Стаклената менажерија во стаклена гардероба

 

Конечно, по подолго време, видов класични костими, во една модерна – класнична драма. Костими кои ни прикажаа преку елеганција, со примеси на многу убава, строга, конкретна линија, што е со семејството кое живее во својот беден “раскош“.

Мајката, дама во стара гардероба, и своите две чеда ги вклопила во праволиниското живеење. Така налага опшеството во рамките на грижата за семејството…

Ме водеше цело време чувство дека актерите беа слеани во костимите, а сето тоа придонесе уште повеќе да ни биде раскажана претставата низ костими. Особено “стаклената“ Лаура која и  во двата костими ги имаше сите оние чувства, на силна/кревка девојка, а карактерот низ целата претстава ја правеаеше кревка, страмежлива, за сепак, на крај достоинствено како и што се очекуваше од најавата на нејзиниот фустан. Линија на Стаклената девојка, борец.

Машките костими си ја имаа својата улога низ приказнта, од абициозен авантурист, до амбициозен и надежен политичар. Ниту за миг, дел од нивните костими не “мрднаа“ од нивните тела.

Затоа, многу се израдував од тоа што го почувствував, а моето гледачко око не остана рамнодушно од донесената креативност на сцената. Си земав за право да напишам неколу реда. За костимите на Ванчо Василев…. кој се повеќе ја покажува и докажува, умешноста во делот на костимографијата во Теаарот. Уште еднаш ми се потврди дека актерот / костимограф си ја завршил работата проесионално, и дека длабоко аналитички влегол во текстот.

Му благодарам!

Гледачот

 

СТАВ- ЗА И ОКОЛУ 53.МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ

 

И БИ ФЕСТИВАЛ! НАШ, ТЕАТАРСКИ И МАКЕДОНСКИ, ВО ЧЕСТ НА ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ!

ПОЗДРАВ, ПА И ВГОДИНА СО ЗДРАВЈЕ!

Нормално е на почетокот, а не на крајот да го посакам и поздравам, собиранието на се она што е најдобро во Република Македонија на Театарски план…Најпрвин, за квалитетот на виденото-мојот а и општиот впечаток е дека “можело и подобро!“Ако на ова следствено е дека “Секогаш може и подобро!“…тогаш ајде, сите заедно да го дофатиме подоброто!

А тоа ќе го направиме само и само ако бидеме внатрешно реални и доблесни да си ги признаеме грешките! Да ѕирнеме одвнатре, во своите во случајов театарски домови-сцени и реално да се запрашаме: – Што нудиме?! Дали ако понудиме голотија и беспредметна деструкција без поента, а се во име на “светските текови“ сме поголеми во очите на гледачот?! Апсолутно не!

Или ако ги сведеме актерите на рецитаторска секција, Шекспир би бил поголем и посовремен! И повторно едно Големо Не! Дали преку приказот на сликата на војната која не така одамна ни се случуваше колку и тоа да е добро, ќе бидеме посовремени?! НЕ!

Дали ако не го почитуваме првото (или мноооогу реткото) шекспировско писание од македонски автор и ако го исплукаме, ќе покажеме дека сме “посветски“?! ПАК И ПАК НЕ!

Дали ако ме гледте во очи и ми кажете дека, не јас, ами постоењето на моето дело (неаналитично) не постои, односно, е речиси “ништовно“, тоа е навистина така? НЕ!

Секако дека трудот на Сонувачите не треба дасе обезвредни и секако, треба да се одбележи и да остане макар и во пајажината на нашата меморија – “ од денес до утре“ врзана, без ни пред ни потоа, и кога да помислиме дека од само СЕГА СЕ ЖИВЕЕ, д а не потсетува, тоа што ќе остане, за да не го поништуваме театарскиот опстој!

Театарот, за среќа, ќе постои се додека постои макар и последниот гледач на планетава Земја! А нив, гледачите ги имаше и “отпојќе“, на МТФ „ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ“ што би рекле домајќините, од Градот под Маркукуле и мајтапот!

Фактот дека со својата п(р)ојава тие ве верифицираат, е причина повеќе, мои драги Тесписи, да “туркате за напреј!“

Секако, дека вкупниот мозаик има и во себе сигурно содржи и светли моменти, но барем за мене, преовладува мнението оти лошото (грдото) го надвладеало доброто(убавото,но за сѐ и секогаш има наук за подобро, “за напреј“, затоа свртетет се кон себе, преиспитајте се драги мои пријатели од фелата, ин пред да помислите дека тој што одбира е виновен, помислете дека вие сте тие што го нудите она што го одбира задолжениот за репертоарот ни Фестивалски!

Борче Грозданов

ГЛЕДАЧ – Театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ 

 

ОД СЕВЕРНО МАКЕДОНСКИОТ Театарски фестивал „Војдан Чернодрински“

15.06.2018

Чувствувам потреба јавно да им се извинам на гледачите кои седеа десно од мене и на тие позади, што им попречив во следењето на екстремно угушувачката претстава „Ужегнатост“ во режија на Владимир Милчин, со тоа што по триесетина минути од почетокот ги напуштив „трибините“. По кратко време видов дека не сум едниствениот. За мене е иритирачки што ова ми се случи на две од три претстави на овој фестивал. За уште две претстави ми рекоа: „Сигурно немаше да доседиш!“ Тоа многу кажува за овогодинешното издание на овој театарски фестивал, за жал! Ве уверувам дека ова не е само мое мислење. Во принцип, секогаш се трудам, колку и да е досадна претставата, да доседам до крајот, само и само да не им пречам на останатите при излегувањето. Но, проштевајте и имајте разбирање, понекогаш тоа е невозможно. Неиздржливо е! Всушност, и покрај некултурниот момент, можеби тоа е единствениот начин на сите „вмешани“ во креирањето на претставите да им укажеш дека „ружна ви е претставата“. Некој рече: „Владе Милчин неколку години нема режирано, па сега би требало претставата да биде претставиште“. Јас, после тоа што го видов, ќе речам: Подобро да не режира повеќе! Кој сум, пак, јас да давам такви критики кога не сум стручен? Јас сум „Неговото Височество“ – ГЛЕДАЧОТ! И да не заборавам, што се однесува на забавниот дел од фестивалот, кој претставува „придружна програма“ на фестивалот, зборувам за забавите и дружбите на глумците и гледачите во бифето „назад“ во Домот на Културата, вечерва по третпат за шест дена, свиреа „Чакаровци“, благодарение на „одличното“ менаџирање на „Cafe Image“. Немам ништо против „Чакаровци“, меѓутоа во три од шест дена да јадеш грав, едноставно не бива! Глумците ги немаше и вечерва, претпоставувам поради „одличните“ дружби и забави. Почитувани, од театарската фела, во име на „Cafe Image“ и како домаќин, бидејќи прилепчанец, простете поради недомаќинлукот!

Љ.П.

ТОПЛО – ЛАДНО

 

Синоќа бев горда, на она што се случуваше на свеченото отворање на 53 МТФ “Војдан Чернодрински“ – Прилеп.

Во големата сала на Дом на култура “ Марко Цепенков “ немаше празно место за седење, па дури и скалите беа премалку за многубројната публика која дојде да биде дел од овој настан. Во еден миг како да снема воздух и се почувствува голема топлина, Што за едена преголемата сала, во која знае да е дури и ладно, овој пат се беше поинаку. Очигледно самите организатори се најдоа затекнати од големиот број публика. Клима уредите останаа исклучени, а мобилните телефони од публиката не беа исклучени, ни овој пат, за жал.

Како долгогодишен гледач на овој фестивал, не сум ја видела полна салата во толкав број многу години. Само се потсетив на едни убави времиња, на крај на деведестите години, кога беше и буквално преполно. Сето ова добро го заокружи претставата “ Ничија земја “, која тематцки не беше нешто, што не е видено, но актерската екипа на МНТ, не насмеа во тежината на тагата. На едно тогашно, сегашно и идно (не)време, кое сите не демне на секој чеко. Војната…

А додека вечерва, на вториот фестивалски ден, на моето разочарување немаше крај. Искрено жалам што потрошив дел од моето време ако сум вљубеник во уметноста – тетарот.

Не вредеше ни за неколкуте добри моменти во претставата “ Доктор Фауст“ НТ Битола…

Додека ги гледав актерите, и се она што се случувааше на сцената, исмевањето со се и сешто и ништо, За на крај да ни се разголат буквално, и тоа да нема место во ниеден контекст од претставта. Искрено, се прашував зошто оваа претстава е на овој фестивал?! Едноставно, не и е вистинското местото!

Ако голи се раѓаме и голи умираме, не ѐ некое ново открите во и за Европа. А за мене како гледач уште помалку.

ПОСЛЕ ОВАА ПРЕТСТАВА, ИСКРЕНО УШТЕ ПОВЕЌЕ НЕ САКАМ ВО ТАКВАТА  ЕВРОПА. ДА ЈА ГЛЕДАМ ИДНИНАТА!

Гледачот

 

Отворени 53 МТФ – во Прилеп

 

ПРВ ДЕН И ПРВИ ВПЕЧАТОЦИ

Министерот навистина не ги удостои прилепчани, ама затоа заменик министерот ги „удостои“ прилепчани отворајќи го фестивалот со поткревање на панталоните на сцена!
Очигледно партиско замешателство. Прво, не ми е јасно зошто уметничкиот директор на фестивалот не е прилепчанец. Прилепчани немаат соодветни кадри? Или немаме соодветни партиски кадри?

Второ, да не бидам погрешно разбран и да се добие впечаток дека му ги оспорувам актерските квалитети на наградениот за животно дело, Петар Арсовски, меѓутоа симптоматично е што тој кој што по медиумите плукаше и фрлаше пламен по претходната власт, во случајов небитно дали со право или не, веднаш по промената на власта доби награда за животно дело! Токму тој! Можеби грешам, но мојот впечаток е дека ништо се нема променето на тој план, иако многу се ветуваше.

Трето, климите кои живот значат беа мртви! Претпоставувам се штеди.
За претставата „Ничија земја“ не би зборувал, затоа што не сум стручен. Секогаш имало добри и помалку добри претстави, сепак, не би ја гледал повторно, за разлика од „Клетници“. Толку.
Што се однесува на забавниот дел од фестивалот (нели културно-забавен живот), кој вообичаено се случува во бифето „назад“ во Домот на културата, каде што, барем во последниве дваесетина години колку јас со радост го следам фестивалот, и културниот и забавниот дел, сношти не беше баш забавно. Со промената на власта се променија и организаторите на тој забавен дел, каде секогаш имаше одлични дружења и забава. Па така, новите организатори, прочитав „cafe Image“, очигледно не беа дораснати за ваков предизвик. Не сум противник на промени, ама, ако се на подобро.

Театар – Живот – професија

 

Да се живее мигот овде и сега, на сцена, со посветеност, интензитет, емотивна и енергетскска ангажираност, без да се штедиш, како во најбитните моменти во животот, непрестано да се трага по решенија кои се доволно добри за да ја заслужат сцената и да не ја потценат публиката, секојдневно да се обидуваш да ги рушиш поставените лимити, за да отидеш потаму, е работата која знае да те стави во најголемата бездна но и да ти приушти да чекорош по облаци и мориња, да леташ, да лебдиш, да паѓаш, да умираш и повторно да се раѓаш.
На сите оние кои го одбрале овој живот- професија, им го честитамсветскиот ден на театарот!!!

Роберт Ристов актер

Гледачот во театарот … некогаш и сега !

Порано, во “античко време“, театарот имаше конкретна цел – да предизвика катарза кај гледачот: духовно и душевно очистување на битието. Гледачот беше задоволен од овој ефект, наречен катарза.

Еден ден (како гром од ведро небо) се појавија експресионистите. И они имаа конкретна сценска цел – низ сирови, елементрани бои и форми, преку жестока, нагонска игра да предизвикаат кај гледачот емотивен стрес. Имено, во неговиот желудник се случуваше Sturm und Drang гледајќи ги сценските ликови како низ очајнички крикови ја бараат својата изгубена душа. Гледачот беше задоволен од овој “ефект“, од овој макабр танц.

Потоа дојде Брехт, донесе Verfremdungs-effekt. И овој ефект имаше конкретна цел – да ја врати свеста на гледачот таму кај што и’ е местото – од свест по себе, во свест за себе. Гледачот, иако на кратко, сепак беше задоволен од овој Verfremdungs-effekt.

Театарот е како бордел  – секој може да влезе внатре и да го добие она што ќе го ЗАДОВОЛИ. Денес, гледачот најмногу се задоволува од “ услугите “ на експресионистите – жестокост, страст, суровост, агресија, крв и сперма… мускул и пот.
Денешниот гледач како да е нагонски наклонет кон овој вид на уживање, кон овој макабр танц на денешницата.

– Макабр ефектот на експресионистите владее со сцената.
– Verfremdungs ефектот на Брехт полека исчезнува во сопствениот заборав.
– Античкиот ефект (катарза) е длабоко сместен во меморијата на една одамна исчезната цивилизација.

Mонокл – монодрамата

НАМЕСТО ХЕПИЕНД на сцената

проф.д-р Христо Петрески

Задачата на актерот при интерпретацијата на монодрамата е тешка и деликатна, затоа што сиот емоционален набој и актерска енергија треба да се пренесе кај присутните, надминувајќи ја тенката граница и бариера меѓу сцената и гледалиштето, исполнувајќи го веќе воспоставениот флуид на понуденото и очекуваното, претпоставеното и можното, (не)запишаното и (не)изреченото.

Без поддршка од руги актери, често и без поголема и позначајна сценографија, костимографија и друга придружба, акерот е САМ на сцената. Значи, акерот е без заштитата што ја овозможуваат сценските артефакти, свртен кон публиката, упатен е само на себеси пред присутните, на сопственото тело и глас, на сопствените вербални регистри и актерски техники.

Всушност, актерот е само продолжена рака и трансмисија на претходниот друг самотник – писателот, па повторно на сцената е осамен и изложен на бројните (не)реални очекувања на хетерогената група гледачи.

Писателот и актерот целло време настојуваат  преку уметничкиот чин да ги збогатат луѓето со извесни сознанија кои тие (не) ги поседуваат. И писателот и актерот не претпоставуваат и не се сомневаат во тоа, напротив, туку длабоко веруваат и секогаш тргнуваат од почеток, од нула.

Монодрамата како театар на еден актер, е магија на движења (гестови) и зборови (реплики), кои треба да го исполнат вакуумот и просторот, да го овековечат времето и мигот, односно еден актер да биде и функционира како цел театар, а монодрамата да не биде монодрама или дуодрама, туку вистинска, повеќезначна и комплетна драма. Притоа, актерот треба да се трандформира во бројни улоги, сите доведени до совршенство, полнота и различност, за да додје до израз актерското богатство, виртуозност и мајсторство.

Во пантомимата и монодрамата – акетрот зџазема центарлно место, тој е единица мерка и креативен баланс (вага) над се друго (над сите други лица и нешта).

За театарот обично се вели дека е колективно дело, а монодрамата како театарски облик е дело на поединецот. Колку и да се чини тоа себично и посесивно, факт е дека актерот кој е единствен човек на сцената – најчесто е себеси и режиасер, многу често и писател, и сценограф, и костимограф, и композитор, и кореограф… Всушност, тој го заменува целиот (неопходен) театар, па не случајно и со право за монодрамата се вели дека е театар со еден и во еден човек, т.е. свет во еден актер, колку тоа да изгледа и звучи Донкихотовски или како Давид пред Голијат…

Непосредноста и директноста, комуникацијата и взаемноста меѓу актерот и гледачите – при изведбата на монјодрамите најмногу, најбрзо и најлесно доаѓа до израз.

Соочен со текстот и улогата што треба да ја толкува, сметајќи само на својот психо-физички хабитус, актерот и денес, по двесетр и пет векови од создавањето на театарот, соочен е со иста задача и предизвик  како и пред дваипол милениуми, а тоа е претставување на вистината за човекот и приближување на суштината на животот, а во монодрамата актерот тоа мора да го направи (во зададениот  ограничен простор без сценски помагала) исклучиво со своето тело како орудие.

Уметничкото дело, олсвен вникманието на публиката, треба да го олсвои И нивниот емоционален свет, да постави прашања и да отвори етички дилеми, а монодрамата го достигнува својот посакуван ефект кога среѓно ќе се спијат актерската дарба и идејата на претставата. Тогаш, се создава театарска свеченост – возбудлива, трансапрентна, уметнички релевантна, а во случајот на монодрамата таа подразбира и актерска зрелост, искуствен багаж, несекојдневен талент, дострели и потенцијали…

Монологот му претходи на дијалогот. Монологот е исповед, обраќање на својот двојник – публиката. Монологот е (авто)анализа и преиспитување (став). Со штитот или на него…

Монодрамата е есенција (бисер), школка која тешко се отвора, но кога ќе се отвори – таа повторно никогаш не се затвора и ништо не е веќе како што претходно било за актерот и публиката.

Под сомнеж е доведен сиот поредок, сите правила и нормативи, сите критерими и вредности, па и човековиот живот и неговата (бес)мисла.

Всушност, монологот претставува дијалог без или само со претпоставени реплики, со многу прашалници и извичници, со реторички фигури и прашања.

Монолошкиот исказ, трагичен или комичен, е мисловен и синтетичен или хуморен и релаксирачки, но и во едниот и во другиот случај – го привлекува вниманието на рецепиентите, воспоставува интеракција и колективна театарска наслада (катарза).

Актерот во монодрамата е и субјект и објект истовремено, а најголемите препреки се оние кои се наоѓаат во него самиот и кои тој мудро, вешто и динамично треба да ги совлада.

Такво е и денешното искуство и впечатокот од заедничката впечатлива и памтлива креација на актерот Страшо Милошовски во еколошката претстава “Ети ја спасува Тера“ на писателот Трајче Кацаров. Сигурен сум дека од оваа пиеса и претстава, која полека но сигурно веќе станува незадолжителна лектира во основното образование и се обработува на педагошките факултети кај нас, набрзо ќе излезе и надвор од нашите републички граници, но и дека можеби ќе иницира одржување на еколошки фестивал, слични други еколошки книги и претстави од страна на истиот автор и актер, но и од други домашни и странски протагонисти…

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Бога и на народот зборувајќи ја песната во стихови како драмска поезија. Што би значело дека е четвртата стапка. И секако понатаму е петтата стапка. Нашата верба, љубов и посвета за сцената, за нас и самиот Господ. Петтиот елемент – атерот (љубовта). Нели некому му се прави атер, чест, почитување, слава. Народот би рекол : “Не ми го крши атерот?!” Како реплика излезена од самиот живот која се повторува со генерациите што следат. Можеби случајно зборот театар ја содржи честичката Те, која е показна во македонските дијалекти и зборот атар (атер), што во некоја “народна” етимологија би значело место за дарување и почитување, само како размисла и претпоставка. Нели Е-те го атерот. Те-атар. Зборот атер и атар е истоветен во “Речник на македонскиот јазик” е толкуван како: љубов, наклонетост, волја , обѕир…”28

 

Но, да се вратиме на нашата реконструкција за настанување на театарот. На некој начин оваа патека за раѓањето, создавањето, односно настанувањето на театарот можеме да ја провериме секогаш кога имаме време и желба каде било и на кое било место и на отворен и на затворен простор. И секако во неа јасно се гледа дека елитноста е почетната точка на театарот како чин, дејство, зародиш и дека тој секако може, но не мора да заврши во масовна култура. Условеноста е од тоа за што создаваме театар и за кого го создаваме?! Кои се потенцијалните гледачи на славата, обредот, играта, кажано со денешниот речник која е целната група? Од неа е условено дали театарот има допир со елитноста или со масовната култура. Кој е основниот мотив да создаваме театар? На кое ниво тргнуваме кон сценската уметност? На нивото на духовноста или на нивото да заработиме што повеќе пари, како дилема меѓу елитноста и масовноста? Дали театарот е стока за продавање? Опит?! Голема раскрсница меѓу духовноста и тривијалноста. Меѓу елитата и масовноста. Меѓу уметноста и естрадата. Се разбира истите односни се подредуваат и во верските храмови?! Важат и за нив. За мотивот на нивното суштетствување. Дали се работи за “бизнис компании” или за духовни светилишта? Зборуваме за состојбите од сега и овде, од денес. Но, нели спомнавме дека за долготрајноста и феноменот на сцената не можеме да зборуваме само гледајќи и разбирајќи од денешно време. Затоа што се работи за процес. За неколку милениумско траење на тлото на Македонија. За културен и духовен феномен. За нужност и долготрајност.

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Секако, за да се разбере и осознае природата на театарот и неговото 3000-годишно постоење на македонската почва, потребно е да не се разгледува само од денешен аспект. Од она што театарот е денес. Како ѕидана зграда, институција со место за гледачи и сцена, кутија за играта на актерите и сценските дејствија, со светлосен и звучен систем, со простории за пресвлекување, со техника за сценографски промени, со места за оставање палта и театарски кафулиња. Мислам дека од денешен аспект ние само ја гледаме крајната точка до која дошол театарот како институција за да биде масовна култура. Го гледаме неговиот одраз. Сенка. Плакат. Скица. Отпечаток. Ја гледаме неговата графика. Или само дел од неговата Боженственост и посветеност. Иако одвреме-навреме одредени театарски верници успеваат да му ја вратат славата, духовната сила и духовната смисла што повторно нé води до Боженственоста. До врската на театарот со религијата. Како на пример: Питер Брук, Јержи Гротовски, Еуџенио Барба, Џулијан Бек и др. Но, тоа ќе биде тема на четвртата глава на овој труд. Спомнатите театарски апостоли се тие кои успеваат да се доближат до неговата внатрешна, духовна природа. До неговата базична сила. До неговата елитност. Но, речиси секогаш тоа е пат кон себе си, кон спознанието на самиот себе и својата култура, затоа што тие се враќаат на древните принципи на неговата светост. На неговата Боженственост. На неговата изворност и елитност. На стариот антички религиски театар. На институцијата “верски театар”, “обреден театар”, “религиски театар”, “свет театар”, “посветен театар”, што повторно нé доведува до точката на поврзување на сцената и религијата. До нивната духовна врска. Врска која кога се прекинува театарот преминува во масовна култура и ја губи својата душа и духовност. Станува комерција и травијалност.