала во театарот во Еге, старата македонска престолнина (денес кај Воден) каде всушност е убиен Филип Втори во оркекстрата на сцената на самиот театар.

Понатаму вели дека :

“Дион, светиот македонски град под Олимп, е религиски центар со фестивали за Ѕевс и Музите” 39

Всушност, од пишувањата на Е. Борза имаме доволно показатели дека театарот во антиката бил институција на тлото во Македонија, или во македонската култура. Тоа ни покажува дека појдовната точка на театарот е елитноста и избраноста и секако крајната точка е масовноста или обнародувањето. Секако и неговото тврдење дека:

“… Македонската култура е инспирација за Грците, за соседите и евентуално за римјаните…” 40

Борза ни дава показател дека театарот како култ и култура на славење, песни и ора, беседи, поезија, дарувања, и драмски претстави има оставено длабоки траги и живее и во денешната култура на македонско тло, кај Македонците. Во современите слави, музика, песни и ора и народни адети, односно во народната култура. Секако и ни ја подвлекува нашата теза за длабоката поврзаност на сцената и религијата.

МОНКЛ

Христо Петрески

ИЗБОРИТЕ КАКО ТЕАТАР

Колумна-есеј

На почетокот се парцијалните и фрагментарни подготовки, кои најчесто се случуваат и одржуваат во тајност и во камерни простори. Потоа следуваат пообемните и поопсежни, но и полујавни проби и вежби, додека не се најави, закаже и случи генералната проба.

А, кога се во прашање изборите, театарот се случува речиси секојдневно, па се менува само сцената, но не и мизансценот. Сепак, најбитниот театарски настан и долгоочекуваната премиера се случува на самиот Ден на изборите. Тогаш, за разлика од реалниот и вистински театар, кога на сцената се ставаат маските, на  Денот на гласањето – се симнуваат маските. Се поддржуваат  и им се аплаудира само на најискрените, најборбените, најдобрите и најкреативните.

Но, изборите (не) се само уличен театар. Тие се, или подобро речено, треба да бидат и цивилизиран, достоинствен и логичен чин. Декорот е со транспаренти и знамиња, реквизити се микрофоните, мегафоните и звучниците, а актери се протагонистите кои однапред и наизуст го научуваат ветувачкиот текст кој мора и треба да побуди емоции и да биде според мерката и прагот на очекувањата на консументите. Изборниот театар е факт, независно од театарската потреба и резултат.

Дел од актерите толку многу се соживуваат со своите ролји, па може да се каже дека не само што оживуваат, туку дури и воскреснуваат на сцената, сеедно дали како цареви и принцови, или како кловнови и слуги. Независно, дали се диктира и гестикулира од бината, се мафта со рацете, се посочува со показалецот, се плеска со дланките, или само се рецитира и декламира според претходно задададеното и речиси до детали наученото и увежбаното сценарио, синопсисот е најчесто унифициран и униформиран, со сувопарна и безлична терминологија, а освежувањата, забавата и разонодата за публиката стигнува и им се испорачува главно преку невкусни и хуморни конструкции, омаловажувања и навреди, кои понекогаш се гарнирани и со насилие и пцости.

Тој и таков брутален и физички театар, кога недостасува и исчезнува духовната сила и моќ, изборите ги плашат и одвраќаат гласачите и им го ускратуваат и нивното единствено право за личен избор. Но, наспроти тоа, гласаме за афирмација, стимулација и презентација на изборниот театар, сеедно дали камерен или масовен, сценски или уличен, кој пред сî е искрен, позитивен и вистински!

Изборите се театар, а театарот  е избор!

 

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихомир Стојановски

Култот на славење е засведочен со леб и вино, житни дарови, мед. Во Говрлево се најдени мали плодови на жито од глина, обредни лепчиња, се забележува култ кон плодноста (Големата Божица мајка е блажена на некои престави од глина) најдени се две маски од глина, што го потврдува чинот на преправање како театарски елемент да бидеме некој друг, да го одиграме или да му се приближиме на Бога, да ја повикаме со имитативна магија, игра за да ја донесеме, добиеме плодноста, да го режираме сопствениот живот. Да се обидеме да бидеме поблиску до него. До создателот. До владетелот и небесниот и земниот. Да ги одиграме своите желби, мечти и соништа за да ни ги исполни и да нé благослови и дарува Бог. Мислам дека тоа е почетната точка на театарот. Причината за неговото настанување, духовниот смисол и трајност. Неговата општествена нужност.

Но, да видиме што пишува во одредени книги за нашава тема. На пример кај Борза и Хамонд како авторитети за античка Македонија и антиката. Кај Борза имаме термин “пиериски Македонци” што се вразува со приказната од митологијата со Пиер и Музите.

 

QUO VADIS, КОЛЕГИ?!

 

Синоќа заврши шестиот по ред Битола Шекспир Фестивал. Имавме ретка можност да погледнеме претстави на дел од најзначајните режисери во регионов, како Златко Паковиќ, Александар Поповски, Кокан Младеновиќ, Диана Добрева, Диего де Бреа, Дино Мустафиќ… Беше вистинско уживање!
Само ме чуди фактот што нашите режисери, актери, и останати театарски дејци беа реткост во гледалиштето на Народен Театар Битола. Цела Македонија можеш со кола да ја завртиш за три часа, ама очигледно Битола беше предалеку за нашите театарџии.
Драги колеги, после ова се’ повеќе сфаќам зошто театарот во Македонија тапка во место, ги сфаќам и наградите на нашите фестивали, и ретките критики, и затапеноста… би можела вака да набројувам до утре.
Убедена сум дека само со отворен ум можеме да одиме напред, и дека има луѓе кои се попаметни ДУРИ И ОД НАС, па можат по нешто и да не’ научат, ама АКО ВИ Е ДОБРО, ТОГАШ НИШТО!

Викторија Степановска

АКТЕРСКИ ПРОФИЛ

 

КРШЛИВАТА ЛАУРА СО КРИСТАЛЕН ОДСЈАЈ!

Инвалиднината е во умот, го надминува на физикусот “бумот“, кога со кроткост, речиси безгласност ќе го докаже своето постоење, наспроти сиот скршен свет во кој битисува, за да покаже дека постои, отелотворена преку стаклото-кристал алијас Лаура Винфилд…Таа, ќерката, сестрата, напати слугинката на скршената суета, заедно со Анкица Бенинова, танцува, притоа не здробувајќи ништо, освен себеси…

Тивкиот приказ на немоќта, тажниот сјаен поглед, навлажнет од внатрешни солзи,невидливи а присутни, Анкица ги доловува со чудесна гласовмна трансформација, небаре детенце, сеуште неодвоено од Мајчината папочна врвца…

Грижната Лаура е исто толку кршлива, како и малите, за неа живи, животинчиња, од нејзината Стаклена менажерија, неизлечиво вљубена во Танцот, Музиката, Љубовта…

Но, таа, Љубовта не и одвраќа во стварноста, но и ги остава грижата и копнежот, првата поради потребата од нишката-закрпа спротивставена на семејниот распад, а вториот, како доказ за (не) вистинитоста на Светот…

Сите овие компоненти од ликот запишани и навестени од Тенеси Вилијамс, и напати недоисцртани од режијата на Драгана Таневска, на сцената на Струмичкиот театар, со неверојатно скротена внатрешна енергија и извонредно дозирана, во суптилен, нежен, но, “громогласен“ израз, го слика и досликува, гради и надоградува едно мало, наизглед кревко девојче- актерска лавица, актерката Анкица Бенинова!

Честитки, секоја чест!

БОРЧЕ ГРОЗДАНОВ

Стаклената менажерија во стаклена гардероба

 

Конечно, по подолго време, видов класични костими, во една модерна – класнична драма. Костими кои ни прикажаа преку елеганција, со примеси на многу убава, строга, конкретна линија, што е со семејството кое живее во својот беден “раскош“.

Мајката, дама во стара гардероба, и своите две чеда ги вклопила во праволиниското живеење. Така налага опшеството во рамките на грижата за семејството…

Ме водеше цело време чувство дека актерите беа слеани во костимите, а сето тоа придонесе уште повеќе да ни биде раскажана претставата низ костими. Особено “стаклената“ Лаура која и  во двата костими ги имаше сите оние чувства, на силна/кревка девојка, а карактерот низ целата претстава ја правеаеше кревка, страмежлива, за сепак, на крај достоинствено како и што се очекуваше од најавата на нејзиниот фустан. Линија на Стаклената девојка, борец.

Машките костими си ја имаа својата улога низ приказнта, од абициозен авантурист, до амбициозен и надежен политичар. Ниту за миг, дел од нивните костими не “мрднаа“ од нивните тела.

Затоа, многу се израдував од тоа што го почувствував, а моето гледачко око не остана рамнодушно од донесената креативност на сцената. Си земав за право да напишам неколу реда. За костимите на Ванчо Василев…. кој се повеќе ја покажува и докажува, умешноста во делот на костимографијата во Теаарот. Уште еднаш ми се потврди дека актерот / костимограф си ја завршил работата проесионално, и дека длабоко аналитички влегол во текстот.

Му благодарам!

Гледачот

 

СТАВ- ЗА И ОКОЛУ 53.МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ

 

И БИ ФЕСТИВАЛ! НАШ, ТЕАТАРСКИ И МАКЕДОНСКИ, ВО ЧЕСТ НА ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ!

ПОЗДРАВ, ПА И ВГОДИНА СО ЗДРАВЈЕ!

Нормално е на почетокот, а не на крајот да го посакам и поздравам, собиранието на се она што е најдобро во Република Македонија на Театарски план…Најпрвин, за квалитетот на виденото-мојот а и општиот впечаток е дека “можело и подобро!“Ако на ова следствено е дека “Секогаш може и подобро!“…тогаш ајде, сите заедно да го дофатиме подоброто!

А тоа ќе го направиме само и само ако бидеме внатрешно реални и доблесни да си ги признаеме грешките! Да ѕирнеме одвнатре, во своите во случајов театарски домови-сцени и реално да се запрашаме: – Што нудиме?! Дали ако понудиме голотија и беспредметна деструкција без поента, а се во име на “светските текови“ сме поголеми во очите на гледачот?! Апсолутно не!

Или ако ги сведеме актерите на рецитаторска секција, Шекспир би бил поголем и посовремен! И повторно едно Големо Не! Дали преку приказот на сликата на војната која не така одамна ни се случуваше колку и тоа да е добро, ќе бидеме посовремени?! НЕ!

Дали ако не го почитуваме првото (или мноооогу реткото) шекспировско писание од македонски автор и ако го исплукаме, ќе покажеме дека сме “посветски“?! ПАК И ПАК НЕ!

Дали ако ме гледте во очи и ми кажете дека, не јас, ами постоењето на моето дело (неаналитично) не постои, односно, е речиси “ништовно“, тоа е навистина така? НЕ!

Секако дека трудот на Сонувачите не треба дасе обезвредни и секако, треба да се одбележи и да остане макар и во пајажината на нашата меморија – “ од денес до утре“ врзана, без ни пред ни потоа, и кога да помислиме дека од само СЕГА СЕ ЖИВЕЕ, д а не потсетува, тоа што ќе остане, за да не го поништуваме театарскиот опстој!

Театарот, за среќа, ќе постои се додека постои макар и последниот гледач на планетава Земја! А нив, гледачите ги имаше и “отпојќе“, на МТФ „ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ“ што би рекле домајќините, од Градот под Маркукуле и мајтапот!

Фактот дека со својата п(р)ојава тие ве верифицираат, е причина повеќе, мои драги Тесписи, да “туркате за напреј!“

Секако, дека вкупниот мозаик има и во себе сигурно содржи и светли моменти, но барем за мене, преовладува мнението оти лошото (грдото) го надвладеало доброто(убавото,но за сѐ и секогаш има наук за подобро, “за напреј“, затоа свртетет се кон себе, преиспитајте се драги мои пријатели од фелата, ин пред да помислите дека тој што одбира е виновен, помислете дека вие сте тие што го нудите она што го одбира задолжениот за репертоарот ни Фестивалски!

Борче Грозданов

ГЛЕДАЧ – Театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ 

 

ОД СЕВЕРНО МАКЕДОНСКИОТ Театарски фестивал „Војдан Чернодрински“

15.06.2018

Чувствувам потреба јавно да им се извинам на гледачите кои седеа десно од мене и на тие позади, што им попречив во следењето на екстремно угушувачката претстава „Ужегнатост“ во режија на Владимир Милчин, со тоа што по триесетина минути од почетокот ги напуштив „трибините“. По кратко време видов дека не сум едниствениот. За мене е иритирачки што ова ми се случи на две од три претстави на овој фестивал. За уште две претстави ми рекоа: „Сигурно немаше да доседиш!“ Тоа многу кажува за овогодинешното издание на овој театарски фестивал, за жал! Ве уверувам дека ова не е само мое мислење. Во принцип, секогаш се трудам, колку и да е досадна претставата, да доседам до крајот, само и само да не им пречам на останатите при излегувањето. Но, проштевајте и имајте разбирање, понекогаш тоа е невозможно. Неиздржливо е! Всушност, и покрај некултурниот момент, можеби тоа е единствениот начин на сите „вмешани“ во креирањето на претставите да им укажеш дека „ружна ви е претставата“. Некој рече: „Владе Милчин неколку години нема режирано, па сега би требало претставата да биде претставиште“. Јас, после тоа што го видов, ќе речам: Подобро да не режира повеќе! Кој сум, пак, јас да давам такви критики кога не сум стручен? Јас сум „Неговото Височество“ – ГЛЕДАЧОТ! И да не заборавам, што се однесува на забавниот дел од фестивалот, кој претставува „придружна програма“ на фестивалот, зборувам за забавите и дружбите на глумците и гледачите во бифето „назад“ во Домот на Културата, вечерва по третпат за шест дена, свиреа „Чакаровци“, благодарение на „одличното“ менаџирање на „Cafe Image“. Немам ништо против „Чакаровци“, меѓутоа во три од шест дена да јадеш грав, едноставно не бива! Глумците ги немаше и вечерва, претпоставувам поради „одличните“ дружби и забави. Почитувани, од театарската фела, во име на „Cafe Image“ и како домаќин, бидејќи прилепчанец, простете поради недомаќинлукот!

Љ.П.

ТОПЛО – ЛАДНО

 

Синоќа бев горда, на она што се случуваше на свеченото отворање на 53 МТФ “Војдан Чернодрински“ – Прилеп.

Во големата сала на Дом на култура “ Марко Цепенков “ немаше празно место за седење, па дури и скалите беа премалку за многубројната публика која дојде да биде дел од овој настан. Во еден миг како да снема воздух и се почувствува голема топлина, Што за едена преголемата сала, во која знае да е дури и ладно, овој пат се беше поинаку. Очигледно самите организатори се најдоа затекнати од големиот број публика. Клима уредите останаа исклучени, а мобилните телефони од публиката не беа исклучени, ни овој пат, за жал.

Како долгогодишен гледач на овој фестивал, не сум ја видела полна салата во толкав број многу години. Само се потсетив на едни убави времиња, на крај на деведестите години, кога беше и буквално преполно. Сето ова добро го заокружи претставата “ Ничија земја “, која тематцки не беше нешто, што не е видено, но актерската екипа на МНТ, не насмеа во тежината на тагата. На едно тогашно, сегашно и идно (не)време, кое сите не демне на секој чеко. Војната…

А додека вечерва, на вториот фестивалски ден, на моето разочарување немаше крај. Искрено жалам што потрошив дел од моето време ако сум вљубеник во уметноста – тетарот.

Не вредеше ни за неколкуте добри моменти во претставата “ Доктор Фауст“ НТ Битола…

Додека ги гледав актерите, и се она што се случувааше на сцената, исмевањето со се и сешто и ништо, За на крај да ни се разголат буквално, и тоа да нема место во ниеден контекст од претставта. Искрено, се прашував зошто оваа претстава е на овој фестивал?! Едноставно, не и е вистинското местото!

Ако голи се раѓаме и голи умираме, не ѐ некое ново открите во и за Европа. А за мене како гледач уште помалку.

ПОСЛЕ ОВАА ПРЕТСТАВА, ИСКРЕНО УШТЕ ПОВЕЌЕ НЕ САКАМ ВО ТАКВАТА  ЕВРОПА. ДА ЈА ГЛЕДАМ ИДНИНАТА!

Гледачот