МОНОКЛ

д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

  • ПОПОЛНЕТА ПРАЗНИНА

Мал есеј на тема: монодрама, или: кога единствениот актер ќе ја исполни сцената…

Мерката за театарот, според Радомир Путник – авторот на книгата “Антологија на современата монодрама“, е успешната монодрама која е создадена според моделот на човекот во театарот. Актерот на сцената настојува нас, на гледачите, да нí соопшти ислучително значајна мисла, која се однесува на сите нас – и поединечно и колективно (заеднички).

Значи, станува збор за двојство, т.е. за релевантна интимна (лична), тегобна  или ирониска, но во секој случај обеспокојувачка и вознемирувачка (за да не биде монотона и здодевна) приказна, која истовремено е и општа, сîважечка, универзална и обврзувачка.

Во таа и таква противречност, всушност, лежи основата на монодрамската уметност. Преку микрокосмосот на личното, писателот, односно актерот се отвора, им се предава (препушта)  на присутните, кои со ладно око, понекогаш рамнодушно, а најчесто скептично и сомнително ги набљудуваат и проверуваат туѓите преку сопствените мисли и чувства. При таа (не)деливост доаѓа и до споредувањето (компарирањето) на животот, случките и настаните, карактерите, изненадувањата, сензациите, стремежите, копнежите, премислувањата и дилемите, подемите и падовите…

Притоа, задолжително треба да се придобие публиката, зашто целло време на сцената пред присутните стои ЕДЕН наспроти сите други соучесници. Монодрамите, најчесто и не случајно се со отворен крај, па успешноста на монодрамата колку што зависи од подготвеноста и креативноста на актерот за адаптибилност и приспособување на конкретниот миг и театарски чин, кој подразбира и имповизација и комуникација со публиката, уште повеќе, се чини, е битна и претходната анимација и подготвеност на гледачите за конкретниот монодрамски театарски перформанс.

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

  1. КУЛТУРОЛОШКИ ФЕНОМЕН НА ТЕАТАРОТ

Но, ајде да размислиме повторно за верата. Во театарот често барајќи пат до совладување на сценската задача, улогата која сме ја добиле за подготовка на сцената, самото искуство и самиот живот нé тера да појдеме вон сцената и да набљудуваме. На некој начин нé тера да излеземе од сцената и да влеземе во самиот живот. Да се сретнеме со него. Да црпиме сознанија и искуства од реалниот живот. Често ги набљудуваме децата. Не знам дали некогаш сте забележале што е посебно во играњето на децата. Кога ќе влезат длабоко и ќе се занесат во некоја игра погледнете во нив внимателно, загледајте се во нивните очи, во нивите дејства и посветеност и сигурен сум дека ќе забележите дека тие веруваат во нивната игра. Но, тоа не е обично, ординарно верување. Се работи за чин на голема вера. За верба. Тие веруваат во секое делче од нивната игра, длабоко веруваат во дејствијата, веруваат дека за време на играта сé е можно, едноставно се работи за чин на голема верба. Ние луѓето од театарот, и не само од него, би можеле да научиме многу од нив за таа ВЕРБА. За вербата. Заклучивме дека театарот не е можен без верба. Барем неговото создавање и родение. Или неговиот почеток.

Но, да видиме што велат за зборот вера или како што меѓународно е познат како религија – “религио онис ф.”, заведен како латински збор во “Речник латинско-српско-хрватски”27

МЕЧКА

 

Кога актерот ќе ја распостели пред тебе, цела своја, внатрешна и надворешна убавина, нема гледач што би останал рамнодушен.

Ноќва ( на 12.10.2017 година ) тоа му појде од рака, на Мечката Смирнов, алфа мажјак, што цел бес го истура врз женскиот род. Тој род е верен или неверен колку и машкиот. Влезе во приказната убедливо. Маж – Мечка – верен, достоиствен, горд, полн со себе, нежен како жена, танчер, убав и тоа колку… Мечка – страшна, агресивна, валкана, – се во еден момент. И тоа, сценски, пред нас.

Преобразбата која ни ја подари актерот, беше строга и одлучен, со говор за Жените кои се вакви, – такви, поскаувани, а на крај, најслатки! Храбри, како Мечка – Жена! Тој, покрај целата сериозност на ликот, успеа да насмее, што во целата “ трагедија “, е всушност, уметничкиот чин.

Во овој случај, Актерот, ни ја подари сета лепеза од неговиот талент… Нам, тебе, гледачу!

Добро, умерено, но со силна емоција, до последната капка пот. Низ актерска игра да те земе и да те замолкне, за миг. Да те вивне до врвот на својот монолог, тивко да шепотиш… Ретко се доживува, гледачот во шепот, да зборува сам со себе Гласно, да викне:- Браво!

Вдовицата Попова слична на Мечката, достоиствена, одлучна, храбра, верна, воинствена, со еден збор, Госпоѓа. Вдовица, која криејќи се од мажите, во својата соба се пудреше, за да биде забележана! Ни оддаде лик, кој потсетува на многуте денешни “ вдовици “ ! Во “ црнина “, атрактивна, привлечна, сексипилна вдовица.

Верниот слуга Лука, стар, прашинест, не губеше надеж дека ќе ја дочека свадбата на својата Гопоѓа, носеше музика, бидермаер, латици на роза. Се само да ја усреќи неговата Госпоѓа, да и биде добро, ама навистина добро! Сето тоа го правеше со знаење, извонредно!

Овие ликови публиката ја разгалуваа, за цело време, а со своите “испспади“ и ја скокоткаше!

Строгите и одлучни линии на костимите, имаа посебен ефект во целата претстава. Делуваа стегнато, а сепак комотни. Сето беше испратено со музика својствена за трите дела од животот, својствен на трите лика. Просторот е искористен целосно, ни повеќе ни помалку.

Благодарност и до режисерот што ни донесе една убава, “лесна “ претстава. Тој актерите ги исецкал како со скалпел. Нам, на обичните гледачи ни ја понуди нивната едноставност, во што е големината. Бевме и ние во кутијата, со можност да ги видиме да ги допреме, да бидеме со нив!

Катерина Грозданова

ОД АГОЛОТ НА ГЛЕДАЧОТ

 

За Дони Дарк

МАГИСТЕРСКА РАБОТА НА РОБЕРТ РИСТОВ, ИГРА ОДЛИЧНА ЕКИПА – МЛАДИОТ ДАРИЈАН ПЕТРОВ, ПОДДРЖАН ОД ПОСТАРИТЕ КОЛЕГИ, МИРЈАНА РИСТОВ, МАГДАЛЕНА РИЗОВА-ЧЕРНИХ, САШО РИСТОВСКИ

Една исклучитело мирна, поставена претстава, која во себе носеше бура од емоции, фрустрации, смеа, која беше дозирана точно, за да не премине во вулгарност или потсмев… Дозираноста кај актерите беше на високо профисонално ниво, со оглед на добрата екипа, не се очекуваше ни помалку од самата претставата.Шансата, која му ја доделил режисерот Роберт Ристов, преку главната улога  како Дони Дарк, добро ја искористи младиот актер Даријан Петров, кој ни покажа и раскажа како се туркаат бариерите, на еден мирен начин, свесно, во вре,е кога секој би си го знаел местото во опшеството, исто  како што младиот Дони Дарк, знаеше каде припаѓа и знаел што може да работи, само така и тогаш би живееле во скоро совршен свет.  И сите луѓе со хендикеп би немале пречки. Не „измами“ сите со совојот раскошен талент, а сеуште е на студии на ЕСРА, во класата на Магдалена Ризова Черних.Таа пак, како негова мајка, која е единствената семејна домашна пречка, во овој случај мајката – заштитничка,  го претвора и го смета за свое “бебе“, веќе зрелиот маж. . Пишувајќи романи и самата си ја лечи својата болна фрустрација, за својот син.

Борбата  на децата да се одделат од своите родители, во случајов нејзиниот син, ја прави, строга, недоверлива, и тоа под „преголемата грижа за  болното “ дете. Сето тоа „мама Черних го прави, мајсторски,стамено, врвно актерски…

А децата сакаат слобода, за  да летнат и ако се слепи. Гледаат повеќе од оние кои не се слепи. Сосетката која со цел свој талент ја предаде даде на сцената Мирјана Поповска – Ристов беше слободна, своја, полна со се и сешто во себе, и сетоа тоа во крајности. Лесно го премина, низ смеа  и невидливи солзи, неговто физичко слепило,оонекогаш и преку детска игра. Бидејќи, таа знае за љубов, за сонот за да се биде актерка, но како и многуте “ здрави “ луѓе кога ќе им се предочи реалноста во која живеаат лицата со хендикеп, решението е едно –  Бегство! Дури и со  првиот недоделкан грубијан грубијан, кој понижува, тепа… “ режисер “ но, само, физички  здрав.  Сашо Ристовски одлично ни го долови ликот со само неколку минутна појава на сцената.

Во претсатавата Дони Дарк Во “Театар Комедија “ на малата сцена, течеше се безпрекорно, минутите станаа миг, а сето тоа изгледаше лесно, прелесно…

Актерите ни  кажа, дека и без многу вулгарности една претстава може да е смешна, дури и за публика која тешко се смее. Можеби сето ова погоре му овозможи на режисерот Роберт Ристов полесно  се да му појде од рака,  и да не прошета низ оваа негова прва постановка, и тоа како успешно. Си поставил исклучително тешка задача. Минималистичката сцена искористена целосно, се покажа како режисер што мисли.

Смелоста на Ристов да се занимава со овој текст, за лица со хендикеп,  конкретно за слепите, се надевам дека ќе поттикне и конечно да се направи и нешто за глувите лица, (има и титл за нив) и за сите, останат – народот со попреченост.

Претстава за сите! Театар за сите! Браво!

Kaтерина Грозданова

 

 

ТЕАТАР!

 

Ноќва ми се случи навистина сон, сон со отворени очи, сон во есенска ноќ, а топло, топло “Сон на летната ноќ“ на Иван Поповски, не втурна во соништата едноставни, искрени, чисти, а бујни. За да траат, долго. Да не запрат соништата. Бели, сиви, сини бои, бои на музика од виолина, чембала и цел висечки оркестар од четири дами кои беа светулки во ноќта, да ни ја направат уште повеќе магична… Сцената, на која ројот од глумци во бели костими ни ја доловија, уште повеќе целата магија на приказната, за Љубовниот мистичен сонот.
Ми се случи една стара госпоѓа да седи пред мене и си имаше двогледче малечко, дамско.
Ме потсети на ТЕАТАР, му даде еден шарм, посебен.
Ми се случи на крај да видам мало комбе, со дојдени прилепчани за да ја видат претставата – ТЕАТАР …
Ме радува, дека можеби за миг, во овие неколку дена, претставите на Иван Поповски ни го вратија сјајот и не потсетија што е тоа ТЕАТАР.
па што да речам,
БЛАГОДАРАМ.
Па не не заборавај, дојди ни што поскоро можеш.
Врати се!!!

 

Катерина Грозданова

МОНОКЛ

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

  1. И Салиери, и Молиер, и Кара Дончо

На плодното македонско тло, кое и кога е испоснето и подзаборавено, сепак, виреат експериментите, иновациите и т.н. нови форми. Дел од нив се и претставите Салиери (ќе наведеме само три од повеќето други) на дипломираните студенти од Универзитетот ЕСРА, извонредната постановка на “Животот на Молиер“ на сцената на МНТ и Кара Дончо на Штипскиот театар.

Дали е препорачливо да се биде просечен. Зошто се залагаме и гласаме за просечноста. Дали не ги сакаме најмногу просечните, па дури и потпросечните покрај нас. Затоа, нека царува просечноста. Долу Моцарт. Да живее Салиери!

Тоа би можела да биде само една од ирониските пораки, кои произлегуваат од театарската претстава “Салиери“, во извонредна изведба на студентите на Универзитетот за аудиовизуелни уметности ЕСРА Скопје – Париз – Њујорк. Постановката е со минималистички реквизити на сцената, но со максимални симболи, изрази и решенија на кои можат да им позавидат и професионалците во македонскиот театар. Всушност, станува збор за оформени ликови и веќе созреани млади актери: Игор Георгиев (Салиери), Александар Ѓорѓиески (Моцарт), Валентин Костадиновски (Вентичело 1, Крал Јосиф) и Жарко Димоски (Вентичело 2, Таткото, Исус), водени од режисерската палка на Андреј Цветановски, а под менторство на проф. Дејан Пројковски.

За оваа дипломска претстава, работена според култната пиеса “Амадеус“ од Питер Шефер, а благодарејќи на темата и бесплатниот театарски маратон по повод 66-от роденден на МНТ, постоеше голема и жива заинтересираност кај публиката.

Централната тема на претставата е генијалноста како неспорна константа, имуна на абеж од времето, но погледната низ призмата на просечноста. Во полето на музиката, еден од малкуте кои го задолжиле човештвото со своите композиции и оставиле печат на своето време, секако, е Волфганг Амадеус Моцарт. Тој не го добива заслуженото признание од своите современици, освен од еден – Антонио Салиери, кој е единствениот човек кој ја препознава неговата генијалност. И, токму поради таа генијалност – станува негов најголем непријател.

Прекрасно! Ако самиот не можеш да бидеш генијален, тогаш барем можеш да се бориш против генијалноста и зошто веднаш не би се спротивставил на генијалните идеи кои доаѓаат од мозоците, устите и рацете на генијалците, кои редовно се над нас, иако многу често се толку многу блиску до нас и живеат покрај нас. Штом ги забележите и откриете – веднаш треба и да ги елиминирате, да скроите долгорочен план за да им застанете на патот, или веднаш да ги ставите и оставите на споредна патека.

Откако ќе ги лоцирате поспособните од вас, впуштете се во нивно упросечнување, направете ги просек, или дури и помалку и подолу од тоа. Во спротивно, тие ќе ви бидат шефови и наредбодавци, а не покорни слуги, па затоа не губете ни миг од долготрајната специјална војна со сите тие кои се разликуваат од другите и кои не му припаѓаат на колективот.

Која овчичка ќе го напушти стадото, или кој петел најрано ќе запее – се знае што го очекува. Замислете: дури и да сте нескротлива вода – некој друг ќе треба да ве канализира! Затоа, подалеку од просекот и просечноста, не бидете вредни туку солидни, не бидете добри туку извонредни, не бидете наивни туку самосвесни, не бидете колебливи туку исклучиви… Не бидете салиеровци, туку моцарти, макар и од споредниот сокак, ако веќе не можете на главниот булевар, од паланката ако веќе не сте во велеградот, од подножјето ако веќе сте далеку од врвот…

Но, никогаш не заборавете дека до врвот има многу патишта, а дека врвот е само еден и дека од даму се гледа и најдобро и најдалеку!

И претставата “Животот на Молиер“ од Михаил Булгаков, во режија на Александар Поповски, кој по десетина години се врати со режија на сцената на МНТ, а по долго време таму настапува и актерот Никола Ристановски, претставува вистинска постановка за лицемерието.

“Ние не сме луѓе, ние сме глумци“ – одекнаа овие зборови, но и бројни други реплики од устата на бравурозниот Никола Ристановски.

Звучните ефекти, овојпат, не се изведуваа зад, туку на самата сцена.

Кралската круна шеташе од глава на глава, додека не стигна и до самата глава на Молиер.

Михаил Булгаков создал извонреден драмски текст за животот на Молиер. Ансамблот на МНТ солидно и коректно си ја изврши работата. А, пред сî и најмногу од сî, се чини, работата ја завршил режисерот Поповски, заедно со првенецот Ристановски.

Претстава која ќе биде гледана, претстава која е актуелна, претстава која е поучна.

Ова е несекојдневна и исклучителна драма за камелеонството и полтронството, за кодошењето и интригантството, но и за животот кој нí е оставен нас, а ние (треба) да им ја оставиме на актерите сцената и играта…

Во сличен, постмодернистички манир беше и гостувањето на Штипскиот театар во Драмскиот театар во Скопје со претставата “Кара Дончо“, според текст на Трајче Кацаров, а во режија на Младен Крстевски.

И во оваа постановка:  актерската игра се пренесува во гледалиштето, се воспоставува директна комуникација и интеракција со публиката, се релативизира дури и магијата и мистификацијата на самиот театарски чин, се иронизира и карикира совремието, односно се создава и презентира изведба за локалното (Горно и Долно маало), но и универзалното (Горна и Долна земја).

Малата и амбициозна екипа, со претставата “Кара Дончо“ прави обид да излезе од рамките и стегите на класичниот и стереотипен театар, настојувајќи да се приклучи кон најновите и најиновативните театарски тенденции и таа намера, напор и резултат охрабрува и треба да се поддржи.

Се разбира, притоа, во македонскиот современ театар, евидентни се породилните маки, тргнувања, сопнувања и застанувања, но радува податокот и фактот дека е сî понагласен бројот на новите театарски форми, на неинституционално, но и професионално ниво. Истражувањата, експериментите и креативните зафати битно ја менуваат сликата и атмосферата на македонската театарска сцена, паралелно со едукацијата и (по)растот на школуваните театарски кадри, следењето и допирот со светските сценски движења и процеси, анимацијата и барањата на сî попребирливата публика, осовременувањето на театарската критика и слично.

За среќа, новиот македонски театар и новите театарски форми – се веќе надвор од било какви клишеа, стереотипи и униформи…

 

(Скопје, 26.4.2012 година)

 

МОНКЛ

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

  1. Фејсбук дебати

А, дека работата не е премногу наивна и дневна, говори и беглиот поглед и преглед на односнава тема на Фејсбук. Таму, со и без аргументи, има безброј знајни и незнајни јунаци и апологети. Темата е избрана: новите театарски форми, а мислењата (како и секогаш) поделени, фатални и иднински.

Новите театарски форми не само што ги бришат границите помеѓу театарот и новите театарски форми, туку не прават разлика меѓу професиопналните, аматерските и другите ансамбли.

Тој “натпревар во умешноста“, кој ќе побегне повеќе од класичниот театарски израз, и белки ќе донесе нешто ново, беше недоносенче, се чини, уште во самиот зачеток – велат едни.

Тешко е тоа беспоштедно и немилосрдно силување на театарот – истакнуваат други. Нема тука никаков театар. Претставата е единство на книжевноста, актерскиот занает, музиката, сликите и сето тоа кога ќе го обедини мајсторот кој се вика режисер – се раѓа она што е во основата на театарскиот производ, а тоа е емоцијата.

Штом нешто ќе изостане – нема производ, нема целосно доживување ни на сцената, ниту кај публиката – дебатираат трети.

На фестивалите на алтернативниот театар, има брилјантни театарски групи и прекрасни мислители, луѓе кои алтернативниот театар токму така го разбираат и читаат – како можност да се искажат на неконвенционален начин. Истовремено, има и театарски творци на кои неразбирањето на алтернативниот израз им е алиби за ниските уметнички дострели. Го знаете она: сите нешто божем гледаат, значајно климаат со главите, длабоко се замислени, а на сцената тече некое  необоено и неопеано фолирање, кое не го разбираат ни самите учесници. Тие надриуметници живеат од денес до утре, од фестивал до фестивал. Нивната главна одбрана и одбранбен механизам е: “ако не разбираш – тоа е исклучиво твој проблем, ние воопшто не можеме да ти помогнеме“! Публиката го отфрла она што не го разбира и што не допира до неа, а улогата и задачата на актерите кои не мора по секоја цена да повладуваат е дека, сепак, мораат да се ангажираат и да го дадат максимумот за да воспостават комуникација со публиката и да бидат разбрани и прифатени.

Денес, кога за финансирањето на театарските форми одлучуваат и се вклучени бројни субјекти, па меѓу нив и сî повеќе невладини организации (кои имаат не театарски сенс, туку непогрешливо чувство со кого да го поделат неправедно добиениот плен), како да владее и царува времето и на театарските фолиранти и интриганти. Се разбира, во тоа привидно разбуркано, а речиси во целост лажно и естетски мртво море, ќе се најде и по некој (случаен и самороден) вреден бисер.

Сега, со алтернативниот театар, односно со експериментот и играта може да се занимаваат буквално сите, што е класична вулгаризација на божемната демократизација на културата и уметноста. Ретки се, притоа, вистинските иновативни истражувања на граничните подрачја на естетиката на театарот, а сосема погрешно се мисли дека со алтернативата може да се занимава секој.

Новите театарски форми се создаваат врз основата на веќе востановените и речиси канонизираните норми, па дури и тогаш кога се замислени и остварени како негација и антипод на присутното и постоечкото.

Во потрагата по новиот израз и исказ не е доволно да се постави и публиката на сцената, или пак, актерите да се измешаат и преселат меѓу публиката и сето тоа да се нарече и да се мисли дека е нова форма во театарот.

Може да се игра и без текст, може да се игра и сам на сцената, но не смее да се заборави дека сето тоа се прави пред, и пред сî, за публиката. Има актери и режисери кои изјавуваат дека воопшто не ги интересира публиката, туку дека претставата ја прават само поради свое лично задоволство. Па, со право, се поставува прашањето: зошто (си) играат пред публика?! Ако веќе одлучиле да се (само)задоволуваат, зошто тоа не го направат дома, или во некој друг нивен личен и интимен простор, туку садомазохистички да се изживуваат во присуство на други (невини, измамени, набедени и изманипулирани) жртви.

Театарот е истовремено и индивидуален и колективен чин. Во интеракцијата помеѓу протагонистите и публиката се случува флуидот со емоции, возбуди и страсти. Во тој и таков правец: на интердисциплинарност, унапредување на театарската семантика, антрополошката улога на театарот и слично, на почетокот или на крајот и како најобично човеково љубопитство и несогласување и незадоволство со познатото и постигнатото,  мора да се разбистри застоената вода, да им се даде првенство на новумите. Тоа не значи дека треба да се загушува, потиснува и негира новото, самостојното и некласичното, но и по секоја цена да се инсистира на принуден и вечен брак меѓу новопојавеното и востановеното (канонизираното). Со право, се прашуваат театролозите: зарем може да се помират пригодното и свечарски поводното – со потенцијално опасното и субверзивното?

Сî уште во театарот се случува конфузија и какофонија на (нај)различни експерименти и елементи, па се мешаат содржината со формата, методологијата со резултатот, креативниот концепт со формалниот чин, внатрешната потреба со извршниот налог,  субјектот со објектот, свесното со потсвесното, реалното со имагинарното, духовното со материјалното… Во прашање е сî поизразената и понагласената определба за комуникација на јавноста со новиот уметнички сензибилитет, па во тие рамки и со новиот театар. Тој е иднината, а таа им припаѓа (само) на храбрите!

Тие нови театарски форми, претставуваат експеримент, пред сî, барање на новиот стил и начин, кој не случајно се (о)квалификува како нов и ќе остане таков сî додека не се појави некој понов, помоќен и уште потраен… А, кога дел од експериментите ќе станат прецизно и јасно дефинирани и прифатени како движења и правци во театарската уметност, тогаш веќе нема да се говори за тенеденции и обиди, себебарања и прове(т)рувања, најави и докажувања…

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Денес, има нов масовен театар и за верскиот можеме да зборуваме како за стар, а за современиот како за нов. Нели? Денес има градски театри кои произведуваат спектакли, претстави кои немаат духовна сила, туку се работи за “себеафирмација”, “публикотропизам”, “театарски туризам” термини кои ги воведе Јержи Гротовски, создавајќи го својот “театар на 13 редови” во Ополе, Полска, недалеку од Аушвиц. А, всушност со тоа ги појаснува претставите кои се одделиле од верата, од храмот, од светилиштето и служат за разонода и забава на народецот. Што би рекле, денес во современата култура театарот и црквата станаа две институции, во големата мешалка на културите, т.е. глобализацијата. Или сега и овде, речено по театарски, театарот преминал на страната на масовната култура и можеби ја загубил својата базична смисла и изворност. Својата духовна сила.

Да се вратиме на театарската верба, односно на верата и театарот.

Ј. Гротовски, основач на театарот на “13 редови”, во Полска се залага за свет актер и свет театар, и термините се дадени за објаснување на масовната култура во театарот. “Театар – пазар” е исто така негов термин. Кога актерот игра на сцената како да продава или да се продава на пазарот. Секако и тоа е дел од природата на масовната култура. На распетието меѓу елитноста и масовноста.

 

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Крег е еден од оние театарски апостоли (како споредбеност со верата), кои оставиле траги на “мајката сцена” (Мајката Божица како споредба) со своите ставови и сфаќања за театарот, за феноменот на театарот. Се разбира нам ни е полезен, за да се повикаме на театарското траење и прилагодување на распетието меѓу елитноста и масовноста. Во суштината и двата театра, стариот – античкиот и новиот – верскиот ја имаат појдовната кота на елитна посветеност, а секако и крајната цел на масовноста, за да се прикаже или покаже моќта, силата, даденоста за владеење на владетелите. За да се слави Бог и владетелот, секако. За да се држи во покорност народот. Да му се покаже, одигра, прикаже кој е владетелот и кого народот треба да го почитува заедно со Господ Бог. Ако ги анализираме мотивите за свеченостите и процесиите во театарот и црквата организирани и спонзорорани од владетелите ќе дојдеме до мотивите за нивното одржување. На некој начин се работи и за елементи на поучност, за одредена кота на образување и образование. Секако, и покажување на одредена власт, правила, кодекс на однесување во славата-процесијата-таинството и во самиот живот и мотив, активно учество да земат народот и гледачите во процесиите на сцената и театарот и во верските храмови, да се почувствуваат важни, живи, дека и тие се битни за Бог и владетелот, а елитната култура да премине во масовна. Учество во стилот на палење свеќи, кажување, молитви, крстење, пеење свештени химни, дарување предмети на иконите и олтарите, степен на верба и сл.

Во современиот градски театар, пак, учеството на народот, односно на гледачите е со емпатија, чувствата на актерите и приказната на сцената ја доживуваат како своја. На некој начин со нивното воведување во играта, приказната, дејството на сцената имаме премин од елитност кон масовност. Се случува обнародување на сценската уметност, патека од елитната кон масовната култура.

МОНОКЛ

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

2, Унковски и Ќирилов

Искусниот Слободан Унковски ќе рече: “Логиката на новата форма е поинаква од логиката на составните делови и тој микс отвора нов поглед во сфаќањето на театарската игра, а можно е и на театарската форма. На пробата, на моето работно место, сî можам да направам и од ништо не се срамам, ниту плашам. На цивилизацијата, која полека потонува во неизесност и со тоа нî прави очајни, и онака не можам да í помогнам…“

Додека пак, еден од двајцата главни “виновници“ за Битеф (заедно со Мира Траиловиќ), Јован Ќирилов кој на извесен начин е синоним за Битеф, зашто е селектор од основањето на Фестивалот, во врска со новите театарски форми подвлекува: “Уметноста е секогаш индивидуална кога е голема.  Нема вистинска уметност која не е и напредок кон некоја нова форма, со тоа што ништо, се разбира, не може да биде апсолутно ново. Во секој случај, нешто ново се раѓа. Немам сî уште способност за вистинска синтеза, но чувствувам дека тоа се случува. Уметниците, посебно поетите, први го воочуваат чувството кое живее во луѓето, ја насетуваат новата чувствителност, тие тоа први го изразуваат, први пеат за тоа, а читателите го препознаваат. Не знам што ќе се случи со уметноста, тука дури не ми помага ни онаа лулашка помеѓу романтичното и реалистичното, помеѓу ирационалното и рационалното. Не сум сигурен дека овој сегашен ирационален код ќе биде заменет со реалистичен. Може да се случи, но не мора. Луѓето постојано го бараат новото, но ми се чини дека не се занимаваат доволно со она што останува зад нас, што опстанува во стварноста и уметноста.  Така и во уметноста сî што е зоздадено – тоа и понатаму постои. И колку “Битеф“ и да се труди, како и некои други фестивали, да го покаже она што е поинакво и ново, што е многу добро за една конзервативна средина како што е нашата – а која е таква затоа што и школата нí е конзервативна, зашто не се предаваат новите техники – мораме да бидеме свесни дека и најконзервативните форми сред овој нов свет  постојат и понатаму, мјузикл, оперета, кабаре, бел балет, сето тоа и понатаму има своја публика. Сето она што е еднаш создадено – човештвото не го испушта од рацете“.