Чедо ХРИСТОВ (1938 – 30 мај 2011), актер

Роден е во Струмица, 1938 година.

Иако завршува на отсекот за сликарство на Вишата педагошка школа, Чедо Христов се вработува како актер во Струмичкиот театар Антон Панов. Таму останува од 1958 до 1964 год. кога преминува во Македонскиот народен театар во Скопје каде останува се до пензионирањето во 1996 год. Сепак, неговото образование не останува ниту залудно ниту попусто затоа што тој освен како актер паралелно се занимава и со сценографија на повеќе театарски сцени во Македонија што се разбира ќе биде и соодветно валоризирано токму на МТФ В.Чернодрински во Прилеп.

Уште на почетокот на неговата кариера, за време на ангажманот во Струмичкиот театар, Чедо Христов добива ласкави оценки од страна на театарската критика, а е со задоволство и со симпатии прифатен и од страна на публиката. Така, во театарските хроники останува забележано, меѓу другото, дека во претставата Љубовта е таква од Павел Кохут во 1963 год. во режија на Саша Маркус, од артистите се издвоиле оние што посебно успеале да ја трогнат публиката со трагедијата на Лида Матис се Чедо Христов… А е еден друг запис фрла поголема светлина на неговиот творечки хабитус. Имено, во истата година тој се јавува во својство на режисер, сценограф и толкувач на една од главните ролји во пиесата Три ангели. Во врска со ова претстава ќе остане забележано, дека… од носителите на главните ролји подобар впечаток оставиле Чедо Христов… Овде е важно да се согледа неговиот интерес за разни области на театарската уметност што и не е редок случај во светски рамки. И уште еден извод за неговиот ангажман во истата година, но овој пат во претставата Лето авторски проект на Бранко Ставрев: Во претставата посебно се истакнал Чедо Христов во ролјата на Безделникот. Тој со својот темперамент искусно и талентирано ја остварува ова навидум лена, но комплицирана улога. Во 1964 год. пред да премине во МНТ, Чедо Христов ја добива наградата од Здружението на драмски уметници за улогата на Ник во претставата Матуранти. Покрај веќе наведената сценографија на Три ангели, Христов во ова својство се јавува и за претставата Свет од Нушиќ во режија на Саша Маркус. А еве што за неговиот ангажман како сценограф во Матуранти ќе забележи критиката: … Ваквото филмско третирање на просторот и времето нашло ингениозна подлога во функционалната и духовито замислена сценографија на Чедо Христов.

Меѓу првите ролји во новата театарска средина (МНТ) Чедо Христов ќе ја има во претставата Коломба од Ануј заедно со Ристо Шишков. Во врска со овој негов ангажман критиката ќе забележи: Младиот Ч.Х. дебитант на Скопската сцена е вистинска ѕвезда. (Впрочем токму затоа и ја добил главната машка улога). Потем ќе следуваат бројни ролји кои ја исполнуваат неговата актерска биографија.

Покрај досега споменатите ролји и претстави во неговата селективна театрографија уште би ги набројале и оние во Црнила, Мајка, Електра, Јунона и паунот, Крал Лир, Деца на сонцето, Хелдерлин, Хеда Габлер, Кенгурски скок, Глоговиот џбун, Ревизор, Антица, Посета на старата дама, Галеб, Типот кој добива шлаканица…

Чедо Христов како актер останува запаметен и препознатлив по својот специфичен баршунаст глас, по вештината во психолошкото нијансирање на ликовите и по својот темперамент и енергичност која секогаш умешно ја контролира и употребува.

Во билансот на неговите награди преовладуваат оние кои тој ги добил за сценографија на МТФ Војдан Чернодрински во Прилеп. Тие му се доделени за сценографиите на Тутунски пат, Смртта на трговскиот патник, Големата награда, Адам и Ева и Јас Халиј Гарсија. Што се однесува до актерството, еднаш тој е добитник на наградата за млад актер и во два наврати ја добива наградата за најдобар актер на Здружението на драмските уметници на Македонија.

РАЗГОВОР СО ЧЕДО ХРИСТОВ

ЧЕДО ХРИСТОВ (1 мај 1938–30 мај 2011)

РАЗГОВОР СО ЧЕДО ХРИСТОВ ДОБИТНИК НА НАГРАДАТА ЗА ЖИВОТНО ДЕЛО НА МТФ “ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИ”

Актерството визија, сцената слика за Театарот

Иако своето образование на одделот за сликарство на Вишата педагошка школа, Чедо Христов доби работа како актер во Струмичкиот театар “Антон Панов”. Тој работеше таму 1958-1964, а откако влезе во Македонскиот народен театар во Скопје, каде што остана се до неговото пензионирање во 1996 година, неговото образование не беше залудно, но, паралелно со својата актерска кариера тој беше фази дизајнер на неколку изведби во Македонија, а секако и сите негови напори доби соодветна валоризација на МТФ Војдан Чернодрински во Прилеп.

Од почетокот на својата кариера за време на ангажманот во Струмичкиот театар Чедо Христов добива ласкави проценките на театарски критичар, и е задоволен со сочувство и прифатени од страна на публиката. Така, во театарот хроники се наведува, меѓу другото, во претставата “Љубовта е таква што” од Павел Кохут во 1963 година, во режија на Саша Маркус, од уметници, кој успеа да допре до публиката со трагедијата на Лида Матис беше Чедо Христов. И уште еден извадок става повеќе светлина врз неговиот творечки хабитус. Имено, во истата година, тој се појави во својство на режисер, дизајнер фази и толкувач на една од главните улоги во претставата “Три ангели”. Наведени на оваа претстава ќе остане забележано дека … за главните улоги подобар впечаток остави Чедо Христов … Овде е важно да се реализира неговиот интерес во различни области на театарот што не е редок случај во светот. И уште неговиот ангажман во истата година, е претставата “лето”, авторски проект на Бранко Ставрев: Во оваа претстава особено нагласена во улога на “битанга”, беше Чедо Христов. Со своите искусни и талентирани темперамент оствари оваа навидум едноставна, но комплексна улога. Во 1964 година, пред да премине во МНТ, Чедо Христов добива награда од Здружението на драмски уметници за улогата на Ник во претставата “школа Дипломирани студенти” на. Покрај веќе споменатите фазата на дизајнирање на “Три ангели”, Христов направи и сценски дизајн на претставата “свет” од Нушиќ во режија на Саша Маркус. И тука, за неговите заложби како сценограф во претставата “Училиште дипломирани студенти” на критиката ќе каже: Овој филм лекување на просторот и времето се најде генијален позадина во функционални и духовито conceptuality сценографија на Чедо Христов.

Меѓу првите неговите улоги во новиот театар средина (МНТ) Чедо Христов имаа можност да играат во Коломба од Anuj заедно со Ристо Шишков. Во врска со овој ангажман неговите критичари ќе забележи: Младите CH.H. Дебитант на сцената Скопје е вистинска ѕвезда. (Всушност тоа е причината зошто тој доби и улогата главниот машки). Потоа ќе следи голем број на улоги да ги исполни својата актерска биографија.

Покрај горенаведените улоги и кои се присутни во повеќе селективен неговата teatrografy ќе се споменат оние во темнина, мајка, Електра, Јунона и пауни, Крал Лир, Деца на сонцето, Хелдерлин, цитат Хеда Gabler, Кенгур скок, глог грмушки, ревизор, Антица, Посета на старата дама, гулаб, типот кој добива шлаканица …

Чедо Христов како актер останува запаметен и признати за нејзината специфичен глас, а исто така по вештина во психолошки тон на ликовите и нивниот темперамент и енергија, која секогаш умешно ја контролира и се користи.

Во неговото портфолио награди преовладуваат овие кои ги добил за сценографија на МТФ Војдан Чернодрински во Прилеп. Наградите се доделуваат за фазата на дизајнирање на: Тутун патот, смртта на трговски патник, Големата награда, Адам и Ева и јас Halij Гарсија. Како за глума, откако тој ја доби наградата за најдобар млад актер и два пати доби наградата за најдобар актер на Здружението на драмски уметници во Македонија

Иако завршен сликар Христов за своја вокација ја одбира глумата, сепак останувајќи и “верен” на својата “прва” професија, но пак инволвирајќи ја во театарот преку низата изградени сценографии… Животот го носи низ уметничката филозофија до ѕвездите, а искуството до перцепцијата за убавото во Театарот… За сите овие амплитудни движења низ уметничкиот живот, проговоривме непосредно, срдечно со уметникот Чедо Христов…

Наградите – сатисфакција или верификација?
ХРИСТОВ: Не би се сложил во потполност со терминот сатисфакција, оти тој во себе содржи и други, понекогаш, несакани примеси. Би се сложил дека наградите се верификација, особено оваа последнава што ја добив бидејќи доаѓа од еснафот. Секој оној што работи посветено без разлика за која професија се работи, нормално е на крајот да очекува да не биде заборавен од својата фела. Тоа е сосема природно како што е природно, но понекогаш и неправедено не сите да бидат задоволени во оваа смисла.

Во што точно се состои верификацијата?
ХРИСТОВ: Токму во реализацијата на професионалното во текот на целиот мој живот. Речиси од мал сум во театарот и се занимавам со глума, паралелно вљубувајќи се и во сликарството. Се “фатив” за сценографијата која, интересно, ми ги донесе речиси сите награди, а оваа последнава е збир на сите добри нешта и дојде како круна, како малина на шлагот.

Каде и кога успеавте да ги споите сликарството и глумата?
ХРИСТОВ: Патешествието започна сосема случајно во Струмица со појавата на новиот бран кога сите работевме се што можеме. Еднаш се случи да не стасаат навреме сценографиите за две претстави и јас се нафатив, иако се уште ученик да ги направам. Обете ги сработив успешно и оттогаш паралелно со моите улоги сум и успешен во областа на сценографијата. Спојот е во тоа што преку сцената (сценографијата) како слика навлегувам во сите пори на театарот, а глумата само ми ја олеснува таа работа бидејќи преку неа пак е полесна перцепцијата на театарот во суштина. Сценографијата има своја идеја и мисла, а актерот е тој кој ја овоплотува или ја носи на сцена таа и сите други идеи и суштината во театарот. Сцената е всушност архитектура, а јас ја гледав како решение за свој дом. Најверојатно тука е успешниот спој на овие две професии во едно – во театарот.

Дали постојат идеали? Колку се тие застапени сега, а колку тоа беа некогаш?
ХРИСТОВ: Секое време си носи свои белези. Не би можел најповикано да говорам за денешните идеали, но за своето време можам со сигурност да потврдам дека постоеја и ги примавме во многу голема доза. Но тоа беше тогашен одраз на општата состојба.

Постои ли боемштината денес?
ХРИСТОВ: Од боемштината остана само по некој слог од некоја половна излитена реклама… или децидно: НЕ!

Како се исцртуваше Вашиот театарски животопис?
ХРИСТОВ: Ја имав таа привилегија да работам со основачите на Македонскиот театар, некогашните столбови – Џувалековски, Џундева, Гогов, Думов… Таа соработка секогаш течела природно и секогаш ми носела нешто ново и надградувачко во мојата кариера, веројатно, тоа е клучот на мојот веќе изграден и надополнет уметнички животопис…

Какво е Вашето искуство на релација режисер – актер?
ХРИСТОВ: Генерално не сум имал речиси никакви проблеми. Но за волја на вистината ја имав таа слобода за да ако не се гледам во некоја улога да му речам на режисерот да не ме земе во поделата. Тоа во извесна мера беше казниво, бидејќи ако си вработен – мора да играш! Но најверојатно во тоа време ваквата слобода ми ја овозможува позицијата која ја бев стекнал како автор. Од друга страна, што ми е уште подраго, ниту една ролја што веќе ми била доделена и сум сакал да ја играм не ми била одземена… Од режисерите, едноставно, не можам да се пожалам.

Кажете ни ја Вашата размисла за суштината на театарот во општествена смисла?
ХРИСТОВ: Според мене, можеби пристрасно театарот е еден од главните сегменти на општеството. Пред се, поради индивидуалната културолошка надградба на поединецот. Низ историскиот времеплов се менувале естетиката и начинот на исказ и перцепција. Но целта во основа е иста. Едукација на гледачот. Театарот секогаш се движел на релација сегашаност – минато – визија за иднината. Тој театар кој не поседува која било од овие карактеристики не заслужува да се вика театар.

Што Чедо има да му замери на Христов?
ХРИСТОВ: Не знам точно, но најверојатно најголемата маана на Христов, која Чедо би му ја замерил, е недоволната прилагодливост со дневно-политичката клима, поточно отсуството на прагматичност во овој контекст…

Има ли нешто што не сте го одиграле, а би сакале да има свое место во лепезата одиграни ликови?
ХРИСТОВ: Никогаш не сум се грабал за Хамлет, но за Леоне Глембај да! Ете тој ми остана неостварена желба покрај над илјада одиграни претстави, со преку триесетина носечки ролји, со реализација речиси сто настотна…

Младиот актер Христов…
Се случи на промоцијата на книгата “Пробата љубов моја” од Анатолиј Ефрос познат руски режисер и педагог. Претходната вечер ја беше гледал “Зајдисонце” од Исак Бабељ-автор руски Евреин. Бевме предупредени дека доколку не му се допадне тој може да стане и демонстративно да ја напушти претставата. Кога следниот ден дојдов на ред да ми ја потпише неговата книга, тој стана ме прегрна и рече: Христове јас ве запомнив. Вие сте голем актер. А кога по претставата со Бранко Ставрев зборувале за одличниот актер во ролјата на Крик Ставрев помислил дека станува збор за Шишков, кој го играше, исто така, Крик ном Мендељ, мојот татко во претставата. Но кога Ефрос објаснил дека се работи за недоразбирање и дека зборува за мојата ролја на младиот Крик, тогаш Ставрев фалејќи ме рекол: “Да, да и тој е одличен актер покрај Шишков, но од младата генерација која го носи репертоарот… а јас сум две години постар од Ристо Шишков!”

Љубица ГОЈКОВИЌ – НИКОЛОВСКА (1945), актерка

Родена е на 7 април 1945 во Куманово, член е на Народниот театар од Куманово од 1966 година сe до пензионирањето. Првата улога ја добила на 15-годишна возраст во претставата „Младоста пред суд“. Заедно со татка си, актерската легенда на кумановскиот театар Ѓоко Николовски, настапувала во претставите „Ленче Кумановче“, „Печалбари“, „Зона Замфирова“, „Ташана“, „Коштана“, „Вујко Вања“, „Моралист“, „Ученикот на ѓаволот“. На сцената заедно чекореле цели 18 години. Љубовта кон театарската уметност, пренесена од татко и, продолжила да живее во неа сe до нејзиното пензионирање, па и до денешни дни.

Во Театарот во Куманово почнала да работи во неговиот златен период. Ансамблот бил солидно екипиран, многу се работело, се правеле голем број претстави и се собирале големи успеси, дури и на меѓународен план. Тогаш директор на Кумановскиот театар бил Драгољуб Димовски Шетко, човек кој собрал извонредна екипа со која Театарот достигна вистински процут, афирмирајќи го низ цела поранешна Југославија. Зенитот на Театарот траеше долга низа години.

Љубица Гојковиќ-Николовска во својата 35-годишна актерска работа настапи во околу 300 претстави. Според неа, најдрага, најпозната и најомилена улога, а во истовреме и на публиката, и е Ленче во „Ленче Кумановче“ од Васил Иљовски. За оваа улога во 1993 година ја доби Наградата на читателите на списанието „Жена“ и по тој повод е напишано: „вечната и незаборавна ’Ленче Кумановче‘, културен симбол на градот, лик без кој не може да се замисли ниту една претстава, ниту едно културно случување, вистински актер, вистинска дама, личност со стил“. Нејзе подеднакво и се драги и улогите во: „Антигона“, „Електра“, „Лазаревото писмо“, „Гејм оувер“, „Диво месо“, „Глембаеви“, „Сочувај ја својата тајна“, „Малограѓанска свадба“, „Кумановска свадба“… Повеќе и лежат драмски улоги, но добро се снаоѓа и во комедии. Актерот треба да носи во себе разновидност и подеднакво да е добар во сите жанрови…

И по толку години, Буба нема време за одмор. „Артистот, вели, секогаш чувствува долг кон публиката и живее за нејзиниот аплауз“. Се препознава по карактеристичниот глас, филмскиот поглед кој зрачи од нејзините очи и убавото лице.

„Покрај татко ми, јас израснав во театарот. Тоа како да морало да се случи. Не можам да замислам да работам ништо друго. Понекогаш не знам кој ми е прв дом, дали театарот или оној во кој живеам“. Жали што ќерките не пошле по нејзиниот пат и се надева дека тоа, можеби, ќе го сторат внуците. Смета дека е успех да се пребродат сите кризи и да се остане нормален, здрав, исполнет и жив. За свој неуспех го смета тоа што не се потврдила повеќе на филмот и на телевизијата, а жали и што не родила повеќе деца.

За нејзината игра на сцената имаат пишувано многу критичари, и тоа главно во суперлативи. На пример, за нејзината улога во „Партија реми“ од Дин Ли Кобурн, критичарот напиша: „Љубица Гојковиќ донесе на сцена една силна Моника што раскрстува не само со својот живот, туку и една жена што преку партијата реми го игра својот живот. Нејзината актерска вештина се транспонира од внимателна, суптилно предадена женственост до остра, систематична промисленост на повредена жена“ и ја покажа актерската експресивност како една од позитивните оски на еден театар кој ововремено беше на изумирање. Гојковиќ игра како да е ова последната партија реми, актерство, живот! Ја голта докрај својата способност за трансформација. И ја покажува максимално Љубица Гојковиќ, првенката на Народен театар – Куманово“. Добитник е на наградата на град Куманово за претставата „Дејство на гама-зраците врз сенишните невени“ во 1984 година и на Ноемвриската награда на град Куманово за животно дело во 2005 година.

Работела и со аматерскиот театар во Свети Николе, со кој има освоено повеќе награди.

ИНТЕРВЈУ СО ЉУБИЦА ГОЈКОВИЌ – НИКОЛОВСКА ДОБИТНИК НА НАГРАДАТА ЖИВОТНО ДЕЛО НА МТФ ВОЈДАН ЧЕРНОДРИНСКИИ

Актерот не познава старост

Зборот јаз меѓу младите и старите е многу тежок збор. Нормално е да има разлика, бидејќи со генерациите расте и театарот, се менува естетиката…

Постарите твореле, работеле во друго време. Понекогаш, нормално е да имаат друго сфаќање. Младите ја имаат енергијата на своја страна, а кај старите преовладува искуството. Токму тоа е она што треба да претставува второ, неофицијално школо за младите актери и за сите оние кои работат во театарот. Мислам дека во Кумановскиот театар имаме среќа што постои голема соработка помеѓу сите генерации актери, вели за конекцијата со своите помлади колеги популарната “тетка Буба”

Во што е тајната на вечната младост на актерот во однос на улогите и кој период од неговиот живот може да се земе како најплоден?
– Во Театарот не постојат стари артисти. Секој е на свој начин млад. Актерот не познава старост. Речиси секогаш постојат улоги и за старите и за младите актери. Се разбира, не е исклучено и младите да играат старци. Мене, на пример, ми се случи на 23 години да играм мајка. Колегата Ацо Ѓорчев, го откри драмското во мене за да можам да изградам лик на старица, со негова помош направив добра улога. Актерите преку трансформацијата се одржуваат вечно во театарот.

Колку е вистинско постоњето на јазот помеѓу младата и старата генерација?
– Зборот јаз е многу тежок. Нормално е да има разлика, бидејќи со генерациите расте и Театарот, се менува естетиката… Постарите твореле, работеле во друго време. Понекогаш, нормално е да имаат друго сфаќање. Младите, ја имаат енергијата на своја страна, а кај старите преовладува искуството. Токму тоа е она што треба да претставува второ, неофицијално школо за младите актери и за сите оние кои работат во Театарот. Мислам дека во Кумановскиот театар имаме среќа што постои голема соработка помеѓу сите генерации актери. Кога се почнува со нов проект едвај се чека да се почне со работа. Можеби грешам, но, сметам дека во театрите во внатрешноста како да постои поголема соработка отколку во театрите во Скопје.

Апосолвиравме дека за актерот нема мирни пензионерски денови… Во оваа смисла колку често сте Вие во театарот?
– Речиси секој ден! Едноставно не можам без театарот. Ако не сум на сцена тогаш сум во холот, низ кулоарите, гримиорните, со пријателите… во театарот!

Дали и колку успевате да го одвоите приватниот од професионалниот живот?
– Покрај тоа што сум актерка, сум и домаќинка, сопруга и мајка. Сметам дека успевам да го одвојам приватното од професионалното. Иако, при внесувањето во ликовите и нивното градење сум “поткраднувала” по нешто од луѓето околу мене.

Постојат ли ликови кои не Ви легнале?
– Секако дека има, бидејќи актерот е кревко емотивно битие. Едноставно, постојат ликови кои не можете да ги примите на себе и во себе. Но, затоа тука секогаш е работата со која покрај талентот, се надминуваат пречките…

Постојат ли за Буба неостварени желби за некои улоги?
– Во театарот како колективен чин сум играла многу и мислам дека сум одиграла речиси се. Но, единствено нешто што не ми е остварено како желба е да одиграм монодрама. Најверојатно, тоа е поради тоа што не ми е дојден в рака текст кој би навлегол во мене и со кој ќе можам да го интерпретирам, да го искажам она што го можам и сакам… Нормално, тоа треба да е издржан текст, сенешто не би играла.

Импресивен животопис
Љубица Гојковиќ – Николовска првата улога ја добива на 15-годишна возраст во претставата “Младоста пред суд”. Заедно со нејзиниот татко, легендата на Кумановскиот театар Ѓоко Николовски, настапува во претставите Ленче Кумановчее Печалбарии, Зона Замфироваа, Ташанаа, Коштанаа… Професионално за НТ Куманово е врзана од 1966 година, па се до пензионирањето. Во нејзината, речиси, петдецениска кариера има одиграно ролји во околу 300 претстави. Според неа најдрага, најпозната и најомилена улога и е Ленче Кумановчее во истоимената претстава од Васил Иљоски. Покрај Ленче Кумановчее впечатливи се нејзините остварувања во Антигонаа, Електраа, Лазаревото писмоо, Гејм Оверр, Диво месоо, Глембаевии, Малограѓанска свадбаа…

Борче ГРОЗДАНОВ

Димитар КОСТОВ (1936), актер

Роден е на 2 јули 1936 во Босилеград, Југославија, артист на Драмата на МНТ. Со артистичка дејност почнал да се занимава во 1959 година. Првите чекори ги направил на сцената на Народниот театар во Штип, каде што бил во редовен работен однос четири години. Веднаш по неговото доаѓање од Штип во Скопје, кратко време работел во Младинско-детскиот театар, каде што настапил во неколку улоги. Позначајна му е улогата во „Автобиографија“ од Бранислав Нушиќ, во режија на Александар Гловацки. Насловната улога ја подготвил за неверојатно кратко време и успешно ја совладал со мошне лежерна, но и динамична игра, која ги засмевала граѓаните на Скопје, во тоа време сместени низ повеќе кампови низ градот по катастрофалниот земјотрес во 1963 година. Тогашниот критичар на претставата забележал дека тоа била првата спонтана смеа на скопјани по природната катастрофа.

Костов две години работел и во Народниот театар од Куманово. Во кумановската претстава на „Венчалница“ од Ефрем Кишон, во режија на Ацо Ѓорчев, ја толкувал улогата на Буки, со која станал прв добитник на наградата за млад артист на Првите театарски игри „Војдан Чернодрински“ во 1965 година. Следната година, повторно со Кумановскиот театар и повторно во режија на Ацо Ѓорчев, за улогата на Франц во претставата „Заточениците од Алтона“ од Сартр, вторпат е носител на награда. Во образложението за нагарадата, меѓу другото, пишува дека наградата му се доделува за „полетното и вдахновено интерпретирање на улогата на Франц“. Третпат е награден за улога во Штипскиот театар, кога градот Штип му ја доделил Наградата „8 Октомври“ за особени заслуги.

Костов во Драмата на МНТ работи од 1966 година сe до пензионирањето, на 30.09.1999 година. Тој со својот пријатен сонорен глас, убава појава, со актерска игра проткаена со фин лиризам, на секој настап, во секоја улога исполнета со шарм и занес, заземаше видно место на повеќе сцени низ македонските театри. Костов поседува јасна артикулација, колку звучен толку и крепок гласовен орган, добро и рамномерно оптегнати гласни жици. Дикцијата му е чиста, исправна, логична, сразмерна и хармонична. Нашата сцена често е заматена со нечисти изговори и со лоши акценти, заразена со рецитирање, секогаш страдна за чист говор. Цврсто изговорената реченица, како извајана со длето во камен, беше неговата предност и му донесе завидно место на сцената.

Во рамките на МНТ настапувал во повеќе улоги, и тоа: Двојникот на иследникот („Вител“), Григориј Незнанов („Без вина виновни“), Рошко Подгорски („Чекор до есента“), Костадин („Печалбари“), Вершенин („Три сестри“), Басанио („Венецијанскиот трговец“), Илија („Под пирамидата“), Грофот Кент („Крал Лир“), Чеда („Госпоѓа министерка“), Арсо („Чорбаџи Теодос“), Кочкарјов („Женидба“ и асистент на режисерот), Градоначалникот („Ревизор“), Осман-бег („Македонска крвава свадба“), а има завидни улоги во некои антологиски претстави како „Среќна нова 1949“ (Диле Јограчов), „Глембаеви“ (Зилбебрант), „Македонски состојби“ (Јосип Кецман), „Бунтот во домот на страци“ (Касапот), „Буре барут“ и други.

Покрај со актерство, Костов се занимавал и со режисерска дејност во аматерските театри. Го негувал и рецитирањето, а настапил и во повеќе радиодрами за деца и за возрасни, како и во некои ТВ драми, серии и друго.

Кирил АНДОНОВСКИ (1942), актер

Роден е во Пехчево, 1942 година.

Основно образование завршил во Пехчево, гимназија во Прилеп и Струмица. Академија за филм и театар и радио и телевизија во Белград во класата на Мата Милошевиќ. Во 1967 година се вработува во Куманово, а од 1969, до денот на заминување во пензија во 2007 година, е во Македонскиот Народен Театар. Кирил Андоновски играл во над 200 театарски претстави, гостувал на сцените во Струмица, Штип, Куманово во театарот за деца и млади – Скопје во Македонската опера и балет. Има играно во над триесет телевизиски драми и серии и во пет филма.

Еве, по повод една пригода, што вели за него македонскиот истакнат режисер Бранко Ставрев:

Кралот на епизодата

Дојде Кирил Андоновски кај мене и донесе едни списоци. На своерачниот компјутер беше пресметал колку премиери одиграл, колку претстави, со колку автори, режисери и колеги актери.
Ги разгледав внимателно и открив дека имал над сто премиери и дека преметнал преку глава над две илјади деветстотини триесет и седум претстави, десет помалку, дваесет повеќе.
Кирил Андоновски е најпедантниот и најревносниот пратеник во македонскиот театарски парламент.
Од над двеста одржани седници со гледачите не отсуствувал на ниту една.
Токму затоа е една од присутностите што ќе ги памети и овој театар и ова општество.
Како Исак Кејтен во “Ѕидот водата” беше брилијантен, успеа од дрво да направи мајка и ни вети дека еден ден, по неколку илјади векови, се ќе се дознае.
Како Жевакин во “Женидба” истиска сицилијанско сонце од Гогољевски лимон, збунет дека ова што му се случува само осумнаесет пати.
Како Грклан во “Коштана” извлече песна од виолина без жици, постојано расположен за своебразно пицикато.
Како Медведенко во “Галеб” најде учителска хармонија меѓу материјалните и духовните сили.
Како Хлестаков лебдеше над своето време како пердув, над воздух од аморал, над вода од разградба и над пекол од вредносен хаос, затоа Кирче кај Гогољ се чувствува како дома.

А кај Шекспир?
Е, овде веќе работите се “шутски”, мискиџиски (прашајте го лично за мискиџијата што соѕида чешма на патот кон Пехчево и кој Македонијава ја сврте за едно изгрејсонце и едно зајдисонце).
Како актер кој постојано слободата на играта ја остварува преку – ропството – на закономерноста, Кирил Андоновски трагичната и комичната маска ги зближи во бакнеж.
Кириландоновскиот хумор е испреплетен со универзалната болка.
Преку хуморот тој го допира фантастичното и непознатото и се труди да ги надшегува удрени до срце и така да ги залечи отворените рани на светот и човекот. Шутот на Кирил Андоновски дејствува како хор и со своето инсистирање на хумор само ни ја зголемува маката.

А пратеникот Протиќ?
Погледнете го и ќе видите дека не е место, но е време за книга, а не за пригоден говор кој е слаба форма за живот толку богат со содржина.
Книгата е напишана сценски, филмски, телевизиски, радиодрамски.
Може да носи наслов “кралот на епизодата”.

 

КИРИЛ АНДОНОВСКИ, АКТЕР КОЈ ЧЕТИРИ ДЕЦЕНИИ ОПСТОЈУВА НА СЦЕНАТА

Ќе преживеам, тука се банките!

Вака накусо го коментира општествено-егзистенцијалниот момент, уметникот Кирил Андоновски, по своето 40-годишно театарско патешествие

* Како би го опишале вашиот животопис во Театарот?
– Главната маска на театарот всушност има две лица – едно што се смее, а едно плаче. Ете и во “Болва во уво” играм два различна лика. Едниот е сериозен Господин, Шандебис, а другиот е човек од народот, слуга, но многу позитивен. Ако еден актер ја сака својата работа, не може да избере дали ќе биде комичар или драматичар. Иако немам играно во трагедии, го знам и го имам одено патот помеѓу едната и другата маска. Го играв Хлестаков, но и го играв и Алексеј Комнен. Го играв Шутот во “Крал Лир”, го играв и Секретарот во “Време за пеење” и тоа во време кога строгоста беше главна одлика на одржување на уметничкиот чин. И така се редеа многу улоги, ликови со разни карактерни склоности – од строгост и дисциплина до комична игра и забава…
*Што значи точноста во театарот и колку инсистирате на неа?
– Во општествено-политичка смисла точноста во театарот е речиси се. Театарот точно знае каде, кога и што треба да се критикува. Но не се работи само за “исполитизираност” на сцената, секако дека она што се игра в театар мора да има повеќе намени. Има и доста едукативност, во смисла на цивилизираноста на односите помеѓу луѓето. Разгледувајќи го списокот на моите одиграни претстави, гледам еден збир на најголемите умови во историјата на драматургијата и литературата. Ете, уште една ненадминлива одлика на Театарот. Во смисол на социјализацијата најбитен е колективниот дух, заедничкото разгледување на она што се работи, преку кое и се доаѓа до посакуваниот добар резултат. Но, за сето тоа да се оствари треба најпрвин да се тргне од себе – да се биде точен, прецизен, да не се остават колегите да чекаат, а за доцнењето и да не зборуваме… тоа е воедно и патот до публиката.
* Има ли нешто што ве притискало и мачело овие четири децении?
– Ми пречи третманот на општеството кон Театарот. Сметам дека треба да се одвојат повеќе пари за културата, не само поради нас како уметници, туку и за народот, бидејќи заради нив и постоиме. Сега по четири децении можам да кажам дека порано со многу работа, со многу работа и хонорарните ангажмани и не чувствуваме криза, но кога повеќето од нас останаа само на плати, сфативме дека всушност сме нискокотирани. Сепак, ни останува љубовта кон професијата.
* Од љубов и празен стомак не се живее…
– Ќе опстанам, ако ништо друго тука се банките…
* Иако сте пред пензија желбата за одмор и не ви е одлика?
– Не ми е! Се уште имам енергија и додека таа не ме напушти ќе играм. Сега во поинаква функција – ќе бидам “хонорарец”.
* Во “Болвата…” ја видовме вашата способност за трансформација. Како се справувате со мигот на промена на ликовите?
– Во мојот живот постојат две фиоки – едната е моја, интимна, лична, приватна, а другата е онаа театарска, сценска… со многу вежба и истрајност, научив кога ќе ја отворам едната, другата да биде затворена. Што се однесува за преминот и трансформацијата во моментот ми помагаат костимот во кој влегувам и сцената што е пред мене, која знам како ќе се одвива.
*Постои ли некоја фиока со неостварени желби?
– По изиграни 120 премиери и над 2.800 претстави многу ТВ драми, мислам на сцената направив и изиграв многу. Од таа страна немам некоја посебна желба. Постои желбата за дружење со младите, за да можам позитивно да ја потрошам акумулираната енергија.

Борче ГРОЗДАНОВ

Лидија ИВАНОСКА (1938), актерка

Актерка во пензија, во чиј обемен опус влегуваат поголем број значајни актерски остварувања, реализирани во дела од значајни жанрови и национални драматургии. Пред да помине една сезона во Народниот театар од Штип, ја посетуваше средната државна школа во Нови Сад, а во театарот во градот под Марковите кули со мали и незначителни прекини настапуваше од 1959 година, останувајќи му верна до крајот на својот работен век, што значи скоро три и пол децении.

Lidija_Ivanoska

За амбициозната и мошне продуктивна актерка Лидија Шумановац, подоцна Иваноска, не постоеја одредени фахови – играше се што и се доверуваше, на секоја задача приоѓајќи и со голема професионална одговорност и подготвеност. Подеднаков афинитет и интересирање покажуваше и кон делата од светската драмска класика и кон пиеси од современата домашна и странска драматургија.

Еден од првите нејзини поголеми актерски проблесоци како една од водечките актерки на народниот театар “Војдан Чернодрински” во Прилеп беше улогата на Лаура во познатото драмско дело “Татко” на Стринберг.

Својот несомнен талент и творечки потенцијал ги потврди и во поетските драми на Гарсија Лорка “Крвави свадби” (мајката) и во насловната ролја во “Домот на Бернарда Алба”. Не помалку уверлива беше и во пиесата “Лисица и грозје” од Тигрето (Клеа) и “Протекција” од Бранислав Нушиќ (Персида).
Оствари мошне впечатливи и пластични ликови и во “Солунски патрдии” од Миле Попоски и во “Адам и Ева” според Марко Цепенков (насловниот женски лик). Особено простудирано, колоритно и содржајно беше нејзиното Фатиме во споменатата хит претстава на прилепскиот театарски колектив – “Солунски патрдии”.

Лидија Иваноска презентираше несомнени креативни дострели и во доменот на камерното кажување. На малата сцена на народниот театар “Војдан Чернодрински” во Прилеп со успех реализира неколку дуо-драмски остварувања (“Кому му е сеедно” од Бранко Илиев, “Заливот” и др. ) а не помалку ефектно играше и во монодрамски остварувања.
И по пензионирањето, повремено настапува во проекти на својата матична сцена.

ЛИДИЈА ИВАНОСКА, ЛАУРЕАТ НА НАГРАДАТА ЗА ЖИВОТНО ДЕЛО

Од сцената зрачи љубов

Ова е пораката која Лидија Иваноска со своето петдецениско искуство им ја испраќа на младите, потсетувајќи дека и подемите и падовите не се ништо без љубовта на и кон сцената…Во Прилеп, на Фестивалот “Војдан Чернодрински” ја доби наградата за животно дело

Лидија Иваноска, актерка, пет децении е присутна на сцената во градот под Марковите Кули – Прилеп. Во нејзиниот работен век таа не познавала поделба на фахови, игра се што ќе и се довери, со голема професионална одговорност, афинитет и интерес. Тоа значи дека подеднакво добро “ги владее” ликовите и делата од светската, драмска класика, но и пиеси од современата домашна и странска драматургија. Незаборавни се нејзините настапи во “Крвави свадби” и “Домот на Бернарда Алба” (насловна ролја) од Федерико Гарсија Лорка. Народот нема да ја заборави ни Фатиме од “Солунски патрдии” на Миле Поповски, како и нејзините остварувања во камерните проекти “Кому му е сеедно”, “Заливот”… и неколку монографски остварувања… За својот порив и живот кој започнал од нејзиниот роден Нови Сад и стигнал до Прилеп раскажува самата Лидија:

За Прилеп некогаш и сега…
– Пред пет децении кога дојдов, месото висеше по улиците на чингели, булук овци и магариња шетаа по чаршијата… Но, јас уште оттогаш почувствував дека ќе го засакам овој град. И тоа се потврди со влезот в театар каде што ме пречекаа сите недвојбено убаво, почнувајќи од Љубиша Трајкоски, Мирко и Нада Стефаноски, Живка Ламетиќ… и останатите. Имав среќа да добијам се што може да посака еден млад уметник. Такви шанси и во тоа време ретко се добиваа, но жално беше и да се испуштат. Прекрасната прилепска публика уште тогаш имаше разбирање за театарот и знаеше да не награди, но и да не нагрди за она што го правиме. Бевме ансамбл кој од ништо прави нешто. Убаво е чувството дека во мојотот театар можам да влезам, да останам и да излезам кога и колку сакам…

За уметничката трага…
– Многу е интересно како обичните луѓе кои ме среќаваат на улица ја примија наградата која ја добив. Имам чувство дека таа не е само моја, туку и на моите колеги, а пред се – нивна, на прекрасните мои прилепчани. Убаво е да се чуе она што неодамна ми го кажа една продавачка. Едноставно, искрено ми рече: “Растевме со Вашите улоги и многу се радувам на Вашиот успех…”

За наградата…
– Нормално, ми беше драго што не сум заборавена од Претседателството на Фестивалот. Ова е верификација за се она што сум дала во Театарот, а и на Фестивалот “Војдан Чернодрински”…

За аплаузот…
– Иако сум од поодамна во пензија, јас до пред две-три години играв. Сега ми недостасува силината на аплаузот, оној краен чин на (не)успехот кој со сета своја јачина или млакост се прима со срцето и душата…

За пензионерските денови…
– Јас и мојот сопруг Трајче (Ивановски, исто така пензиониран актер на Прилепскиот театар) воопшто не се чувствуваме како пензионери. Живееме во, за и од театарот… Трајче се уште е активен на сцената…

За младите…
– Во Прилеп дојде еден бран на млади и енергични актери и театарски творци, кои заслужуваат внимание. Се почесто правиме претстави со кои се гордееме. Последни два такви примера за успех се “Светилникот” на режисерот Владо Цветановски, каде што игра целиот ансамбл, што значи убав спој на старите и младите актери и “Тапани во ноќта” на младиот режисер Мартин Кочовски, која носи навистина една нова, свежа и убава енергија… На младите колеги би им препорачала да се сакаат и со љубов да работат се на сцената, бидејќи има и падови и подеми, но она што зрачи од сцената е љубовта…

Борче ГРОЗДАНОВ

Благоја ИВЧЕСКИ (1938), актер

Богата актерска биографија. Вистински вљубеник во театарската уметност и во широкиот спектар дејности поврзани со театарот.

Роден е 1938г. во с. Смолани – Прилепско. Во 1960 година станува член на Народниот театар “Војдан Чернодрински” и во него го поминува сиот свој работен век, целосно посветен на позивот што го извел. Ентузијазмот, неисцрпната енергија и работната дисциплина, беа карактеристика на неговото работно поведение. Неуспесите ги доживува емотивно, а успесите ги манифестира скромно.

Она што е посебно карактеристично за актерското творештво на овој уметник е обемноста и разновидноста на улогите што ги толкувал. Беше носител на стожерни и насловни улоги, а има реализирано импозантен број улоги (над 130). Реализирал улоги од современата светска драматургија, од драмската класика, од домашната драма итн. Неговиот талент во првите години од кариерата дојдува до целосен израз пред се во дела од македонски драматичари. Го игра Младичот во Чашулевите “Црнила” Драшко во “Парадоксот на Диоген” од Т. Арсовски, Костадин во “Печалбари” од А. Панов, Илија во “Антица” од Ристо Крле, Бошко во “Бегалка” од В. Иљоски. Тоа се главно улогите на неговата младост. Потоа ги игра: Димитрија во “Диво месо” од Г. Стефаноски, Дрен во “Суд” од К. Чашуле, Трпе во “Глогов џбун” од Б. Димитров и др. Ивчески многупати има обичај да каже дека играњето во домашни драми му е посебно задоволство.

Театарската критика се произнесе во суперлативи и за низа негови остварувања во дела од форматот на “Малограѓани” (Нил) и “Децата на сонцето” (Чепурној) од М. Горки, “Антигона” (Тирезиј) од Софокле, “Цена” (Виктор Франц) од А. Милер, “Хамлет од Мрдуша” (Учителот) и “Вечера во погребалното претпријатие” (Микац) од И. Брешан “Нора” (Доктор Ранг) од Х. Ибзен, “Крвави свадби” (Младоженецот) од Ф. Г. Лорка и многу, многу други.

Мошне впечатливи се и креациите на Ивчески во комедиографскиот жанр, – Чедо во “Госпоѓа Министерка” од Б. Нушиќ, Барион во “Венчавката на Барион” и Понтањак во “Магаре” од Ж. Фејдо, во повеќе комедии од М. Попоски, Молиер, Држиќ и др.

Ивчески два пати е наградуван на театарските игри “Војдан Чернодрински” – 1968 година за улогата на Благо во “Балада за орканата” од В. Видически и во 1972 година за улогата на Виктор Франц во “Цена” од Артур Милер.

Повремено, Ивчески се занимава и со режија. Во Театарот има режирано 7 претстави, две целовечерни, а другите 5 за деца. Во Домот на културата има режирано 15 претстави со комбиниран актерски состав, професионални актери и младиници-аматери. Седум од овие претстави беа наменети за најмладите гледачи, тоа беа куклени претстави.

Би било неправда ако не се спомене перманентната грижа на Благоја Ивчески за јазикот, за македонскиот литературен јазик. Со своето темелно познавање на македонскиот литературен јазик секогаш беше готов да интервенира при евентуални грешки во претставите. За потребите на театарот има преведено над дваесет текстови од српски, бугарски и хрватски јазик.

Три години Благоја Ивчески беше секретар на Советот на Театарските игри, а од 1980 година до 1986 година беше директор на Народниот театар “Војдан Чернодрински” – Прилеп. Во 1997 година добитник е на Третоноемвриската награда што ја доделува Советот на Општина Прилеп.

Во 2002 година Благоја Ивчески заминува во пензија.

Ленче ДЕЛОВА (1948), актерка

Актерка со можеби најспецифичен и најавтентичен сценски сензибилитет. На сцената на Драмскиот театар во Скопје, во тоа време Драмски младинско-детски театар, почнува да го живее својот актерски живот од 1964 година, кога има само 16 години. Токму затоа може да се каже, дека Делова навистина целата своја животна приказна ја конструира, ја гради и надградува преку приказните што театарот ги создава

zd_Lence_Delova.

Нејзиниот веќе 42 годишен актерски влог ја инаугурираше како творец со изворен талент и со извонредно чувствување на жанровската сценска разноликост. Моќите на нејзиниот дијапазон и на нејзиното длабоко актерско проникнување во толкуваниот лик се огромни и со фасцинантни амплитудни граници. Она со што Делова најмногу ја обогати македонската актерска сцена, и што може да се вброи во своевидна актерска школа, се ненаметливиот, суптилен лирски и драмски ракопис како и специфичниот, буен третман на комичното и гротескното.

Од позначајните улоги ги одвојуваме: Пере (Дундо Марое, 1966); Жената во авијатичарска облека (Ништо, 1972); Александра (Егор Буличов и другите, 1975); Офелија (Хамлет, 1977); Франческа/Кека/ (Рибарски караници, 1979); Евдокија, баба на Паца (Солунски патрдии, 1979); Естер (Виктор или деца на власт, 1981); Ивона (Ивона, кнегиња бургундска, 1984); Роза (Игранка во времето на Лунаса, 1995); Трајанка (Ни ќар, ни зијан, 1996).

Во 1978 година ја добива наградата на град Скопје 13 Ноември, за улогата на Офелија во претставата Хамлет во 1978 година.

ЛИЧНОСТ: ЛЕНЧЕ ДЕЛОВА, АКТЕРКА И ДОБИТНИК НА НАГРАДАТА ЗА ЖИВОТНО ДЕЛО

Театарот е жив процес

ТОКМУ ЗАТОА ЗА ДЕЛОВА ПРОБИТЕ СЕ НАЈИНТЕРЕСНИОТ ДЕЛ ОД СОЗДАВАЊЕТО НА ТЕАТАРСКАТА ПРЕТСТАВА И ДОКАЗ ДЕКА ТЕАТАРОТ ПОСТОИ

“Актерка со можеби најспецифичен и најавтентичен сценски сензибилитет. На сцената на Драмскиот театар во Скопје, во тоа време Драмски-младинско-детски театар почнува да го живее својот живот од 1964 година кога има само 16 години. Токму затоа може да се каже дека Ленче Делова навистина својата животна приказна ја конструира, ја гради и надградува преку приказните што театарот го создава. Нејзиниот веќе 42-годишен актерски влог ја инаугурираше како творец со изворен талент и со извонредно чувствување на жанровската сценска разноликост… Она со што оваа актерка најмногу ја обогати македонската сцена и може да се вброи во своевидна актерска школа, се ненаметливиот, суптилниот, лирски и драмски ракопис, како и специфичниот буен третман на комичното и гротескното…” Вака ја оценуваат плодната кариера на Ленче Делова од фестивалот МТФ “Војдан Чернодрински”, кој за нејзината четиридецениска кариера ја “овенча” со награда за животно дело. Делова наградите ги смета за значајни, пред се како верификација и сатисфакција за сработеното, но според неа “најбитното е да се остане едно минијатурно камче во мозаикот наречен култура”. Добитник е и на наградата “13 Ноември” за улогата на Офелија во претставата “Хамлет”. Делова е горда и на Вечеровата награда за “ТВ лице на годината”, наградата “Војдан Чернодрински” за Трајанка во претставата “Ни ќар ни зијан” и признанието од тогашната Југословенска радио телевизија, за улога во радиодрама. Личното актерско портфолио оваа актерка не го “следела будно”, но со сигурност може да се каже дека зад неа се повеќе од стотина ролји, пред се на сцената на матичниот Драмски театар, како и во многу ТВ и радио драми. Споредбата со времето во кое твореше Делова и модерните театарски текови, таа вели: “Нашата предност беше што можевме да одиме надвор. Не бевме затворени само во нашите граници. Особено во 80-тите години значевме нешто во оној врвен театар во тогашна Југославија. Верувам дека во ова ново време и новите сили кои доаѓаат достојно ќе продолжат и понатаму да работат, заменувајќи не, секако во иднина со малку поинакви, подобри услови од сегашниве”. Во однос на професионалноста, Делова додава дека во последните години од нејзиниот живот на сцената меѓу ретките нешта што и пречеле во театарот е и несериозноста и односот на младите на пробите и честото доцнење. “Сум чекала и по час и половина за некои од младите колеги да дојдат и да почнеме со пробата. Неспорно е дека тие се талентирани, но работата е еден од најбитните предуслови за успех”, додава таа. Театарот за Делова е колективен чин. “Најинтересниот дел од процесот на работа се токму пробите. Преку нив всушност создаваме. Тие се доказ дека театарот е жив и дозволува да се експериментира како и да се пронајдеш себеси како актер и како личност.”

“Сум чекала и по час и половина за некои од младите колеги да дојдат и да почнеме со пробата. Неспорно е дека тие се талентирани, но работата е еден од најбитните предуслови за успех”

“Најбитното е да се остане едно минијатурно камче во мозаикот наречен култура”

Борче ГРОЗДАНОВ

Димче МЕШКОВСКИ (1945), актер

 

Димче Мешковски, годинешен добитник на наградата за животно дело својот професионален век од 1967 до 2001 година го поминал во Драмскиот театар во Скопје. Пред тоа настапува со повеќе аматерски театарски групи. Учествувал и во емисиите на Радио Скопје, ТВ, ревијални, кабаретски, концертни и други видови презентации.

Има реализирано голем број улоги на куклената, детската и вечерната сцена, а највпечатливи се: Гртко во “Педаче”, Деофило во “Две врчви вода”, Бег во “Свадба”, Феројан во “Болва в уво”, Тасе Свирачо во “Јане Задрогаз”, Баш Челик во истоименото дело, Секула во “Солунски патрдии”, Јеротие во “Сомнително лице”, Тасе во “Викенд на мртовци”, Мереја во “Калигула”, Марко во “Собирен центар”, Илија Чвор во “Балкански шпион” и многу други. Всушност, “Солунски патрдии”, “Викенд на мртовци”, како и “Бегалка”, “Свадба” и “Рибарски караници” во кои Димче Мешковски, исто така, учествува, се и најдолговечните претстави на Драмскиот театар.

Мешковски го толкуваше ликот на Сивиќ во претставата “Диво месо” од Горан Стефановски, во режија на Слободан Унковски, претстава која е добитник на најголем број награди во историјата на фестивалот Стериино позорје во Нови Сад. Тој живееш е со својата улога, било да говори или да молчи, никогаш рамнодушен или отсутен, бидејќи тој само така можеш е да го толкува циничниот лик, истовремено бранејќи се и напаѓајќи, лукав и со непроѕирна маска на лицето. Тој израз не доаѓаш е од актерската техника на Димче, туку се развиваш е постојано и природно. И во најострите пресврти се чувствуваш е неговата непосредност која исто така излегуваш е од истиот душевен вруток.

Неговата креативност е присутна и во претставите “Вишновата градина” од Чехов, “Васа Железнова” од Горки, “Зојкиниот стан”, “Пантаглез” и други.

Димче Мешковски улогите ги прифаќа не како соло партии, туку како дел од целината. Тој остава впечаток на природност и проживеаност не само на својот лик, туку и на целата сцена. Пристапот му е секогаш креативен – и кон симпатичните и кон оние помалку симпатични улоги. Одличен пејач е и на сцена и на маса, со шише пиво по претставата. Духовит, набиен со приказни, вицеви, досетки, со завидлив шарм му носеше слава и почит на актерот, исто толку колку и на театарот. Тој е актер со широк дијапазон – од комедија до трагедија. Варијациите на фантазијата, темпераментот, гласот, галеријата типови помеѓу двата пола на драмата и глумата, се сведоци за мноштвото негови дарови и квалитети.

Да се настапува во претстави за деца за него беше поодговорно, отколку настап во претставите за возрасни и тоа без трошка предрасуди и комплекси. Неговите улоги во претставите за деца “Две врчви вода”, “Баш челик”, “Шекспир во приказни”, “Чук, чук Стојанче”, “Мустаќите на генералот Рококајко” ги радуваа децата и мамеа насмевки на нивните лица и среќа во нивните очи како во Скопје, така и во Македонија и ширум просторот на некогашна Југославија. Детските претстави беа пречекувани на Фестивалот на детето во Шибеник со бурни ракоплескања и извици “Браво”, “Браво Македонци”. Тој бран позитивна енергија го зафаќаш е ансамблот, кој со по некоја солза радосница во очите делеше несебична радост. Тоа беше триумф на Коле Ангеловски, Димче Мешковски, Владимир Ангеловски, Иван Петрушевски, Гоце Тодоровски, Ѓокица Лукаревски, Стево Спасовски, Снежана Михајловиќ, Снежана Стамеска и други.

Како учесник, заедно со група актери, на Радио Скопје во “Веселата емисија”, “Хихирику” како и на телевизијата, Мешковски ги совлада и тајните на камерата и микрофонот.

Да напишам нешто за наградениот, прави да се чувствувам не пред помалку тешка задача, отколку што Димче Мешковски се наоѓал создавајќи го своето театарско име кое денес се потврдува со наградата.

Квалитетите кои го красат Мешковски се гримасата, виртуозното подржавање, импровизацијата, отменоста, духовитоста, острината на интелигенцијата која го нагласува изразот и овозможува авторитетност, како и вулканскиот темперамент, прекрасниот глас. Тој се вбројува во македонските актери со чудотворна внатрешна енергија, со голема душа отворена да се соживее со сите души на ликовите кои ги толкувал на сцената, и тоа онакви какви што се, подготвен да сфати, да прости, да поддржи, помогне. Ми се чини дека тоа е вештината на објективната и хумана глума, тоа е тајната за се она што на сцената го постигна Димче Мешковски.

Овогодишната награда за животно дело на МТФ “Војдан Чернодрински” ќе биде придодадена на веќе многубројните признанија и награди, како и онаа за улогата на Тасе во претставата “Викенд на мртовци” од Миле Попоски, во режија на Коле Ангеловски, доделена на истиов фестивал.

Бранко СТАВРЕВ (1939), режисер

Режисер со исклучително луцидна мисла и сценски коментар во однос на авторот кој го толкува. Секогаш со моќ да ги контекстуализира и коментира и најдалечните, оние навидум невидливи асоцијации и значења. Неговото творештво како како водечка определба ја забележува целта преку театарот да ги менува, не само театарските струења туку и општествените. Смело влегува во костец со најголемите прозни и драмски авторитети, непалшејќи се од ризиците што ваквите интервенции ги носат со себе. Секогаш оди чекор потаму во читањето, сценското компонирање на текстот. Ставрев неуморно води битка со театарските шаблон и догма, поместувајќи го хоризонтот на очекување кај публиката.

branko-stavrev

За свое творечко кредо, како што самиот вели во еден запис, го избира ставот кој упатува на тоа дека “режисерот мора да го избере толкувањето што неговото време го интересира”. Неговите претстави нудат едновремено поетски сценски кодови, но и остри и моќни судири и расправи со вистинскиот живот.

Дипломира југословенска книжевност на Филозофскиот факултет во Скопје (1963). Автор е на повеќе успешни драматизации на поетски и прозни текстови од македонското фолклорно наследство, од светската класика и од прозата на Живко Чинго. Работи како режисер во Македонски народен театар (1965). Од 1979 до 1983 година е директор на Драмата при МНТ.

Од позначајните режисерски проекти ги одвојуваме: Обиди се во надеж(1961); Матуранти (1964); Вител (1968); Бања (1968); Трамвајот наречен желба (1969); Парите се отепувачка (1970); Животот на Галилеј (1972);Смртта на Тарлекин (1973); Векутума века или житие Адамово (1974);Студенти (1977); Женидба (1978); Кенгурски скок (1979); Злосторство и казна (1980); Молскавици (1981); Дамоклов меч (1983); Кршалнига (1983);Макавејските празници (1983); Иванов (1984); Ревизор (1985); Големиот брилјантен валцер (1986); Големиот смок (1986); Мајсторот (1986);Сурати (1987); Ревизор (1987); Антица (1988); Сенката (1988); Пуста земја (1989); Самоубиец (1990); Галеб (1990); Жорж Данден (1992); Бунт во домот за старци (1994); Пат за Лихнидос (1994); Печалбари (1996);Отепувачка (1997); Пиликатник (1997); Идиот (1998).

zd_Branko_Stavrev

Добитник е на наградата за најдобра режија на Македонскиот театарски фестивал (МТФ) Војдан Чернодрински за претставата Смеа низ сокаците(Прилеп, 1969); Награда за најдобра режија на МТФ Војдан Чернодрински за претставата Трамвај наречен желба (Прилеп, 1970); Награда на град Скопје 13 Ноември за претставата Зајдисонце (1971); Награда за најдобра режија на МТФ Војдан Чернодрински за претставата Тутунски пат (Прилеп, 1972); Награда на Фестивалот Стеријино позорје за драматизација на романотЅидот, водата (Нови Сад, 1974); Награда на Фестивалот Мали и експериментални сцени (МЕСС) за претставата Злосторство и казна(Сараево, 1973); Награда за најдобра режија на МТФ Војдан Чернодрински за претставата Злосторство и казна (Прилеп, 1981); Награда 11 Октомври за претставата Големиот брилијантен валцер (1986); Награда за најдобра режија на МТФ Војдан Чернодрински за претставата Сенката (Прилеп, 1988).

Душан Г. НАУМОВСКИ (1938), режисер Разновиден режисерски интерес

Душан Г. Наумовски (8 јули 1938, Битола) дипломирал режија на Театарската академија во Белград (1964), меѓутоа интерес кон театарот и театарската режија искажува многу порано. Во 1956 година ја поставува на сцената на Народниот театар во Битола својата прва претстава – Река без брегови по текст на Иван Ивањи. Отогаш режира на театарските сцени во Македонија, но и вон земјава. Во периодот 1963/64 бил в.д. директор на НТ во Битола, а сиот свој официјален работен век го поминува како режисер во Радио телевизија Скопје/Македонска радио телевизија.

Што се однесува до разновидноста на интересите на Наумовски во областа на режијата, негов особен белег е што тој работи низ разни медиумски области. Освен 62 театарски режии, тој е потписник на ТВ драми (16), ТВ играни серии (8), ТВ документарни серии (4), документарни филмови (7), ТВ музички серии, емисии и преноси, на поголем број радио адаптации и режии на домашни и странски автори, режии на оригинални радио драми за деца и возрасни (30), на краток игран и краток документарен филм (по еден во двете категории) за кои е и повеќекратен добитник на награди од областа на телевизиската и радио продукција.

Во областа на театарската режија, Наумовски работел на сите професионални сцени во Македонија, но режирал и во аматерски театри, намакедонски, албански, турски и на српски јазик. Интересот кон драмското дело му е различен и во поглед на жанрот и во поглед на авторите, на правците и на времето од кое се тие: од античката драма до современиотмакедонски автор, од класиката до модерната, од битовата допостмодерната. Добитник е на четири награди за најдобра режија на МТФ Војдан ЧернодринскиЈунона и паунот (1973, претстава на НТ во Куманово), во 1976 година ја добива за режиите на Соблазна во Шентфлоријанската долина (НТ во Струмица) и за Дервишот и смртта(Турска драма) и за Јас, Халил Гарија (1983, Албанска драма).