Владо Јовановски за неговиот долгодишен сработник, режисерот Љубиша Георгиевски

Драг професоре Љубиша Георгиевски, прости ми што дури сега ти пишувам а утринава разбрав за Твоето оправдано физичко отсуство од овој свет. Сигурен сум дека ќе ме разбереш, зашто имав објективни причини… Поточно имав “Снимање”, кое некои го нарекуваат судење. Професоре, чест ми е што Те запознав во животов, што можев да учам од Тебе и како треба и како не треба и што имав чест да соработуваме во повеќе проекти.
Особено ми е драго што учествував во Твојата последна претстава (а можеби и моја последна), “Папагалот историко”, која ете некако успеавме да ја одиграме двапати или трипати, ако ја вклучиме и генералната проба. Претстава која меѓудругото зборуваше и за настаните од 27. април 2017. година.
Нејсе…
Знам дека си веќе кај Бога, пред кого сите еден ден ќе се претставиме.
Те замолувам да му пренесеш нему, на Створителот (иако знам дека ОН се знае), едно мое чувство за Македонија и за нејзината иднина.
Речи му … Владо ми рече да Ти го кажам ова…

ДРЖАВА КОЈА ИМАЛА И ИМА ТАКВИ И ВАКВИ ТАЈНИ СЛУЖБИ, И ТАКВО И ВАКВО ГАНГРЕНОСАНО ОПШТЕСТВО ВО СИТЕ ПОРИ, НЕ ТРЕБА ДА СЕ ГРИЖИ ЗА СВОЈАТА ИДНИНА!
ЗАТОА ШТО ТОА НЕ БИЛО ДРЖАВА И ТАКВОТО И ВАКВО ОПШТЕСТВО НЕМА ИДНИНА!

Ако Ти не му го кажеш ова…
Јас секако еден ден ќе му го кажам, кога ќе стасам…
Сега за сега, нека ми го продолжи престојот во ОВАА НАША ЧУДЕСНА ЗЕМЈА, зашто сум љубопитен како ќе заврши мојот живот..

ЉУБИША…
СМЕЈ СЕ ТАМУ И УЖИВАЈ ВО РАЈОТ, ЗАШТО ОВДЕ ВО ОВА ТРЛО ЗА СТРИЖЕЊЕ ОВЦИ,
ЖИВИТЕ ИМ ЗАВИДУВААТ НА МРТВИТЕ!

Комеморациско писмо од режисерот Бранко Ставрев – ЧОВЕКОТ И АКТЕРОТ  МИТЕ ГРОЗДАНОВ

 

УЖАЛЕНО СЕМЕЈСТВО, КОЛЕГИ И ПРИЈАТЕЛИ НА ЧОВЕКОТ И АКТЕРОТ  МИТЕ ГРОЗДАНОВ

АКТЕРИТЕ НИКОГАШ НЕ УМИРААТ,ТИЕ КРИСТАЛИЗИРААТ ВО СПОМЕНОТ,ШТО Е ЈАДРОТО НА ЧОВЕКОВОТО ЖИВЕЕЊЕ..

МИТЕ ГРОЗДАНОВ ГО ЗАПОЗНАВ ЕДНО ЛЕТО, НО НЕ ЛЕТО  КАКО ГОДИШНО ВРЕМЕ,ТУКУ КАКО КОМЕДИЈА ШТО САМИОТ ЈА НАПИШАВ И САМИОТ ЈА ПОСТАВИВ НА СЦЕНАТА НА ТЕАТАРОТ “АНТОН ПАНОВ” ВО СТРУМИЦА. ВО ТОА УМЕТНИЧКО “ЛЕТО” ТОА ДАРОВИТО МОМЧЕ МНОГУ УСПЕШНО ОДИГРА ЕДЕН ЧОВЕК СО СТАР ВЕЛОСИПЕД,ЕДЕН РУСКИ ЕМИГРАНТ, КОЈ ГОСПОД ЗНАЕ КАКО ЗАСКИТАЛ ВО СЛЕПОТО ЦРЕВО НА МАКЕДОНИЈА, КАКО ШТО СИТЕ ГО НАРЕКУВАА МАЛОТО ГРАДЧЕ ПОД ЦАРЕВИТЕ КУЛИ.

МЛАДИОТ АКТЕР- ПОЧЕТНИК, ГО ОДГЛУМИ КАКО

МАЛ ЧОВЕЧЕЦ  КОЈ ГО ПОДЗАБОРАВИЛ МАЈЧНИОТ,  А НЕ ГО НАУЧИЛ СТРУМИЧКИОТ, И ЗАТОА ТРЕТИ- ПЕТИ КРКАШЕ КЛОЦИ ОД БЕЗДЕЛНИЦИТЕ, КОИ ТРЕСЕЈЌИ ЈАКА ОД СОЦИЈАЛИЗМОТ, КРОЕЈА ПЛАН ЗА БЕГСТВО ВО АМЕРИКА.

ОД ТОА СЦЕНСКО ЛЕТО ЗАЕДНО КИНИСАВМЕ, И ТАЛКАЈЌИ НИЗ СИТЕ ТЕАТАРСКИ ГОДИШНИ ВРЕМИЊА И НЕВРЕМИЊА ,,СТАСАВМЕ ДО ОВАА ЦРНА БЕСЕДА, СВЕТЕНА И ПОСВЕТЕНА НА АКТЕРОТ КОЈ РЕШИ ДА ЈА СПУШТИ ЗАВЕСАТА НА КОМЕДИЈАТА КОЈА ГО ОНЕМЕ, АКТЕРОТ ЗА КОЈ ШЕКСПИР ДА БЕШЕ ЖИВ ЌЕ РЕЧЕШЕ ДЕКА Е ОД НАЈДОБРИТЕ НА СВЕТОТ,САКАТЕ ЗА ТРАГЕДИЈА,САКАТЕ ЗА КОМЕДИЈА, САКАТЕ ЗА ИСТОРИСКА ДРАМА, ЗА ПАСТОРАЛНА ИГРА ,САКАТЕ ПАСТОРАЛНО-КОМИЧНА, ИСТОРИСКО-ПАСТОРАЛНА,ТРАГИЧНО-ИСТОРИСКА,ТРАГИ-КОМИЧНО-ИСТОРИСКО-ПАСТОРАЛНА, САКАТЕ ЗА СЦЕНА СО ЕДИНСТВО НА ДЕЈСТВО ,САКАТЕ ЗА ЕП БЕЗ ОГРАНИЧУВАЊА…САКАТЕ ЗА КОЛЕКТИВНА ДРАМА, ДУОДРАМА,   ИЛИ МОНОДРАМА,

САКАТЕ ЗА НА РАДИО, САКАТЕ ЗА НА ТЕЛЕВИЗИЈА,САКАТЕ ЗА НА ФИЛМ, САКАТЕ ЗА ВО ПРОФЕСИОНАЛЕН ТЕАТАР, САКАТЕ ЗА ВО  АМАТЕРСКИ ТЕАТАР, САКАТЕ ЗА ВО НЕГОВИОТ ПРИВАТЕН ТЕАТАР ОЗАГЛАВЕН КАКО “МАКЕДОНИЈА”.

ТЕШКО  Е ДА СЕ ОДРЕДУВА ЕСТЕТСКАТА ПРИПАДНОСТ НА МИТЕ ГРОЗДАНОВ, ЗАШТО ТОЈ НЕ И ДАДЕ ПРЕДНОСТ НА НИТУ ЕДНА ТЕАТАРСКА ШКОЛА,ТУКУ СИТЕ ЗАЕДНО ГИ ПРИФАТИ КАКО ЕДНА ЕДИНСТВЕНА, И  ОД НИВ СИ ИЗГРАДИ С В О Ј А.

ЉУБОПИТСТВОТО НА МИТЕ ЅИРНА И ВО ПОЕТИКАТА НА ЕВРИПИД, И ВО ТРАГЕДИЈАТА НА ФАМОЗНИОТ ВИЛИЈАМ, И ВО СИСТЕМОТ НА СТАНИСЛАВСКИ, И ВО МАЛИОТ ОРГАНОН НА БРЕХТ, И ВО КОМЕДИЈАТА ДЕЛ АРТЕ НА РУЦАНТЕ, И ВО СИРОМАШНИОТ ТЕАТАР НА ГРОТОВСКИ, И ВО ТЕАТАРОТ-ЧУМА НА АРТО, И ВО ВОДВИЉСКИОТ НА ФЕЈДО, И ВО АПСУРДНИОТ ТЕАТАР НА МРОЖЕК, БЕКЕТ,ЈОНЕСКО ИЛИ ПИНТЕР…

 

НЕ Е НЕПОЗНАТА ПРАКСАТА ПРОФЕСИОНАЛЦИ ДА СОРАБОТУВААТ СО АМАТЕРИ ОД КОИ ЌЕ СЕ РОДАТ НОВИ ПРОФЕСИОНАЛЦИ.АКТЕРИ, РЕЖИСЕРИ, ДРАМСКИ ПИСАТЕЛИ, ИЛИ БАРЕМ  ДОБРИ ГЛЕДАЧИ, НО ВО СЛУЧАЈОТ ГРОЗДАНОВ,ТОЈ ФЕНОМЕН ДОБИ ЗАЧУДУВАЧКИ ДИМЕНЗИИ.

НЕМА ПРОФЕСИОНАЛИЗАМ, И НЕМА АМАТЕРИЗАМ, ДОКОЛКУ ПОД ТИЕ ПОИМИ НЕ ГИ ПОДРАЗБЕРЕМЕ СИТЕ ОБЛИЦИ НА ЉУБОВ.

ВО ПОРТАЛОТ НА ПРОФЕСИОНАЛИЗМОТ, КОЈ ВЕРОЈАТНО ПРОИЗЛЕГУВА ОД КОРЕНОТ ПРОФЕСИЈА, И АМАТЕРИЗМОТ,КОЈ СИГУРНО ИЗВИРА ОД ЧИСТА ЉУБОВ,ТОЈ ЈА БАРАШЕ СМИСЛАТА НА СВОЈОТ БУРЕН, АВТЕНТИЧЕН, БОЕМСКИ, БОЖЕМСКИ, И НО И ГОРЧЛИВО СТВАРЕН ЖИВОТ.

КОГА НЕ ГЛУМЕШЕ ПРОФЕСИОНАЛНО,  РЕЖИРАШЕ АМАТЕРСКИ, КОГА НЕ РЕЖИРАШЕ, ЈА ПИШУВАШЕ НЕГОВАТА ПОЕТСКА  “ТРИЛОГИЈА”,ВО КОЈА ГО БОЛЕА МИСЛИТЕ, КОГА НЕ ПИШУВАШЕ, ПЕЕШЕ ТЕШКИ ПЕСНИ, КОГА НЕ ПЕЕШЕ,  ИГРАШЕ МОНОДРАМИ ПО АУЛИТЕ И КАРАУЛИТЕ НА МАКЕДОНСКИТЕ ГРАНИЦИ, КОГА СЛЕТУВАШЕ СО АВТОБУС ВО ВАРДАР,ИЗРОНУВАШЕ ЖИВ И ЗДРАВ ОД РЕЧНОТО ДНО, ЗАШТО НЕ ДАВАШЕ РИБИ ДА ГО ЈАДАТ,КОГА МОЛЧЕШЕ – ДРДОРЕШЕ ТИШИНАТА.

НЕ,НЕМАШЕ  ЕДНО ЧУДО ПРОФЕСИИ..

ИМАШЕ  САМО ЕДНА :

БЕШ Е  Г Л У М Е Ц.

А ТОА СОЕДИНУВА СЕ: И СИОТ ЖИВОТ, И СИТЕ ВЕШТИНИ НА СВЕТОТ.

БЕШЕ САМ , АМА СО СИТЕ.

ТОЈ ПАРАДОКС НЕ Е УПАТНО РАЦИОНАЛНО ДА СЕ ТОЛКУВА,ЗАШТО И ДА СЕ СВРТИ  НАОПАКУ,  ПАК КЕ БИДЕ ИСТ:

СО СИТЕ, А САМ.

ИГРАЛ АКТЕРОТ СО ПЛОД ОД ВИНОВА ЛОЗА ВО ПРЕЗИМЕТО  ВО РАЗНИ РЕЖИИ, БИЛ И АРТУРО УИ, ВО ПОДЕМ И ВО ПАД,ГО  ГЛУМЕЛ И САМИОТ БРЕХТ ДУРИ, БИЛ САМОУБИЕЦ, БИЛ МИТКЕ, БИЛ И ДРВО НА РИДОТ, И ЌУМУРЏИЈАТА, БИЛ ЧЕХОВ…

ИГРАЛ И ВО ПАРТИТУРА ЗА ЕДЕН МИРОН НА ЧАШУЛЕ, И ВО ГОЛЕМИОТ ЧИЧО НА МАНЧЕВ , И ВО ПИЛИКАТНИК  НА АНТОН ПАНОВ, И ВО КЕНГУРСКИ СКОК НА ЖИВКО ЧИНГО, И ВО МАРТОЛОЗОТ НА ГРИГОР ПРЛИЧЕВ…

НО ВО  ЕДНА УЛОГА  ВЕТИ ДЕКА ЌЕ СЕ КАЧИ, И СЕ КАЧИ НА КОРАБОТ И  ВИКНА СО БУЕН ГЛАС ШТО СЕ ПРЕТВОРИ ВО НЕГОВО УМЕТНИЧКО КРЕДО:

“ЧОВЕЧКИО З Б О Р,УС КОЈ ОН РАСТЕ ДУ НЕБОТО,ЗА ТЕБЕ (ЗА АНГЕЛОТ НА СМРТТА),НЕ ПОСТОО.НЕ МООШ ДА СИ ЗАМИСЉШ ОТИ НЕКУЈ МОЖЕ ДА ЖИВЕЕ САМО—Г  О В О Р Е Ј Ќ И! КА ЌИ МУ ЗЕМ Ш И ЗДРАВЕ И МЛАДОС И ЖИВОТ,САК Ш ДА МУ ГО ЗЕМ Ш И ПУСЛЕДНОТО—  И    З Б О Р О!

ДА ГУ НАЛЕГН Ш  У БАТАКО, ЗА ДА СЕ ПОКАА ШО СЕ РУДИЛ КАТО ЧУВЕК, ДА ГО ПОНИЖ Ш ПОВЕЌЕ УТ ШО ГО-О НАВРЕДИЛ И ЗАСРАМИЛ САМЈО ЖИВОТ. ШО САК Ш ТИ УТ МЕНЕ? ДА ТИ СЕ МОЉ М?… ЈАС ЗНАМ ОТИ ТВОЈ ТО СРЦЕ Е ОД КАМЕН И НА МЕНЕ ТВОЈ ТА МИЛОС НЕ МИ ТРЕБА!…”

РАСПНАТ ВРЗ ХИПЕРБОЛИЗИРАНИОТ КРСТ ВО БЕСМРТНАТА ВЕЧНА ИГРА НА МИТКО МАЏУНКОВ, КАКО ИЉО М., И ПРКОСЕШЕ НА СМРТТА

СО ГЛАС ШТО   СЕ СЛУШАШЕ ДУРИ ДО ПУСТА ЗЕМЈА.

ВО ТАА ПАРТИЈА ШАХ НА ЖИВОТОТ СО СМРТТА,ВО ТОЈ МЕТАФИЗИЧКИ ДУЕЛ, МИТЕ ОСТВАРИ  ЕДЕН ОД АНТОЛОГИСКИТЕ МИГОВИ-ВЕЧНОСТ ВО МАКЕДОНСКОТО ГЛУМИШТЕ  .

РОЛЈАТА ШТО ЈА ОСТВАРИ ВО “ГОЛЕМИОТ СМОК”,”СЕНКАТА” И “ПУСТА ЗЕМЈА”,Е  БЕЗДРУГО  УТОКАТА  ВО КОЈА СЕ ВЛЕВААТ СИТЕ ДРУГИ АКТЕРСКИ ПОСТИГНУВАЊА НА МИТЕ ГРОЗДАНОВ.

НО КОЈ СЕ КРИЕ ЗАД ЛИКОТ НА ИЉО М..?

ТОА ТИ Е ЕДЕН ЧОВЕК КОЈ СИ Е САМ И АЛАТ И ЗАНАЕТ.

(АМА И МИТЕ.)

САМ СИ Е И ДРЖАВА И СИСТЕМ.

(АМА И МИТЕ.)

САМ СИ Е  КАКО ЕДЕЛВАЈЗ, ПИРИНСКАТА КИТКА

(АМА И МИТЕ..)

НЕ Е ГЛУВ,НО НИКОГО НЕ СЛУША

(АМА И МИТЕ.).

НЕ Е СЛЕП,НО НИКОГО НЕ ГЛЕДА

ГОРД Е И ГОРДЕЛИВ.

НЕПОКОРЕН И ТВРДОКОРЕН.

НЕ МУ ТРЕБААТ ЦАРСКИ ПАЛАТИ–ДОСТА МУ Е РУСКАТА КОЛИБА.

НЕ ОСТАВА НИКОЈ ДА ПРИПАРИ ДО НЕГО, НЕ ДАЈ БОЖЕ НЕШТО ДА ГО УЧИ.

ДА МУ СОЛИ УМ, ДА МУ КАЧУВА ШЕЌЕР.

ТОЈ ИМА П Л А Ц., ТОА Е НЕГОВАТА ЗЕМЈА.

ТОЈ ПЛАЦ МОЖЕ ДА БИДЕ КУЌА,НО И ГРОБ.

“ВАЖНО НЕ Е ЗА ПРОДАВАЊЕ И ТОЧКА..”

НЕГОВИТЕ ЏЕБОВИ СЕ ПОЛНИ СО  СЕМКИ И ИДЕИ.

МОЖЕ ДА ГИ ЗАСАДИ И НА КАМЕН, И ДА БИДЕ СИГУРЕН ДЕКА ЌЕ НИКНАТ.

КОНЕЧНО МОРАШЕ ДА СЕ ДОЗНАЕ КОЈ СЕ КРИЕ ВО ОНА М.  ЗАД  ИЉО.

ТОА ДА ТИ БИДЕ ИНИЦИЈАЛОТ ОД НЕГОВОТО ИМЕ—М, НО И И, НО И Т., НО И Е.

ВО ФАМОЗНИОТ ИЉО М. МИТЕ ГРОЗДАНОВ ГО СОКРИ СВОЈОТ ЧОВЕЧКИ ОДРАЗ КАКО ВО ОГЛЕДАЛО, КАКО АВТОПОРТРЕТ НА КАБАДАИЈА, НА БУНТОВНИК СО ПРИЧИНА, НА ДИВ НЕДОВОЛНИК ОД СЕБЕСИ, НО И ОД ДРУГИТЕ, ОД СВЕТОТ КОЈ МУ ЈА РАЗДЕЛИ ЗЕМЈАТА НА ТРИ, ПА ЕТЕ, КЕ МОРА ТОЈ ПОВТОРНО ДА И ЈА ВРФАКА ЦЕЛИНАТА, ДА ЈА КРШТЕВА СКРИШНО СО ИМЕТО В А П И Е Г, ЗА ДА НЕ СЕ СЕТАТ ШПИОНИТЕ ГУМЕНЏАНИ, И СЛИЧНИТЕ ДОУШНИЦИ ДЕКА МИСЛИ НА ВАРДАР, НА ПИРИН, И НА ЕГЕЈ.

НЕСОГЛАСУВАЊЕТО СО ДРЕВНАТА СУДБИНА НА АКТЕРОТ, ДА ИМ ЈА ПОЗАЈМУВА МИСЛАТА И ЕМОЦИЈАТА НА ТУЃИ ТЕКСТОВИ КЕ МУ ЈА ПОДБУЦНУВА ПЕРМАНЕНТНО ИМАГИНАЦИЈАТА СО СВОИ ЗБОРОВИ ДА ЈА ОПЕВА ТАТКОВИНАТА, КАКО НЕКАКОВ НОВ МАЈАКОВСКИ, ИЛИ ЕСЕЊИН, ИЛИ ГАНЕ ТОДОРОВСКИ, ДА ГИ ОПЛАКУВА НЕЈЗИНИТЕ ПРЕДЦИ И СВЕТЦИ, ДА РЕДИ ПЦОСТИ ЗА НЕЈЗИНИТЕ ПРЕДАВНИЦИ, АПАШИ, И АНТИХЕРОИ.

КЕ СЕ ОБИДЕ ДА ЈА КРЕНЕ ТОРБАТА ПОТЕШКА  ОД ЗЕМЈАТА, КАКО БЛАЖЕКОНЕСКИОТ  МАРКО КРАЛЕ, И ТУКА КЕ СЕ СКРШИ, КЕ ЈА ЗАГУБИ СИЛАТА, КЕ ГО ПОБЕДИ МУМИЈАТА, АНГЕЛОТ НА СМРТТА.

КЕ ЈА РАСКАЖЕ ИСТОРИЈАТА ЗА И НАТАМУ ДА И ПРКОСИ, НО ТАА КЕ ГО ЗАМОЛЧИ, КЕ МУ ГО ОДЗЕМЕ ГОВОРОТ…

ИАКО СЕ ЧИНЕШЕ ДЕКА НЕ СЕ ПРЕДАВА, ГЛУМЕЈКИ НАДЕЖ ПРЕД СВОЈАТА МАГДА, БОРЧЕ, ЗОРИЦА, МАРИЧЕ, КАТЕРИНА, ПРЕД  ВНУЦИТЕ, ЗЕТОВЦИТЕ, ДРУГАРИТЕ, КОЛЕГИТЕ, И ПРИЈАТЕЛИТЕ, ИМАВ КОБНО ЧУВСТВО ОТИ ЗНАЕШЕ ОДНАПРЕД  ДЕКА ОВОЈ ПАТ КЕ ЈА ЗАГУБИ БИТКАТА, И ЗАТОА СЕ ОПИРАШЕ ДА ЛЕГНЕ ПОД НОЖОТ.

СЕ ПОКАЖА ДЕКА ЗА ОВА СРЦЕ ОСТРАТ НОЖ, А НОЖОТ ЗАБОДЕН Е ВЕКЕ.

БОЖЕ, ГОСПОДИ, КАКВА Е ТАА ПРАВДА ШТО ГО О Н Е М У В А АКГТЕРОТ?

ОТКОГА КЕ МУ ГО ОДЗЕМЕШ ЗДРАВЈЕТО, МЛАДОСТА И ЖИВОТОТ, САКАШ, И МОЖЕШ, ДА МУ ГО ОДЗЕМЕШ  И  ПОСЛЕДНОТО, И   …

З Б О Р  О ….

НО НЕ И НАМ  ПАМЕТЕЊЕТО,

НЕ И СЕКАВАЊАТА,

НЕ И СПОМЕНОТ ЗА НЕГО.

ВЕЧНА МУ СЛАВА

.

ВО ЧЕСТ НА ГОРАН СТЕФАНОВСКИ

 

Вчера, Горан Стефановски ја премина рампата и замина на онаа страна, во длабочината на сцената, кајшто сенките се густи, а лесни, и каде, за разлика од тука каде се’ подлежи на брз заборав и покрај толкавите количества на страст, на љубов, на завист и на омраза, тие таму живеат во вечно славје и осенчаност. Замина во македонскиот дел од царствата на Елсинор, му се придружи на Хамлетовиот татко; му се придружи македонскиот Шекспир на кој неверојатно личеше според физичкиот лик, нему и на своите Стрезо, Кољо и Алтана, Михајло и Султана, на своите драмски татковци и духовни деца (и обратно), на својот сопствен татко, на мајка си која таму ја игра својата ролја во некоја македонска тревожна свадба… Замина како наш најголем драмски автор кој, на оваа страна со леснотија се дружеше со пријателите меѓу обичните луѓе, меѓу своите студенти, меѓу творците и интелектуалците, во Скопје, во Дебар маало, во дискретните кафеански дружби, беспрекорно уживаше во делникот, создавајќи драмски дела за вечноста во која, оставајќи не ’ вчудоневидени, тој вчера зачекори.

Останува незаборавен по сјајните драмски текстови што му ги остави во наследство на овој и на другите европски театри, по неговите драматуршки учења и примени на малите и на големите стапици во своите драми и сценарија, по генерациите исклучителни студенти и автори кои ги произведе, по неговите телевизиски драми, по неговите анализи на Бекет, по игривиот дух на Јане Задрогаз, по преродбата на македонскиот фолклор и по неговото доближување со реч, со дух и со приказна, кон новите генерации (самошто почнати да се одвојуваат од него), и едновремено, по неговиот рокерски сензибилитет, по текстовите за „Леб и сол“, по топлиот младешки сон во кој се Битлси и Клубот на осамените срца на наредникот Пепер во неговиот „Лонг плеј“, по асоцијативна моќ, богата, чиста, ослободена од цензура, интелигентна и интелектуална, духовита, којашто богато разгргорена се појавува и во незаборавниот софистициран „прустов прашалник“ (телевизиски, на малите екрани во осумдесеттите) на којашто почива и неговата „драматургија на ѓеврекот“ за која зборуваше по повод неговиот „Чернодрински се враќа дома“ („земаш една дупка и околу неа ставаш тесто“) применета во „Бушавата азбука“…, а за мене особено по сјајните мисли и заклучоци во разговорите, по желбата нашите електронски преписки, „сега на лето“ да ги продолжиме во некоја кафеана на брегот на Охрид пиејќи ракија и јадејќи плашици, по мејлот чијашто идентификација беше debarmaalo@…

И ете од вчера – се уште не ми се верува – замина, отаде рампата. Мајсторот. Оној што ги прими здивовите на театарската сцена од најмали нозе, се врати на овој тревожен начин, дома, меѓу ликовите на загубените блиски кои сакаше да ги оживее во театарскиот сон, но и на оние на кои самиот им вдахна дел од тие здивови на претците, што со таква леснотија ги оживуваше и им вдахнуваше оловна тежина и човечка топлина… Има таму некое Дебар Маало во кое, среде вечното лето, седејќи покрај охридското езеро распослано од Тафталиџе до Идадија, говори, грицка плашки, се насмевнува, пие ракија и испраќа пораки дека сме такви какви што сме, летачи во место, богати во фолклорот, скудни во произведувањето државници и визионери, заложници на духот на слободата, на проклетството на историјата, раскошни во пцовките и во љубовта, во страста и во омразата, во храброста на делникот и во дуплите дна на историјата, летачи во место, жртви на црните дупки, луѓе со тетовирани души, но и со висока верност, поделени меѓу Истокот и Западот, актери во нашиот вечен „Истерн“, повремено актуелизиран како крвава приказна, како драма и како трагична фарса со кои сме вековно богати меѓу народите и културите на стариов свет и полуостров…
Сега жестоко посиромашни за уште еден великан кој со своето присуство го облагородуваше делникот, за Горан Стефановски за кого отсега натаму ќе говрат неговите дела и нашите топли сеќавања.

Томислав Османли

Актерот Мите Грозданов замина на небесна -та “ Сцена “

 

СО СИТЕ

Во комедијата „Лето“ што самиот ја напишав и ја поставив на сцената на театарот „Антон Панов“, на младиот Мите Грозданов му поделив улога на руски емигрант, кој еден господ знае, како заскитал во слепото црево на Македонија, да не речам под царевите кули на Тиверија. Кутрото човече, кој го подзаборавил мајчиниот, а не го научил струмичкиот, дебитантот го одигра за аплауз на отворена сцена. Од тоа уметничко лето кинисавме заедно и талкајќи низ сите театарски годишни времиња и невремиња стасавме во оваа монографија, ветена и посветена на актерот со плод од винова лоза во презимето, за кој, да беше жив Шекспир, ќе речеше дека е „од најдобрите на светот, сакате за трагедија, сакате за комедија, сакате за историска драма, сакате за пас – то рална игра,сакате пасторално-комична“…сакате за монодрама, сакате за дуодрама, сакате за радиодрама, сакате за тв-драма, сакате за на филм, сакате за во професионален, сакате за во аматерски, Театар “ Македонија “…

Љубознајноста на Мите наѕре и во Вилијам и во „Шекспир наш совр е – меник “ на Јан Кот, и во „Системот “ на Станиславски, и во „ Малиот органон “ на Брехт, и во комедиите Дел арте на Руцанте, и во Сир ом а шниот театар на Гротовски, и во Театарот-чума на Арто, и во водвиљскиот на Фејдо и во авангардниот на Мрожек, Бекет, Јонеско, Пинтер.

Не давајќи и предност на ниедна од споменативе театарски поетики, тој ги прифати сите, за од нив да изгради своја сопствена. Не е непозната праксата професионалци да соработуваат со аматери од кои ќе се родат нови актери, режисери, драматурзи или само добри гледачи, но во случајот „Грозданов“, тој добива димензии кои се карактеристични само за него.

Како од раѓање да знаел дека нема ниту професионализам, ниту аматеризам, доколку под тие фамозни поими не ги подразбереме сите облици на љубовта. Токму поради тоа во порталот на професионализмот, кој веројатно е изведен од професија и аматеризмот,кој сигурно извира од чистата љубов, тој ја смести смислата на својот живот.

Не е исклучено тоа негово уверување да се должи на фактот дека први учители по театар му беа актери-чевлари, актери-месари, актери-шивачи, актери-банкарски и судски службеници, актери-домаќинки, актери- студенти…и други самоникнати ентузијасти, на кои им беше достатен само талентот за да блескаат од сцената.

Кога не глуми професионално во матичниот Драмски театар, режира аматерски каде што ќе стигне и пристигне, особено во неговиот приватен театар „Македонија“. Кога не режира ги пишува стиховите за својата „Трилогија“.

Кога не пишува, им пее коледарски, тешки или патриотски песни на пријателите. Кога не е во тој ритуал што го воскреснува детството, ги игра неколкуте свои монодрами по домовите за култура, училиштата, театрите и амфитеатарите, па дури и по караулите на македонските граници.

Живее и создава како да е дух од патувачкиот театар „ Боем “ на неговиот учител и колега Петре Прличко.

Сам е.

Ама со сите свои…

Играл и во „ Партитура за еден Мирон “ на Коле Чашуле и во „ Големиот чичо“ на Васе Манчев и во „Пиликатник“ на Антон Панов и во „Кенгурски скок“ на Живко Чинго и во „ Мартолозот “ на Григор Прличев…бил и Артуро Уи, и Брехт дури, бил Чехов, бил „Самоубиец“, бил „ Дрво на ридот “, бил- „ Ќумурџијата…“

Но, ролјата на Иљо М. што ја одживеа во „ Големиот смок “,“ Сенката “ и „Пуста земја“ на Митко Маџунков, бездруго е утока во која се влеваат сите други актерски дострели на доајенот на македонското глумиште Мите Грозданов. И во време она и во време ова, не ме напушта уверувањето дека преку Иљо М. актерот ни кажа и ни премолча важни нешта и за себе самиот.

„Ти изгледа, не знааш, с’с кој си им’ш работа?!

Ти ак си ут пуста земја, јас с’м поутпуста, ут најпустата пустина зат пуста земна…“

Гледам во далечините како драмскиот лик со М во презимето инеговиот исполнител со плод од винова лоза во  презимето жилаво сербесно, курназно, ја влечкаат колата на теспис,крстосувајќи ги макадамите на Македонијава.

Думаните што ги креваат зад себе не се толку густи за да ни ја замаглат сликата на нивното постоење.

Иљо М. и М.Грозданов ујдисани како еден, навистина можат да ја победат смртта со еден расц’вт’н минд’л и со

една шљупка ут урех.

 

БРАНКО СТАВРЕВ

( дел од монграфијата “ Мите – сцена, живот “ 2012г. ја напиша Борче Грозданов )

IN MEMORIAM За Бардот на македонското глумиште, МИТЕ ГРОЗДАНОВ.

 

Роден во Струмица 14. Декември 1943 – 25 Ноември 2018 година

Да се пишува за некого значи да се оттргне еден живот, една индивидуа, еден неспорен факт на лицето на земјата од заборавот, од патината, од дното на заборавената меморија… Да се пишува за некого значи да се остави траг кој и по простосмртноста останува да сведочи дека некој, некогаш, за нешто, со нешто, живеел, творел, градел, надградувал, создал… Да се пишува за некого значи да се оддаде почит кон незаборавот на личноста која сама по себе му пркоси на мигот, имајќи ја за цел вечноста… Да се пишува за еден од најголемите , кој и буквално умеел со својата појава и моќ за творба да нè остави без здив, значи да се стави уште една точка, сјајна како ѕвезда во аналите на културното театарско (и не само такво) живеење.

Професионалани награди: – Млад борец за „Партитура на еден Мирон“, 1968 год. – Златен ловоров венец за истата ролја во МЕСС, Сараево, 1968 год. – Единствена актерска награда од колегите за упаѓање во ликот на Луков – „Црнила“ ; за 48 часа – Сребрена колајна – Фестивал на монодрама во Земун за претставата „Дрво на ридот“ – Војдан Чернодрински, Прилеп – главна машка награда за Светозар Митиќ во „Карамазови“ – Актер на годината – Екран; за монодрамата „Ќумурџијата“ и Светозар Митиќ во „Карамазови“, 1984 год; – Војдан Чернодрински, Прилеп – награда за главна машка улога за Иљо М во „Сенката“, НТ „Антон Панов“, Струмица; – Награда за Животно дело на МТФ „Војдан Чернодрински“, Прилеп – 2010 год.

ОДИГРАНИ ПРЕМИЕРИ ВО ДРАМСКИОТ ТЕАТАР 1967 год.

– „Зборот дупка не прави“- З. Петан, К. Франце ( 27.06) – „Ромул Велики“ – Ф. Диренмат; В. Цанков ( 14.11) – „Партитура за еден Мирон“ – К. Чашуле; Љ. Георгиевски (05.12) – „Две врцви вода“ – А. Греидануса; К. Ќортошев ( 28.12) 1968 год. – „Германци“ – Л. Круцковски; К. Браун (09.02) – „Земја во која не се стигнува“ – О. Николова; Д. Наумовски (02.03) – „Немирна рудина“ – С. Дракул; М. Стефановски ( 07.04) – „Балада за Тил Ојленшпигел“ – Г. Вајзенборн; Д. Наумовски (27.09) (упаѓање за 10 дена) – „Бегалка“ – В. Иљоски; Т. Кондова-Зафировска (11.10) – „Лисистрата“ – Аритофан; Д. Христов ( 13.10) 1969 год. – „Пештера“ – М. Неделковски; Д. Родиќ ( 08.02) – „Балада за Лузитанското страшило“ – П. Вајс; В. Милчин (22.03) 1970 год. – „Сојуз на лажните светци“ – М. Афанасиевиќ / Булгаков; Т. Кондова-Зафировска (14.10); ( упаѓање за две ноќи ) 1971 год. – „Нажалена фамилија“ – Б. Нушиќ; Д. Станковски (06.01) – „Богунемили“ – П. Андреевски; Д. Наумовски (27.02) – „Владимир и Косара“ – С. Таневски; Т. Кондова – Зафировска (08.05) – „Болен Дојчин“ – Г. Сталев; Д. Станковски (30.12) 1972 год. 18. „Задржливиот подем на Артурио Уи“ – Брехт; М. Горкиевиќ (25.03) 19. „Скриената шапка – празникот на правдата“ – Т. Мазилу; Љ. Георгиевски ( 21.07) 20. „Мајка“ – С. И . Виткиевиќ; П. Димовски ( 06.12) 1973 год. 21. „Јас Клаудиј“ – Џ. Мортимер; С. Унковски (03.03) 22. „Војцек “ – Г. Бихнер; Б. Зафировски (05.05) 1974 год. 23. „Грдиот нарцис“ – Т. Арсовски; Ѓ. Трајнов (28.02) 24. „Легенда за Бошко Буха“ – Белозиќ / Пешиќ; Н. Пановски (15.03) 25. „Болва во уво“ – З. Фејдо; Д.Османли ( 24.03) 26. „Нарачана комедија“ – Ф. Хаџиќ; С. Унковски ( 21.09) 27. „Сончева колона“ – повеќе автори; Н. Гешоска ( 26.11) 28. „Јане Задрогаз“ – Г. Стефановски; С. Унковски ( 26.12) 1975 год. 29. „И бол и бес“ – С. Јаневски; Д. Османли (16.04) 30. „Чук-чук Стојанче“ – О. Николова; К. Ангелевски ( 13.12) 1976 год. 31. „Бегалка“ – В. Иљоски; (обнова 12.03) 32. „Седмо, кради помалку“ – Д. Фо; Д. Станковски (28.05) 33. „Цар Едип “ – Софокле; М. Корун (12.07) 1977 год. 34 „Црнила“ – К. Чашуле; Љ.Георгиевски (09.03) ( упаѓање за две ноќи – Луков ) 35. „Баш Челик“ – Д. Бабиќ; К. Ангелосвски (28.04) 36. „Непокор“ – Б. Пендовски; Љ.Георгиевски (07.12) 1978 год. 37. „Тигар“ – М. Шизгал; Д. Велјановски ( 26.05) 38. „Шекспир во приказни“ – Лем/Гузел; К. Ангеловски (01.06) 39. „Бегалка“ – В. Иљоски ( обнова – 28.06) 40. „Веселата смрт“ – М. Евреинов; Н. Пановски (09.11) 1979 год. 41. „Солунски патрдии“ – М. Попоски; К.Ангеловски ( 20.06) 42. „Рибарски караници“ – К. Голдони; Т.Кондова-Зафировска (14.12) 1980 год. 43. „Подбивна среќо моја“ – Л. Маљугин; С.Маркус (09.01) 1982 год. 44. „Еригон“ – Ј. Плевнеш; Љ.Георгиевски ( 21.01) 45. „Ајкула“ – В.Хаин; Ѓ. Стојановски ( 28.01) 1984 год. 46. „Карамазови“ – Д.Јовановиќ; П.Маџели (04.03) 47. „Ивона кнегиња Бурбудска“ – В.Гомбровиќ; В. Цветановски (16.06) 48. „Фоксфаер“ – Купер/Кронин; Б. Поп Ѓорчев (08.12) 1986 год. 49. „Керубин“ – С. Јаневски/ Плевнеш; Љ. Горгиевски (13.07) 50. „Зоикиниот стан“ – Булгаров; С. Стојановски (17.12) 1989 год. 51. „Собирен центар“ – Д. Ковачевиќ; К. Ангеловски (28.01) 52. „Татко“ – А. Стриндберг; Т.Кондова-Зафировска (18.04) 53. „Лице и опачина“ – Ј. Радичков; Љ. Горгиевски ( 07.06) 54. „Дедо Мраз во Соновија“ – С. Илиев; М.Грозданов (23.12) 1990 год. 55. „Самоубиец“ – Н. Ердман; Б.Ставрев (14.04) 1991 год. 56. „Балконот“ – Ж. Жене; И. Кумчевиќ (12.04) 1994 год. 57. „Шегите на прасињата“ – С. Илиев; М.Грозданов (08.11) 1995 год. 58. „Од првиот здив“ – Д. Коцевски; Г.Тренчоски (04.03) – 1996год. 59. „Вазна од порцелан“ – Ј. Петровски (20.6) НТ „Антон Панов“ – Струмица – „Лето“ – Б.Ставрев; 1963 (студент ) – „Медеа“ – (упаѓање за една ноќ – Јасон ); режија Д. Христов – „Скок преку кожа“ (Горчин ); Т. Арсовски – Трилогија – М. Маџунков – Б. Ставрев; улога: Иљо М. 1. „Големиот смок“ (09. 1986) 2. „Сенката“ (11.02. 1987) 3. „Пуста земја“ (1989) – „Без вина виновни / Сон на летната ноќ“ – Н. Островски/ Шекспир; адаптација и режија Б.Ставрев – Отворање ФКТ „Ристо Шишков “, 08.09.1993год – „Пиликатник“ – автор А. Панов; режија Б.Ставрев; 13.08.1997 МНТ – „Судењето на Бертолт Брехт пред комитетот за антиамериканска дејност“ – режија Н. Пановски; 1975 г. – „Мартолозот“ – по Прличев; режија Б.Ставрев (Охридско лето, 1992 год.) Охридско лето – „Кенгурски скок“ – Ж.Чинго; режија Б.Ставрев (Варијанта на бродот Македонија – продукција “Сцена 92” – 1992 год. ) – „Кенгурски скок“ (Затворена варијанта – Дом на култура „Григор Прличев“), 1993 г.; режија Б. Ставрев – НТ Штип – „Црнила“ – К.Чашуле; режија Н.Пановски – 1982 год. – „Големиот чичо“ – В.Манчев; р. Б.Ставрев – 1992 год. – Театар на народности албанска драма – „Сурати“ – Ж. Чинго; режија Б.Ставрев – 1986 год. Ад хок театар 1. „Лјубоф“ – М.Сизгал; режија Иван Митевски (Дом на млади „25 Мај“, 1995 год. ) 2. „Болна градина“ – Р. Јачев; режија М.Грозданов (КИЦ – 1977 год. ) 3. „Страв“ – по М. Ренџов; режија М.Грозданов ( Дом на млади „25 Мај“, 1978 г. ) 4. „Театар на поезија“ – СВП; режија М.Грозданов, 1980 год. Монодрами 1. „Дрво на ридот“ – А.Шопов – 1982 год. 2. „Ќумурџијата“ – Б.Смаќоски 3. „Историска хронологија“ – повеќе автори 4. „Итар Пејо дошол од кај умрените“ – Р. Давчевски 5. „Чекајќи го Илко“ – М.Ристеска 6. „Трилогија“ – М.Грозданов; 2000 г. 7. „Којне“ – М. Попоски 8. „Дај му на човекот“ – М.Ристеска. ( 5.06.2014 ) “ Вечна игра “ режија Б.Ставрев, текст М.Маџунков “ Антон Панов“ Стумица,

ТЕАТАР МАКЕДОНИЈА 1. „Сомнително лице“ – Б.Нушиќ ; 04 – 05. 11 . 1993 год, Кочани – свечено отворање на Театар Македонија. 2. „Кутра наша земја“ – по Кларк / Бобрик; 14.01.1995 год. 3. „Изборот е твој“ – С.Илиев; 17.04.1998 г. во Драмски театар 4. „Митке, Коштан, Гркљан“ – Б.Станковиќ (КИЦ ) 5. „Семеен викенд“ 6. „Стрниште Ж“ – М.Левенски 7. „Петли“ 8. “ Црв “ монодрама во Драсми театар /2015/, “ Од инат поинат, за инат “ 2017 година со што обележа и 50 години професионална кариера.

ФЕСТИВАЛИ…. Учествувал на сите порелевантни фестивали низ Македонија: „ВојданЧернодрински“, „Ристо Шишков“ – Струмица,

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихомир Стојановски

Ние слободно можеме да го нарекуваме царски македонски јазик, јазикот кој денес сите го кажуваат како старогрчки. Хамонд вели дека е создаден од Александар Македонски. Се разбира, тој јазик нема врска со современиот грчки, ниту со визнатискиот грчки? Го давам овој пример за тоа дека и ние имаме право да зборуваме за македонски театри во антиката. Да не заборавиме дека најзначајното дело на Еврипид “Баханалии” е напишано во македонската престолнина во Еге кај македонскиот цар Архелај, кој бил инспириран од царските македонски Деноносии и слави. Но, да видиме што вели Хамонд:

“… секоја година Македонците му правеле слави на Дионис…”47

Или:

“… во октомври 324 година п.н.е., во Ектакабана, Александар организирал игри по повод смртта на Хефестион… со 3000 актери, уметници и спортисти…”

Како духовна разделба со драг пријател, но и како култ кон мртвите и култ за славење и игри, наречен македонски фестивал кој почнувал со спортски игри, поезија, беседи и обврзно завршувал со театарска претстава. И секако, нам овој податок ни е полезен за длабоката врска на театарот со црквата од времето на македонската антика како една иста институција. Место каде се славеле Боговите, музите, каде се правеле свадби, се играле ората и се пееле пеаните, но и место за славење на починатите. Или со други зборови кажано се работи за општествено духовна институција ТЕАТАР ХРАМ за чествување на Бога и дарување култура во негова чест. Тргната од елитноста и избраноста кон масовноста и народот.

 

Ќе не биде или не?!

 

-Јас сум тврдо убеден дека ќе не биде, бидејќи нашиот народ минал низ нашата маќеа историја многу врвици, а тоа што останало или ќе остане е нашата судбинска поврзаност со творештвото. Ние сме следбеници на проклетијата на творештвото, односно сме многу покултуротворен народ, отколку државотворен. Нас не може да не снема, а ако не снема, тоа што сме го створиле ќе остане…
Покрај судбинската поврзаност со светот, човекот, па и ние со него, сме во тесна врска со глупоста, бидејќи е познато и според Ајнштајн дека единствено глупоста и универзумот немаат крај…

Љубиша Георгиевски

дел од книгата во „ Четири очи „ Доајени на Б. Гозданов

Тешкото како театар

 

” Тешкото… е фолкорен театар кој опфаќа организација на обредот… чествување свети места, свети и лековити води, јама за жртвено принесување (дарување на Бога), хор, дневни и ноќи ора … строго одредени реквизити (како во театар) …тапан и дрвена свирка аулос… дека фолкорниот театар го раѓа атинскиот… дека има според Аристотел женско менадично и машко дитирамбово оро… пеани и играни жанрови како трени – оплакувања, како химни и пеани, дека има женски менадични ора.

М.П.

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

Тихомир Стојановски

Кај Никола Вулиќ во книгата “Римско позориште крај Скопља” е даден податок за дијаметарот на оркестрата во стобскиот и скупскиот театар. Во Скупи тое е 30 метри, во Стоби 29 метри. Со тврдењето на Борза се вели дека театарот служел за верско-религиски прослави, свадби, секако на сцената, оркестрата во театарот, во него се играле ората и се пееле песните, се случувале обредите и чествувањата, што му дава на театарот повисока општествена и духовна улога од онаа востановената како само “место за гледање” и го збогатува неговото значење меѓу елитната и масовната култура во општеството и во историјата на еден народ. Во историјата на тлото на Македонија.

ТЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА ПОЈАВА

Тихомир Стојановски

И кај Хамонд41 се поместени податоци за култовите во Македонија, “за средбата на Филип Втори со Олимпија на култовите на Кабирите за плодородие и живот после смртта, за култ кон Орфеј, за култ кон Дионис кој е племенско царски култ, за подигување на олтари на Дионис, за вербата на Македонците дека Боженствноста преоѓа од татко на син…”42

Како и за тоа дека :

“… во октомври имало во театарот во Еге фестивал Дионисија, чествување на Боговите… на вториот ден со религиска процесија, со музички и драмски претстави се празнувало и славело во театарот и во македонската палата…”43

Како и за тоа дека :

“… Павзаниј го убил Филип Втори во орекстрата во театарот во Еге за време на свадбата… “44

И ако се обѕирнеме само на овој податок за значењето на театарот во Македонија во античко време, ќе допреме уште една кота каде театарот и животот се испреплетуваат. Еден македонски цар е ставен во позиција да биде крвна жртва на сцената на театарот. Можеби, последната крвна жртва пред театарот и црквата да се разделат понатаму низ историјата на македонско тло, на две различно институции. Хамнонд понатаму пишува дека гледачите, учесниците, гостите на свадбата слегле од гледалиштето и еден по еден му се поклониле на мртвото тело на Филип Втори на сцената во театарот во Еге45.

Можна ли е поголема метафора, симбол, настан меѓу животот и театарот, за да се покаже улогата на сцената во културата и културниот живот на македонско тло.

Ние денес често, односно редовно ги даваме свооите премиери во манастирот “Свети Јоаким Осоговски” на платото меѓу двата храма, “Света Богородица” и “Свети Јоаким” со театарот “Скрб и утеха”.