Монокл

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

  1. Тотален театар

 

За неговата естетичка и поетичка рамка, за митските тајни, цивилизациските наследености и придобивки запишани се и објавени бројни критичко-есеистички прилози.

А, за една од неговите најнови претстави пишува и критичарката Сунчица Уневска во Утрински весник: “Овој пат Животот е сон, и самата е поставена како алегорија, како игра на слики, на алузии, на движења, како визуелен или, како што вели самиот автор, тотален театар, во кој се навраќа на неговите основни постулати.

Оваа претстава која зборува за судбината, за нејзината предодреденост, за тенката линија меѓу животот и сонот, но и за злото и доброто, можеби нема класична драмска структура, но се обидува во себе да ги спои сите придобивки на театарот, на визуелниот и наративен израз, на физичкиот и ментален спој. Таа се обидува да ги задржи оние суштински и филозофски димензии на извонредниот драмски текст на Калдерон, но низ музиката, танцот, мимиката, низ визуелната уметност. И би рекле, успева во тоа, но многу повеќе надворешно или задржувајќи се на изразот и на сликата отколку понирајќи во суштината.

Станува збор за стилски многу добро изведена претстава, атрактивна, забавна и интересна, претстава која го задржува вниманието и понесува со својата полетност и луцидност. Таа е поставена како своевидна сказна, во чиј свет на фантазијата нé воведува и нé води нараторот, навестувајќи ни секогаш што е целта, но еднакво изненадувајќи нé со своите оригинални и добро замислени решенија, во поглед на сценографијата, костимите, музиката и играта. Но, освен што извонредните стихови од текстот ги добиваме низ одличниот сликовен, танцов и музички потенцијал, оваа многузначна и повеќеслојна поезија не добива друга димензија во претставата.

Групните и заеднички сцени се одлично замислени, режирани и изведени. Претставата се гледа во еден здив, создава добро расположение и впечаток, но, пред сé, со својата кореографија и сценска поставеност.

Додека пак, говорејќи за ” Животот е сон актерката ” Арна Шијак дополнува дека нивната претстава не е произлезена само од перото на Калдерон, туку тоа е и магија изнедрена од светот што целиот свој живот го сонува Цветановски. Претстава која верувам ќе кореспондира со секое живо битие на овој свет бидејќи ги чепнува архетипските мигови какви што се слобода, живот, окован човек, свесен за тоа или не, дел е од сонот или не.

Издавачката куќа “Феникс“ објави книга посветена на прерано починатиот театарски режисер и универзитетски професор Владо Цветановски. Тоа е изданието “Театарот е фабрика на соништа“ од битолскиот новинар и театарски критичар Зоран Пејковски.

Во книгата се содржани повеќе рецензии, илустрирани со уметнички фотографии, а кои се однесуваат на театарски претстави изведени во Народниот театар од Битола, но и интервјуа со Владо Цветановски, од кои е извлечен и насловот на оваа необична и значајна книга.

Авторот Зоран Пејковски во првиот дел од книгата со прекрасен наслов Театарот е фабрика за соништа публикува девет театарски рецензии за претстави изведени во 2011 и 2012 година на сцената од Народниот театар во Битола: Дон Кихот од Сервантес, Вишнова градина од Чехов, Медеја од Милер, Минхаузен од Горин, Јане Задрогаз и Лет во место од Горан Стефановски, Хенри Шести од Шекспир и Травничака хроника од Иво Андриќ. Во вториот дел, посветен на прерано починатиот режисер Владо Цветановски, застапени се рецензии за претставите Безбог и Нашата жена во Париз од Јордан Плевнеш,  како и интервјуа со режисерот Цветановски.

Зоран Пејковски, се претставува како доследен театарски проследувач на штиците што значат живот, презентирајќи дел од битолската театарска хроника, но и на театарскиот опус на Владо Цветановски. Во неговите текстови има многу љубов, емоции, страст, но и сведоштво, фактографија и имагинација. Инаку, Зоран Пејковски е театролог, кој во моментов е на постдипломски студии по драматургија и е еден од најревносните и најагилните проследувачи на театарскиот живот во Битола.

Монокл

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

 

  1. Божји и прапотопски говор

Режисерот Владо Цветанковски, како еден од најпознатите македонски режисери, целосно го доживеа својот режисерски успех со режирањето на театарските претстави: “Мајсторот и Маргарита“ од Михаил Булгаков, “Тартиф“ од Андреј Розман, “Емигранти“ од Славомир Мрожек, “Скакулци“ од Петре М. Андреевски, “Крпен живот“ од Стале Попов (драматизација Блаже Миневски), “Сите лица на Петре М. Андреевски“ од Јелена Цветановска,  “Југословенска антитеза“, “Подземна Република“, “Без бог“,“Нашата жена во Париз“, “Среќата е нова идеја во Европа“, “Архелаос“ (или “Еврипид се враќа на Балканот“) – сите од Јордан Плевнеш, “Евангелие по сенките“ работена врз подлошка на Владо Цветановски и Владо Ѓоревски, и други.

“Театарот за мене е фасцинација која се открива пред зачудениот гледач како молња што доаѓа некаде од бескрајот и се забодува во една точка од трошното тело на земјата. И ја има таа заслепувачка светлина, која трае еден миг само, и со ништо не може да се запре, да се фати, да се зароби, да се продолжи неговиот миговен живот.

Театарот е најблиску до Божјиот говор, затоа што може да говори со светлина и темнина, со заумност, со маѓија, со чуда, со ритмови и звуци, со темпо-ритам, со време простор, значи со знаците што Бог ги употребувал кога го создавал светот. И затоа театарот мора да ја развива таа своја компонента која ја потврдува неговата посебност, и да се ослободува од психологијата, како основен театарски знак, наметнат од страна на драмските автори. Само со потрага по заборавениот прапотопски говор ќе можеме на театарот да му ја вратиме неговата изгубена стојност, да биде спроводник на човечката енергија кон непрегледните височини на Севкупноста. Ако театарот успее да говори со јазикот што се говорел додека се градела Вавилонската кула, можеби ќе успее да се доближи најмногу до Бога.

Мојот последен период одбележан е со залудноста на тој напор, но јас сé уште верувам дека приближувањето до Него е толку бавно, затоа што точката кон која се движиме е – во Бескрајот. нашето чувствување кое потекнува од колективната меморија на човечкиот род – дека ние реагираме постојано исто на одредени надворешни дразби, без разлика на јазикот, без разлика на образованието, на историското минато, и на разните релевантни состојби за кои погрешно мислиме дека се суштински  во нашето разбирање и восприемање на фасцинацијата наречена живот.

Во текот на нашите патувања низ историските периоди на театарскиот јазик, јас полека почнав да го систематизирам она што имаше некаков заеднички именител во судирот на нашите различни сензибилитети, (балканскиот наспроти европскиот), и тука ми се чини дека е зародишот на клучот со кој се обидов да ја отворам комплицираната пиеса на Плевнеш “Среќата е нова идеја во Европа“  – подвлекува Владо Цветановски.

Барајќи го современиот простор на прапотопскиот говор, односно мигот кога емоционалните способности и објектите го добиваат своето име, сред катарзата на колективното постоење, Цветановски како целосно да ја раздвижува застоената вода, ги проветрува и регенерира мемлосаните простори(и) на духовниот немир.

“Да се допре етеричното, недофатливото, неспознатото, недоживеаното чувство коешто секој човек го познава, можеби само еднаш во своето животно искуство, во раѓањето и во смртта“  – заклучува тој.

Moнокл

 

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

  1. Донкихотовски простор

Владо Цветановски беше режисер на големи продукции и мега проекти, трагач и реализатор на бројни и делотворни експерименти во сферата на фикцијата. Еден од нив беше театарската претстава “Дон Кихот“, дело со епска широчина, изведено на Битолската сцена. За неа, самиот режисер Владо Цветановски рече:  “Фала му на Бога што сî уште постојат Дон Кихоти кои веруваат дека вистината, во големи количества, ја има само во соништата и во илузијата и дека тие можат да се претворат во стварност, што се случува сега и овде, а каде на друго место да се прави тоа, ако не во театарот. Театарот е фабрика за соништа. Театарот е донкихотовски простор. Нашиот “Дон Кихот од Ла Манча“ се среќава со сопствениот лик во театарот“.

Се судираат сонот и јавето, мистичното и реалното и од тој судир се изнедруваат духовните вредности. Тоа е таа и таква универзалност и каузалност на театарскиот чин, но и постојаната потрага по вечни и трајни теми и мотиви, актуелни и релевантни содржини, нови постапки и методи, визии, постулати и изразни средства.  Претставата може да се гледа само, па дури и самата себеси – само во театарот.

Владо Цветановски режирал повеќе таканаречени тешки и обемни дела, за кои вели: “Театарските проекти не можеш да ги реализираш сам, како многу од творците во другите уметности, туку мора да најдеш луѓе кои сакаат да се занимаваат со таа тема, на таков начин, во такви околности, со такви средства…

Театарскиот начин на изразување е поврзан најнапред со шаманството, со обидот да се биде медиум меѓу Божјото и Човечкото. По таа ритуална основа, театарскиот израз е близок на секој човек на планетава. Низ театарот се пренесуваат пораките на предците, кои се испишани врз нас, сега и овде. Големите дела станале големи затоа што многу поколенија во нив ги откривала вистинските вредности на предците и затоа сакале да бидат пренесени на потомците“.

 

проф.д-р Христо Петрески

 

Moнокл

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

 

  1. Сонувач и поет

За да се видоизменат и надминат овие гранични ситуации, неопходна е тимската работа на режисерот со актерите и другите соработници (како театарска група, односно трупа). Притоа, балансирајќи и намалувајќи го јазот и разликите меѓу техниката и спонтаноста, ритуалниот театар денес, па и кај нас, зазема сé поприсутно и пореспектабилно место, а еден од светлите примери на тој план беше токму неодамна и прерано починатиот истакнат македонски режисер и професор Владо Цветановски.

За него, неговиот пријател – актерот Владо Јовановски, не случајно, напиша: “Во ре­жи­ја­та бе­ше со­ну­вач! А и ко­га не ре­жи­ра­ше со­ну­ва­ше. Ги со­ну­ва­ше сце­ни­те, ли­ко­ви­те, прет­ста­ви­те, во кои со еден пре­у­бав со­но­вен ја­зик зна­е­ше да го вткае и фолк­лор­но­то и тра­ди­ци­о­нал­но­то и исто­ри­ско­то и ми­то­ло­шко­то и ес­ха­то­ло­шко­то. “Жи­во­тот е сон, а со­нот жи­вот“ ка­ко што ве­ли Педро Кал­де­рон де ла Бар­ка со ко­го Вла­де ме­ѓу пос­лед­ни­те се збо­гу­ва од сце­на­та… Вла­де Цве­та­нов­ски бе­ше УМ на ет­но­сот и по­ве­ќе од тоа. По­ет по ду­ша, со ори­ги­нал­на по­е­ти­ка во изра­зот.

Случајот сакаше така, токму по изведбата на претставата  “Животот е сон“, прикажана на Фестивалот  “Ристо Шишков “ во Струмица, и јас да ја имам една од последните средби со Владо Цветановски, кого го ценев и сакав како режисер, но и како човек.

Да, токму таа претстава, како и многуте пред неа, влегува во корпусот на ритуалниот македонски театар, (ре)презентиран од Владо Цветановски, а кој се одликува со присуството на митското и фолклорното, на архаичното и рустикалното, на битовото и ритмичното. И во оваа претстава доминира силната визуелност, која речиси секогаш е силна страна на неговите претстави.Честите масовни сцени и нивната брза промена, раскошната грандиозна сценографија, прекрасните разнобојни костими, грижата за секој детал – тоа се стожерните карактеристики на неговите специфични режисерски постановки, кои со право можат да се наречат идентитетски, автентични и македонски.

Монокл

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

 

Бидејќи актерската акција на сцената постојано осцилира, дури и во една иста изведба, тоа го диктира кондицијата и темпото на манифестирањето на телесното (физичкото), како врзивно ткиво и баланс помеѓу појавувањето (означувањето и значењето) и презентирањето (говорењето и бидувањето).

Но, варира и перцепцијата на гледачот, која зависи од видното поле и неговиот (не)фиксиран поглед, односно неможноста истовремено да гледа на повеќе страни, освен глобално и широко само преку еден панорамски ракурс, или издвоено и детално само на едно место во одреден миг.

И, токму во тој миг, движењето на актерот може да се доживее како режисерски концепт и знак, а во друг миг пак, како лична спонтаност или израз на сценска енергија. Значи, станува збор за дуалната актерска позиција помеѓу присуството и (ре)презентацијата.

Всушност, актерот таа дуалност треба вистински да ја осознае, постојано да е свесен и да води грижа за неа, односно да ја претвори во креативна игра. Тоа не значи дека актерот не е веќе потребен и(ли) дека се претворил во перформер, што имплицитно може да сугерира дека во современиот театар веќе не се потребни актери, туку само изведувачи (кои се, но не мора и да се актери).

Не, нас сé уште нñ треба актерот, но поинаков, самосвоен, креативен и самосвесен. Актер кој успешно ќе надградува и мајсторски ќе си поигрува со и на сцената, односно како што вообичаено и условно се вели: ќе “импровизира“.  Значи, актерот да не се исползува и истроши/потроши само за и при реализацијата на режисерскиот концепт, кој се реализира и потврдува дури и само во и при рецепцијата на гледачите.

Монокл

 

Maj 17, 2017

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

Проф.д-р Христо Петрески

РИТУАЛНИОТ ТЕАТАР ВО/ПРЕКУ РЕЖИСЕРСКИТЕ ВИДУВАЊА НА

     ВЛАДО ЦВЕТАНОВСКИ

 

Креативна игра и енергетска размена

Новиот ритуален театар, се одликува со впечатливата и раскошна костимографија, нагласената и во преден план сценографија, динамичната и ускладена сценска игра, а пред сî, со силната и постојана интеракција со публиката. Всушност, во кореографските зафати и решенија преовладуваат митските и фолклорните елементи, при што најприсутна и најекспонирана е артикулацијата на сценската енергија и преголемата и дури предоминантна експерсивност. Притоа, евидентна е тенденцијата за деконструкција на драмскиот лик, кога тој не е (нај)битен, односно акцент се става врз глобалната (заедничка) слика и колективните наместо (само) индивидуалните сцени.

Ликовите кога е во прашање ритуалниот театар – имаат симболички манифестации, односно тие не се ликови во класична идентитетска и ентитеска смисла, па колку што се битни психолошките валери, речиси исто толку, а понекогаш дури и многу повеќе се значајни и доминантни надворешните појавности, т.е. гестови и гестикулации, покази и прикази, пантомимски изведби, а пред сé и над сî – сценски настапи, појави, панорамски движења, гро-планови и други ефекти.

При согледувањето на интегралната партитура на претставата, која е најчесто во вид на кореодрама, воочлива, препознатлива и битна е променета и постојаното менување на горната платформа (ракурсот, позицијата и перспективата). Притоа, сите елементи: светло, движење, звук, простор, поставка… речиси подеднакво се застапени и значајни.

Додека пак, при сценската (ре)презентација на драмската фикција – акцентот е ставен врз  сценското присуство и функционирањето на енергетската размена (интеракцијата) со гледачите (публиката).

Монокл

 

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

ЗА АНГАЖИРАНОСТА И АКТУЕЛНОСТА НА ДРАМСКИТЕ ТЕКСТОВИ НА ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ

Колку е ангажираната уметност утописка според својата природа? Дали навистина конкретно дава можност за менување на светот или ја има  само катарзата како цел? Уметноста во различните епохи од развојот на човековото општетсво ги менувала своите изрази, атрибути и цели. Дваесеттиот век ја познава и препознава политички ангажираната уметност, која има цел да ги привлече и придобие читателите кон одредена доктрина. Делата од тој вид обично немаат голема уметничка вредност, а идеолошки ангажираната литература замира со исчезнувањето на тоталитарните системи на Дваесеттиот век.

Но, кога Сартр зборува за ангажираната книжевност – тој мисли на нешто друго: сите големи книжевни дела се големи зашто нí соопштуваат и донесуваат нешто големо и значајно кое се однесува на нас, а тоа ќе рече дека се ангажирани.

Значи, во преносна смисла и значење, ангажираните дела се однесуваат на човекот и неговиот живот, актуелни се и провокативни, ја потенцираат и жигосуваат грубата и сурова реалност, писателите не ги затвораат очите пред проблемите и неправдите, не ставаат розови очила, но и не одат заедно со нивните издавачи во затвор, не се проскрибирани и ставени на црни листи, туку, напротив, имаат пошироко општествено и културно значење. Таканаречената ангажирана уметност го изразува животот и просудува за настаните и појавите околу нас. Без големи и лажни диоптрии кога хиперболизира и глорифицира, но и кога жигосува и апострофира.

Монокл

 

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

Ангажираната уметност е фокусирана на занимавање со општествените теми и проблеми, како што се: социјалните неправди, нееднаквоста, нетолеранцијата, милитаризмот, диктатурата, тоталитаризмот, фашизмот, ксенофобијата, национализмот, расизмот и т.н. и т.н. Притоа, еден од типичните и најдоминантните ставови е дека “етиката доминира со естетиката“.

Ова сфаќање е карактеристично за соц-реализмот, па дури  и за историската авангарда на првите децении на Дваесеттиот век и неоавангардата на шеесеттите години од истиот век.

Бројни примери за тоа се: социјалната драма, агит-пром акциите и рускиот театар пред Револуцијата, Брехтовиот марксистички театар, политичкиот театар на Пискатор, соц-реалистичкиот театар и други.

Во екс-Југославија пример за тоа беше Југословенскиот политички театар Јовановиќ/Ристиќ, КПГТ во осумдесеттите години, а кај нас Театарот Свети Никита Голтарот, Зелената гуска и други.

Но, ангажирана уметност е и дневно-политичка уметност, партиската уметност, некнижевните тенденции, програмските цели…

Во ерата на социјално ангажираниот театар се настојува сценската реалност што повеќе да се приближи кон секојдневната реалност, со што се укинува дистанцата помеѓу она што се случува на сцената и гледачите.

Кон драмата се свртуваат оние кои имаат да кажат нешто пресудно и спаносно за човекот, затоа што драмата е во состојба човекот и неговите постапки да ги стави во рамки во кои тие ја добиваат својата најдлабока смисла, вистинската вредност и најширокото значење.

Во драмата се преплетуваат светот на најголемата конктретност и светот на најголемата воопштеност. Значи, театарскиот простор е мегдан за анализа и оценување на човековите постапки. Притоа, гледачите не се само неми набљудувачи, туку и активни соучесници. Тие го губат своето Јас и се идентификуваат не со тоа како некој друг ги гледа, туку со она какви што навистина се тие самите.

Сартр подвлекува дека не постои универзална човекова природа, туку се универзални ситуациите во кои се наоѓа човекот.

Комедија

 

 

Комедија: Книжевност

Основни облици: Роман · Поема · Драма Расказ · Новела

Родови: Епика · Лирика · Драма Романса · Сатира Трагедија · Комедија

Трагикомедија

Извори: Изведба (претстава) · Книга

Форми: Проза · Стих

Историја и списоци: Општ преглед на книжевноста: Индекс на поими: Историја · Современа историја; Книги · Писатели; Книжевни награди · Награди за поезија

Дискусија: Критика · Теорија · Списанија

Комедија е грчки збор и значи весела песна. Комедијата е вториот основен вид драма, во кој судирот, дејствието и личностите се прикажани во смешна форма. Накратко речено, во комедијата се прикажува смешното во животот. Смешните појави обично се случуваат поради несообразноста меѓу тоа што е нормално, вообичаено и логично и отстапувањето од тоа. Смешни, според Аристотел, се некоја грешка, некое безобразие, кои кај никого не предизвикуваат страдања и за никого не се погубни. Личностите во комедиите сакаат да се прикажат во поинаква светлина, спротивна од вообичаеното однесување, дејствување и зборување. Тие како да се надвор од реалноста, им недостасува разумен начин на живеење. Комичните личности не се одбивни, тие се смешни. Токму поради оваа своја особина тие придонесуваат драмското дејствие да разведрува, наспроти фактот што пистаелот во комедијата често пати преку хуморот сака нешто да исмее.

 

Видови Комедија

Според тоа на кого, или на што, се однесува смешното во комедиите, тие се делат на неколку видови: комедија на карактери, комедија на нарави, комедија на интрига и комедија дел арте.

* Комедија на карактери – Комедија на карактери е комедија во која смешното се однесува на карактерот на главниот лик во комедијата. Најчести негативни особини што се извор на смешното се: скржавост, лекоумност, саможивост, глупост, вообразеност, подлост, лицимерство, завидливост, мрзливост, љубоморност и друго. Кога некоја од овие негативни особини ќе стане доминантен белег во карактерот на главниот лик, тогаш таа станува типичен носител на таа особина. Така, постојат комични типови на скржавци, лицемери, мрзливци и други. Најпознати комедиографи на овој вид комедии се: Тит Макциј Плаут, Вилијам Шекспир, Молиер и други.

* Комедија на нарави – Комедија на нарави е комедија во која смешното се однесува на наравите и обичаите на одредени општествени групи и професии. За разлика од комедијата на карактери, која се занимава со исмејување на негативните особини во карактерот на поединец, комедијата на нарави се занимава со исмејување на негативните особини во карактерот на човекот како општествена единка. Комедијата на нарави има заеднички особини и со комедијата на карактери и со комедијата на интрига. Творец на комедијата на нарави е грчкиот антички комедиограф Аристофан. Шекспир (во 16 век) и Ж.Б. Молиер (во 17 век), исто така, пишувале комедии на нарави. Најпозната комедија на нарави од 19 век е комедијата „Ревизор“ на рускоит писател Н.В. Гогољ.

* Комедија на интрига – Комедија на интрига е комедија кога смешното во неа произлегува од повеќе ситуации, во кои се вплетени повеќе личности, на кои им се случуваат неочекувани пресврти и недоразбирања. Познати комедии на интрига се: „Интрига и љубов“ на германскиот писател Ф. Шилер и „Севилскиот берберин“ на францускоит комедиограф Бомарше и други. * Комедија дел арте – Комедијата дел арте, односно комедијата со маски, всушност, е комедија спектакл, или артистичка импровизација на кратко сценарио со клиширана содржина. Комедијата дел арте не го содржи целиот текст, туку само интригата – недоразбирањето прикажано во сценариото. Ликовите во овие комедии се: слуга и господар, слугата секогаш навидум е недоветен, препреден и снаодлив, а трговецот – скржав. Други ликови кои се појавуваат во овие комедии се: слугинка, куртизана, војник фалбаџија, недоучен учител и други. Основната интрига најчесто претставува судирот меѓу млaди и стари; сиромашни и богати; бистри и глупави и друго. Главни носители на драмското дејствие биле слугите и слугинките. Кoмедијата дел арте се родила во време на ренесансата, како израз на веселиот и богат ренесансен живот. Таа траела до 17 век, а потоа е заменета со реалистичката драма.

Монокл

 

 

проф.д-р Христо Петрески

КРАТКАТА ПРОЛЕТ И НАСОЛЗЕНАТА ЗАВЕСА

Војдан Чернодрински во својот драмски текст “Македонска емиграција“, меѓу другото, вели: “Вистина е дека Младата македонска дружина не е за доверба… Нејзините членови никому не му се познати ни како дејци по македонските работи, нити пак како граѓани на Бугарија. И јас сум член, но право да речам, ич не ми се оди таму на состанок. Пак  особено во последно време, какви луѓе се примени за членови… Остави се! Фурнаџии, алваџии, бозаџии, мајстори… и какви уште не… Собрани кој од јаже, кој од колец… Не знаат зошто креваат рака, а зошто не… Пак ќе стане некој да зборува… Да умреш од смеа… Кога ќе зареди… море ова, море она, вака, така и не знаеш што уште! И некои од нашите студенти се смеат, други наведнале глави од срам, а трети пак зјапаат во нивните усти и ги слушаат како да им се професори…!

Да… Пак претседателот што е… Остај се… Редактор на весник е, но пази боже… Неписмен дури до таму! Да, убава е, убава е таа идеја на г-дата да се организира здружение од повлијателни лица… а не… И верувам новите членови ќе бидат богаташи, големи трговци, чиновници, учители, офицери… Ќе влезат шефовите на сите политички партии… така, тоа здружение ќе биде едно од најпопуларните. Јас задолжително ќе отидам, дотолку повеќе дека таму ќе се запознаам со повидни лица… Ќе отидам… А?! Ами што ќе стане со кружокот?!“ Зарежи го, запусти го! Јас можеби жалам дека малку повеќе разбирам, но кога повеќето од студентите се такви… Глупости!! Сме се собрале да правиме кружок чии членови ќе се зафатат со агитација… За ослободувањето на татковината! Но кога започнавме, цел еден состанок од 5-6 часа не ни стигна да го определиме изворното значење на зборот агитатор. Едни носат француски, други германски, трети англиски речници за да го побараат и најдат правилното значење на зборот  а г и т а т о р. Кружок… Е, што ми треба мене кружок! Ем сигурно за претседател ќе ме изберат. Па и клетва дадовме… Не знам во што сî се колневме…“

И така натаму, и така натаму, жестоки факти, забележувања и коментари. Како автентични историски сведоштва – тие се докази за еден изминат револуционерен пат, за свеста и совеста на Македонците во миграција, за здружувањата и здруженијата, за конкуренцијата, кариеризмот и нетрпеливоста, за личните интереси, борбата за власт, дискредитирањето на другите собраќа и слично.

Војдан Чернодрински е вистински и солиден хроничар на своето време, со релјефен израз на особините и карактерите на главните и најкарактерстични драмски протагонисти, а неговиот писателски ангажман не само што е евидентен, туку е мошне значаен и неменлив, провокативен, драгоцен и сî уште актуелен!