Тешкото како театар

 

” Тешкото… е фолкорен театар кој опфаќа организација на обредот… чествување свети места, свети и лековити води, јама за жртвено принесување (дарување на Бога), хор, дневни и ноќи ора … строго одредени реквизити (како во театар) …тапан и дрвена свирка аулос… дека фолкорниот театар го раѓа атинскиот… дека има според Аристотел женско менадично и машко дитирамбово оро… пеани и играни жанрови како трени – оплакувања, како химни и пеани, дека има женски менадични ора.

М.П.

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихомир Стојановски

Кај Никола Вулиќ во книгата “Римско позориште крај Скопља” е даден податок за дијаметарот на оркестрата во стобскиот и скупскиот театар. Во Скупи тое е 30 метри, во Стоби 29 метри. Со тврдењето на Борза се вели дека театарот служел за верско-религиски прослави, свадби, секако на сцената, оркестрата во театарот, во него се играле ората и се пееле песните, се случувале обредите и чествувањата, што му дава на театарот повисока општествена и духовна улога од онаа востановената како само “место за гледање” и го збогатува неговото значење меѓу елитната и масовната култура во општеството и во историјата на еден народ. Во историјата на тлото на Македонија.

ТЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА ПОЈАВА

Тихомир Стојановски

И кај Хамонд41 се поместени податоци за култовите во Македонија, “за средбата на Филип Втори со Олимпија на култовите на Кабирите за плодородие и живот после смртта, за култ кон Орфеј, за култ кон Дионис кој е племенско царски култ, за подигување на олтари на Дионис, за вербата на Македонците дека Боженствноста преоѓа од татко на син…”42

Како и за тоа дека :

“… во октомври имало во театарот во Еге фестивал Дионисија, чествување на Боговите… на вториот ден со религиска процесија, со музички и драмски претстави се празнувало и славело во театарот и во македонската палата…”43

Како и за тоа дека :

“… Павзаниј го убил Филип Втори во орекстрата во театарот во Еге за време на свадбата… “44

И ако се обѕирнеме само на овој податок за значењето на театарот во Македонија во античко време, ќе допреме уште една кота каде театарот и животот се испреплетуваат. Еден македонски цар е ставен во позиција да биде крвна жртва на сцената на театарот. Можеби, последната крвна жртва пред театарот и црквата да се разделат понатаму низ историјата на македонско тло, на две различно институции. Хамнонд понатаму пишува дека гледачите, учесниците, гостите на свадбата слегле од гледалиштето и еден по еден му се поклониле на мртвото тело на Филип Втори на сцената во театарот во Еге45.

Можна ли е поголема метафора, симбол, настан меѓу животот и театарот, за да се покаже улогата на сцената во културата и културниот живот на македонско тло.

Ние денес често, односно редовно ги даваме свооите премиери во манастирот “Свети Јоаким Осоговски” на платото меѓу двата храма, “Света Богородица” и “Свети Јоаким” со театарот “Скрб и утеха”.

Секогаш ќе бидеш дел од нашата фамилија

Владо Дојчиноски

Ванчо пријателе, нашиот дедо Папу многу те сакаме. Премногу ни недостасуваш. Ти ни беше и школо и пријател и колега. Не сакаше како свои деца, а ние и како татко и како дедо. Се правевме заедно. Премногу ни недостасуваш. Ни беше дел од фамилијата. Вечно ќе те сакаме и ќе те споменуваме. Секогаш ќе бидеш дел од нашата фамилија. Те сакаат Владо, Николина и малиот Нестор. Вечна ти слава пријателе!

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихмир Стојановски

Понатаму Борза вели дека имало:

“Симпозиум, гоштевка со пиење и јадење поразличен од атинскиот, македонски…” или дека:

“… театарот во Еге имал дијаметар на оркестрата 28,50 метри и е најголем од тој тип” 38

Потоа Борза дава појаснување дека театарот во Македонија немал забавна, туку религиска функција. Зборува за театарот во Еге, старата македонска престолнина. Дава податок дека театарот Епидавар, блиску до Атина има дијаметар на оркестрата од само 19,50 метри. Кажува за свадбата на ќерката на Филип Втори Клеоптара со Александар Молисиски, која се случувала во театарот во Еге, старата македонска престолнина (денес кај Воден) каде всушност е убиен Филип Втори во оркекстрата на сцената на самиот театар.

Понатаму вели дека :

“Дион, светиот македонски град под Олимп, е религиски центар со фестивали за Ѕевс и Музите” 39

Всушност, од пишувањата на Е. Борза имаме доволно показатели дека театарот во антиката бил институција на тлото во Македонија, или во македонската култура. Тоа ни покажува дека појдовната точка на театарот е елитноста и избраноста и секако крајната точка е масовноста или обнародувањето. Секако и неговото тврдење дека:

“… Македонската култура е инспирација за Грците, за соседите и евентуално за римјаните…” 40

Борза ни дава показател дека театарот како култ и култура на славење, песни и ора, беседи, поезија, дарувања, и драмски претстави има оставено длабоки траги и живее и во денешната култура на македонско тло, кај Македонците. Во современите слави, музика, песни и ора и народни адети, односно во народната култура. Секако и ни ја подвлекува нашата теза за длабоката поврзаност на сцената и религијата.

МОНКЛ

Христо Петрески

ИЗБОРИТЕ КАКО ТЕАТАР

Колумна-есеј

На почетокот се парцијалните и фрагментарни подготовки, кои најчесто се случуваат и одржуваат во тајност и во камерни простори. Потоа следуваат пообемните и поопсежни, но и полујавни проби и вежби, додека не се најави, закаже и случи генералната проба.

А, кога се во прашање изборите, театарот се случува речиси секојдневно, па се менува само сцената, но не и мизансценот. Сепак, најбитниот театарски настан и долгоочекуваната премиера се случува на самиот Ден на изборите. Тогаш, за разлика од реалниот и вистински театар, кога на сцената се ставаат маските, на  Денот на гласањето – се симнуваат маските. Се поддржуваат  и им се аплаудира само на најискрените, најборбените, најдобрите и најкреативните.

Но, изборите (не) се само уличен театар. Тие се, или подобро речено, треба да бидат и цивилизиран, достоинствен и логичен чин. Декорот е со транспаренти и знамиња, реквизити се микрофоните, мегафоните и звучниците, а актери се протагонистите кои однапред и наизуст го научуваат ветувачкиот текст кој мора и треба да побуди емоции и да биде според мерката и прагот на очекувањата на консументите. Изборниот театар е факт, независно од театарската потреба и резултат.

Дел од актерите толку многу се соживуваат со своите ролји, па може да се каже дека не само што оживуваат, туку дури и воскреснуваат на сцената, сеедно дали како цареви и принцови, или како кловнови и слуги. Независно, дали се диктира и гестикулира од бината, се мафта со рацете, се посочува со показалецот, се плеска со дланките, или само се рецитира и декламира според претходно задададеното и речиси до детали наученото и увежбаното сценарио, синопсисот е најчесто унифициран и униформиран, со сувопарна и безлична терминологија, а освежувањата, забавата и разонодата за публиката стигнува и им се испорачува главно преку невкусни и хуморни конструкции, омаловажувања и навреди, кои понекогаш се гарнирани и со насилие и пцости.

Тој и таков брутален и физички театар, кога недостасува и исчезнува духовната сила и моќ, изборите ги плашат и одвраќаат гласачите и им го ускратуваат и нивното единствено право за личен избор. Но, наспроти тоа, гласаме за афирмација, стимулација и презентација на изборниот театар, сеедно дали камерен или масовен, сценски или уличен, кој пред сî е искрен, позитивен и вистински!

Изборите се театар, а театарот  е избор!

 

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихомир Стојановски

Култот на славење е засведочен со леб и вино, житни дарови, мед. Во Говрлево се најдени мали плодови на жито од глина, обредни лепчиња, се забележува култ кон плодноста (Големата Божица мајка е блажена на некои престави од глина) најдени се две маски од глина, што го потврдува чинот на преправање како театарски елемент да бидеме некој друг, да го одиграме или да му се приближиме на Бога, да ја повикаме со имитативна магија, игра за да ја донесеме, добиеме плодноста, да го режираме сопствениот живот. Да се обидеме да бидеме поблиску до него. До создателот. До владетелот и небесниот и земниот. Да ги одиграме своите желби, мечти и соништа за да ни ги исполни и да нé благослови и дарува Бог. Мислам дека тоа е почетната точка на театарот. Причината за неговото настанување, духовниот смисол и трајност. Неговата општествена нужност.

Но, да видиме што пишува во одредени книги за нашава тема. На пример кај Борза и Хамонд како авторитети за античка Македонија и антиката. Кај Борза имаме термин “пиериски Македонци” што се вразува со приказната од митологијата со Пиер и Музите.

 

QUO VADIS, КОЛЕГИ?!

 

Синоќа заврши шестиот по ред Битола Шекспир Фестивал. Имавме ретка можност да погледнеме претстави на дел од најзначајните режисери во регионов, како Златко Паковиќ, Александар Поповски, Кокан Младеновиќ, Диана Добрева, Диего де Бреа, Дино Мустафиќ… Беше вистинско уживање!
Само ме чуди фактот што нашите режисери, актери, и останати театарски дејци беа реткост во гледалиштето на Народен Театар Битола. Цела Македонија можеш со кола да ја завртиш за три часа, ама очигледно Битола беше предалеку за нашите театарџии.
Драги колеги, после ова се’ повеќе сфаќам зошто театарот во Македонија тапка во место, ги сфаќам и наградите на нашите фестивали, и ретките критики, и затапеноста… би можела вака да набројувам до утре.
Убедена сум дека само со отворен ум можеме да одиме напред, и дека има луѓе кои се попаметни ДУРИ И ОД НАС, па можат по нешто и да не’ научат, ама АКО ВИ Е ДОБРО, ТОГАШ НИШТО!

Викторија Степановска

АКТЕРСКИ ПРОФИЛ

 

КРШЛИВАТА ЛАУРА СО КРИСТАЛЕН ОДСЈАЈ!

Инвалиднината е во умот, го надминува на физикусот “бумот“, кога со кроткост, речиси безгласност ќе го докаже своето постоење, наспроти сиот скршен свет во кој битисува, за да покаже дека постои, отелотворена преку стаклото-кристал алијас Лаура Винфилд…Таа, ќерката, сестрата, напати слугинката на скршената суета, заедно со Анкица Бенинова, танцува, притоа не здробувајќи ништо, освен себеси…

Тивкиот приказ на немоќта, тажниот сјаен поглед, навлажнет од внатрешни солзи,невидливи а присутни, Анкица ги доловува со чудесна гласовмна трансформација, небаре детенце, сеуште неодвоено од Мајчината папочна врвца…

Грижната Лаура е исто толку кршлива, како и малите, за неа живи, животинчиња, од нејзината Стаклена менажерија, неизлечиво вљубена во Танцот, Музиката, Љубовта…

Но, таа, Љубовта не и одвраќа во стварноста, но и ги остава грижата и копнежот, првата поради потребата од нишката-закрпа спротивставена на семејниот распад, а вториот, како доказ за (не) вистинитоста на Светот…

Сите овие компоненти од ликот запишани и навестени од Тенеси Вилијамс, и напати недоисцртани од режијата на Драгана Таневска, на сцената на Струмичкиот театар, со неверојатно скротена внатрешна енергија и извонредно дозирана, во суптилен, нежен, но, “громогласен“ израз, го слика и досликува, гради и надоградува едно мало, наизглед кревко девојче- актерска лавица, актерката Анкица Бенинова!

Честитки, секоја чест!

БОРЧЕ ГРОЗДАНОВ

Стаклената менажерија во стаклена гардероба

 

Конечно, по подолго време, видов класични костими, во една модерна – класнична драма. Костими кои ни прикажаа преку елеганција, со примеси на многу убава, строга, конкретна линија, што е со семејството кое живее во својот беден “раскош“.

Мајката, дама во стара гардероба, и своите две чеда ги вклопила во праволиниското живеење. Така налага опшеството во рамките на грижата за семејството…

Ме водеше цело време чувство дека актерите беа слеани во костимите, а сето тоа придонесе уште повеќе да ни биде раскажана претставата низ костими. Особено “стаклената“ Лаура која и  во двата костими ги имаше сите оние чувства, на силна/кревка девојка, а карактерот низ целата претстава ја правеаеше кревка, страмежлива, за сепак, на крај достоинствено како и што се очекуваше од најавата на нејзиниот фустан. Линија на Стаклената девојка, борец.

Машките костими си ја имаа својата улога низ приказнта, од абициозен авантурист, до амбициозен и надежен политичар. Ниту за миг, дел од нивните костими не “мрднаа“ од нивните тела.

Затоа, многу се израдував од тоа што го почувствував, а моето гледачко око не остана рамнодушно од донесената креативност на сцената. Си земав за право да напишам неколу реда. За костимите на Ванчо Василев…. кој се повеќе ја покажува и докажува, умешноста во делот на костимографијата во Теаарот. Уште еднаш ми се потврди дека актерот / костимограф си ја завршил работата проесионално, и дека длабоко аналитички влегол во текстот.

Му благодарам!

Гледачот