TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Понатаму авторот ги посочува музичките инструменти во антиката: “сиринкс, кој го споредува со кавал, магдида (со десет жици), барбит, навла, самбика, гајда, флејта, тапани…” 77

И спомнувајќи ги “… празненствата со песни, музика и ора… мимички танци во кои главна е ролјата на владетелот (Дионис)… учесниците пијат и играат со царот во тактот на гајдата и магдидата…” 78

Попов ја спомнува и култноста на лебот, каде домаќинот пред почетокот ја кршел погачата и им ја давал на гостите. Објаснувајќи дека суштината на славите, обредите, религиските дејства, светиот театар е да се дојде до Бога.

Дека “… Дионис и Орфеј се пат од мистерии и слави во кој учесникот го воведува Бога во себеси… или патека како да се стигне до Бога… подвлекувајќи ја улогата на

Големата мајка Божица – земјата и нејзиниот син Сонцето (Дионис)… или учење за создавање на човековата душа… или одигран во свети ора – ритмизиран космос…” 79

Секако се работи за верба и начин на живеење во единство со светот околу нас.

Мислам дека Попов дава доволно податоци за системот на славењето преку таинства, песни и ора, леб и вино до она што денес го нарекуваме филозофија на религија или религиски култен театар.

 

Митко Маџунков: СЛОВО ЗА МИТЕ ГРОЗДАНОВ

Драг Мите,
Во овој проштален момент, ти си тој што нѐ собра пак заедно на сцената,
Бранко Ставрев присутниот и Митко Маџунков отсутниот заедно со себе кој
си и отсутен и присутен, да ја одиграме нашата последна заедничка претстава
и да си кажеме што имаме да си кажеме, па да се простиме машки како што
доликува, зашто во спротивно нема да сакаш да се чукнеш со нас. Почина во
света недела, ден за воскресение – тоа не може да биде случајно. Нашата
последна средба исто беше на ден кога го славеше својот втор живот и
воскресение, а беа дошле гледачите во ѕвезди, пастирите и мудреците од
Исток, на последно збогување, а ти седеше дуздиран во костум, на лицето ти
една милна насмевка, а се радуваш на здравјето на другиот како сопствената
болест да не е ништо. Ден пред да починеш му се јавив на твој Борче – „Мите
не може да зборува, јас не слушам ништо“, многу арно ќе се разбереме. Но ние
се разбиравме многу добро и така и вака, за добар збор добра е и немоста, а да
слушнеш нешто важно не се потребни уши. Жал ми е што во моментот не сум
физички присутен. Бранко Ставрев пред неколку дена ме праша кога ќе се
вратам. Му реков: „Чекам да заврне снег“. Тоа беше парафраза на една твоја
реплика, кога сиот завеан на плоштадот не знаеш на каде да фатиш, па на
прашањето што правиш, одговараш: „Чекам да се стопе снего!“ Така што,
патиштата – завеани или не – постојано ни се вкрствуваат: и да чекаме да падне
и да чекаме да се истопи, исто ни се фаќа.
Но токму од таа тврдокорност на зборот, од таа вера во силата на зборовите и
тогаш кога знаеме дека се само прелага, зависи и опстанокот наш. „Светот ќе
помине, моите зборови нема да поминат“, стои во Писмото. Кога ѕидарот му се
подбива дека му избегал синот, Мите како Иљо М. ќе му рече: „Јас му кажáх да
оде!“ – тоа не е лага, туку преобразба на стварноста. Кога Иљо М. во улогата на
Мите Грозданов ќе речеше грездаво: „Ќе ја попарам болеста со вар“, тој не се
залажуваше, туку го искажуваше својот презир кон стварноста. И така, низ
зборови, како секој бестрашен актер, тој преживуваше на сцената како и во
животот. Актерот на сцена нема за што друго да се фати, нема со што друго да ја
воспостави стварноста на зборот освен со вера и креација. Иљо М. на Мите
Грозданов во Сенката ѝ се противставува дури и на смртта со зборови, „со
празни зборови“, како што вели таа, но најнакрај тој е оној што ќе триумфира, за

Смртта да му стане помошник, зашто ќе сфати дека таму каде што ќе згаснат
зборовите и спомените, ќе исчезне дури и таа.
Низ такви високи сфери на духот шеташе на сцена Мите Грозданов, но во оваа
тажна средина тоа остана речиси незабележано.
Во ваквите моменти, секогаш кога заминуваат добри уметници се поставуваат
истите прашање: дали тие го одолжиле својот долг кон уметноста и дали
нивната средина им се одолжила ним. Секој може да има мислење за тоа, но
она што е видливо и од небото и од земјата е дека Мите Грозданов ја
презадолжи сценската уметност во Македонија, а Македонија му се одолжи
сите знаеме како. Кај нас, колку што си подобар, ќе јадеш подебел стап.
Доскоро најмоќниот човек во Македонија има изјавено дека негов најомилен
актер бил Мите Грозданов, и во секоја средина тоа би донела „нешто“, но на
Мите Грозданов не му донело ништо, зашто тој не побарал, а другите
заборавиле што рекле. Можел да ја добие главната награда за машка улога
што се доделува во Југославија само што завршил Академија во Белград, но се
засрамил да каже дека нешто му треба.
Во тоа и самиот се уверив кога беше меѓу кандидатите на наградата за
животно дело „11 октомври“, а јас бев претседател на Одборот. Не ми се јави
ниту еднаш, иако другарувавме уште од детството. Повеќе од тоа не треба да
се каже за да се види кој беше Мите Грозданов. На мое вчудовидување, видов
дека Комисијата воопшто не го вброила во својот избор, меѓу десетина
кандидати. Тогаш сфатив дека тој човек и актер е страшно поценет во својата
земја. Го предложив дополнително, но беше доцна и наградата не ја доби за
два гласа. Ми стана јасно дека е тој, не само потценет туку и недоволно познат.
Како е тоа можно? „40 години го држеше репертоарот на Драмски“, рече
еднаш Ставрев, а јас немам зошто да не му верувам.
Простете што во овој момент зборувам за Мите речиси исклучително низ
призмата на неговата креација на ликот на Иљо М, зашто неговите тукашни
резултати се многу попознати. Но Иљо М. на Мите Грозданов, одигран во три
пиеси помеѓу 1986 и 1989 требаше да биде заштитен знак на Македонија.
Никој никогаш не изговорил такви реплики, за кои денес и режисерот и
авторот и главниот актер, иако не е повеќе со нас, би завриле во апс.
Внимавајте, тоа се случува во Југославија, во „ненародниот режим“, а државата
плива врз „биволско лајно“ во морето, Смокот лапа што ќе стигне, а Иљо М. во

нов костум чека со бабичката да дојдат „гостите“, Смртта со својата свита да
му ја жртвуваат внуката, а потоа да ги потераат во Пуста земја да се борат за
нов живот, за јазик, за идентитет – и сето тоа уште пред создавањето на оваа
држава.
Ова не е момент да се зборува за судбината на драмите, но е момент да се каже
дека овдешната скопска публика, вклучувајќи ги и колегите, главно не е
запознаена со тоа врвно остварување на Мите, од кое само некои бледи отсјаи
можат да се наѕрат од ТВ-снимката на единствена снимена претстава,
Големиот Смок. Овде сме се собрале да се поклониме пред делото на Мите
Грозданов. Но секој нека го наслушне своето срце и нека си признае колку
знае за тоа остварување. Како сериозни професионалци, вие знаете што значи
кога една комплесна улога, различна од пиеса во пиеса, ќе се одигра 200 пати,
а токму таков е случајот со Иљо М. на Мите Грозданов. Кој не го видел во
трите претстави плус во завршната Вечна игра барем 20 пати не може ни да
знае за што станува збор. Тоа е грандиозно остварен лик и Мите Грозданов
треба вечно да биде запомнат по таа ролја. Неговите главни реплики треба да
ги знае секој актер во Македонија, а онаа што ги содржи зборовите „Плацот не
е за продавање. Таму на синовите ќе им правам куќа“ треба да ја знае секое дете. Да
научеа дека плацевите не се за продавање туку на нив татковците и синовите
заедно да прават куќи, можеби нашата судбина денес ќе беше поинаква.
Драг Мите, сакам да се простам со тебе така што ќе те замолам за прочка. Не
само поради недобиената награда, туку што еднаш јавно те укорив. На еден
фестивал на Ристо Шишков, ме замолија твои добронамерни колешки да ти
укажам да не си го расипуваш талентот на ова и на она, а јас ги послушав и те
укорив јавно. Ти рече само: „Фала, бате, заслужувам“, но маж како тебе не се
укорува јавно. Прости.
Сакам да ти се заблагодарам што ликот на Иљо М. го извади од сцената и со
него го насели светот. Веќе ја споменав моќта на зборот. Во јазичните форми
духот на народот живее подолго и поуспешно одошто во стварноста. Кога на
сцена се спомена нечија смрт, ти рече: „Ангелите слаби са му биле!“ Тоа не е
непочитување на смртта, тоа е пркос и презир кон смртта. Како што на истата
таа Смрт ќе ѝ речеш во Сенката на древниот говор на својот град: „Ут кал сме
напраани, кал ќе станаме. Ама… еден ден па ќе стигн’ме у к’штта на нашјо татко и
при нашта мајка. И да ги нема – па они! И да не се нигде – пак при них! Сите ојдéле,
и нии ќе си од’ме. А ти, црна какарáско? Дек ти ќе од’ш?“

Така ти со таа реплика всушност ја победи смртта. Сите заминаа, а ти остана
дома, еднаш засекогаш седнат на просцениумот.
Нека Ти е вечна слава, а Господ и твоите силни ангели нека го чуваат твоето
семејство!

Едвард Олби / драмски писател

драмски писател
Роден/а12 март1928
ВашингтонСАД
Починат/а16 септември 2016
МонтаукЊујорк_(сојузна_држава)САД
Занимањедрамски писател

Едвард Френклин Олби III (Edward Albee; Вашингтон12 март 1928 Монтаук16 септември 2016) американски драмски писател. Покрај Јуџин О’НилТенеси Вилијамс и Артур Милер го сметаат за најголем драмски писател во американската книжевност во дваесетиот век.[1][2]

Вниманието во јавноста го привлекол со својата прва драма Животинска приказна (The Zoo Story, 1958). Напишана во традицијата на францускиот Театар на апсурд, драмата премиерно е изведена во Берлин во 1959, како двојна претстава со бекетовата едночинка Последната лента на Крап.[2] Веќе следната година Животинска приказна е поставена во Гринич Вилиџ, при што е една од претставите кои ја основале алтернативната драмска сцена во Њујорк, која ќе постане позната под името Оф Бродвеј (Off Broadway).[1] Опсесивна тема во драмите на Олби е мрачната позадина на американскиот сон, со посебен фокус на мотивот на самозалажување и на идејата дека меѓусебната деструкција ги зацврстува меѓучовечките односи. Ова е најочигледно во неговата најпозната драма Кој се плаши од Вирџинија Вулф? (Who’s Afraid of Virginia Woolf? – 1962). Во центарот на овој драмски заплет е средовечен брачен пар. Универзитетскиот професор Џорџ и Марта која е ќерка на декан, понесени од алкохолот започнуваат вербална игра на меѓусебно ибвинување и злоставување, вовлекувајќи ги и своите гости во играта. Темната слика на брак на академски граѓани и употребата на пцовки во дијалозите предизвикале големо внимание и кај публиката и кај театарската критика. За овој текст ја добива наградата Тони за најдобра драма, но од друга страна жири комисијата му ја скратила Пулицеровата награда. Драмата е екранизирана во 1966 година во режија на Мајк Николс со Елизабет Тејлор и Ричард Бартон во главните улоги.

Во Македонија Кој се плаши од Вирџинија Вулф?, премиерно беше одиграна на сцената на МНТ[3] на 16 март 2012 година во режија на Синиша Евтимов и Весна Петрушевска и Сенко Велинов во улогите на Марта и Џорџ.

И покрај комерцијалниот успех и успехот кај критиката со Кој се плаши од Вирџинија Вулф? Олби не сакал да се претвори во сопствена имитација ниту да го поддржува вкусот на публиката, туку продолжува да експериментира со формите и содржината во рамките на театарската уметност. Во неговата понатамошна кариера посебно се издвојуваат: драмите Деликатна рамнотежа (A Delicate Balance, 1966), мрачна драма за богата фамилија, во која членовите го изразуваат сопственото незадоволство во вербален конфликт, за што ја добива првата Пулицерова награда; потоа Крајбрежје (Seascape, 1974) црн хумор составен од злокобни медитации за Моногамијаеволуција и смртта, кои се водат во разговор на крајбрежје на океанот помеѓу брачен пар и пар антропоморфни гуштери (втора Пулицерова награда); Три високи жени(Three Tall Women, 1991) длабоко интимна драма заснована на односот на Олби со неговата мајка, односно жената која го има посвоено (трета Пулицерова награда) и драмата Коза или Која е Силвија? (The Goat, or Who Is Sylvia? 2002) симболична драма за маж кој се заљубува во коза (втора Тони награда за најдобра драма). Олби е познат и како писател на драмски адаптации на романи Појадок кај Тифани од Труман КапотеЛолита на Владимир Набоков и приказните Балада за тажното кафеКарсон Макалерс. Во интервју за магазинот Тајм своето творештво го опишал со зборовите: Сите мои драми се за луѓе кои ја изгубиле контролата над својот живот, кои е предале млади, кои доаѓаат до крајот на својот живот жалејќи за работите кои не ги направиле… Сметам дека поголемиот дел од луѓето премногу време трошат живеејќи како никогаш да нема да умрат.[2] Функцијата на драмската уметност во интервју за Гардијан во 2004 година ја окарактеризирал на следниот начин: Сите драми, ако се барем малку добри, се напишани да го поправат човештвото. Тоа е работата на писателот – да држи огледало пред луѓето.[1]

Тони Михајловски своето режисерско деби го имал со Брачна игра премиерно изведена на  08 Мај 2016 на сцената на МНТ со Игор Џамбазов и Весна Петрушевска во улогите на Џек и Џилијан. [4]

Коза или која е Силвија во Македонија премиерно е изведена на 03 јули 2008 година од страна на Драмски театар Скопје во режија на Дино МустафиќМето Јовановскиза улогата во оваа претстава ја има добиено наградата за најдобро глумечко остварување на фестивалот Ристо Шишков во 20018 година.

Содржина

Биографија[уреди | уреди извор]

Роден е 1928 година во Вашингтон, за само после две недели биде посвоен во државата Њујорк од страна на Рид Олби, богат сопственик на ланец водвили, и неговата сопруга Френсис. Едвард заминува од дома пред својата дваесета година за подоцна да изјави „тие не беа добри како родители, а и јас не бев добар како син“. Бил проблематичен ученик кој два пати бил бркан од училиштата во кои учел, а вториот пат затоа што бегал од часови и одбивал да оди во црква. Сепак, во понатаму во животот се посветил на промовирање на академскиот театар. Често држел предавања на универзитетите и бил почесен професор на Универзитет Хјустон од 1989 до 2003 година.

Последните децении од својот живот ги живее на Менхетен во стан полн со афрички скулптури и дела од модернистички сликари како Василиј КандинскиЕдуар Вијар и Милтон Евери. 35 години живеел во врска со вајарот Џонатан Томас, кој починал од рак во 2005 година.[2]

Олби починал на 16 септември 2016

Список на драми[уреди | уреди извор]

  • Животинска приакзна (-{The Zoo Story,}- 1958)
  • Смртта на Беси Смит (-{The Death of Bessie Smith,}- 1959)
  • Фем и Јем (-{Fam and Yam,}- 1959)
  • Американски сон (-{The American Dream,}- 1960)
  • Кој се плаши од Вирџинија Вулф? (-{Who’s Afraid of Virginia Woolf?}- 1962)
  • Балада за тажното кафе (-{The Ballad of the Sad Café,}- 1963) – театарска адаптација на истоимениот расказ од Карсон Макалерс
  • Ситната Алис (-{Tiny Alice,}- 1964)
  • Малколм (-{Malcolm,}- 1965) – театарска адаптација на романот од Џејмс Парди
  • Деликатна рамнотежа (-{A Delicate Balance}-, 1966)
  • Појадок кај Тифани (-{Breakfast at Tiffany’s,}- 1966) – театарска адаптација на истоимениот роман од Труман Капоте
  • Се во градината (-{Everything in the Garden,}- 1967)
  • Box and Quotations from Chairman Mao Tse-Tung, 1968
  • All Over, 1971
  • Приморје (-{Seascape}-, 1974)
  • Listening, 1975
  • Counting the Ways, 1976
  • Дамата од Дјубук (-{The Lady from Dubuque,}- 1979)
  • Лолита (-{Lolita,}- 1981) – театарска адаптација на романот Лолита од Владимир Набоков
  • Човекот што имаше три раце (-{The Man Who Had Three Arms,}- 1981)
  • Најди го сонцето (-{Finding the Sun ,}- 1983)
  • Брачна игра (-{Marriage Play ,}- 1987)
  • Три високи жене (-{Three Tall Women}-, 1991)
  • (-{The Lorca Play}-, 1992)
  • Фрагменти (-{Fragments ,}- 1993)
  • (-{The Play About the Baby}-, 1996)
  • (-{Occupant}-, 2001)
  • Коза или Која е Силвија? (-{The Goat, or Who Is Sylvia?}- 2002)
  • Чук! Чук! Кој е? (-{Knock! Knock! Who’s There!??}-, 2003)
  • Питер и Џери (-{Peter & Jerry ,}- 2004) – драмата е применувана во Кај куќата кај зоолошката градина (-{At Home at the Zoo}-)
  • (-{Me Myself and I }-, 2007)

МАСКИ

Од каде да почнам, кога треба да се говори за театраските ликови кои сеуште се на таа сцена, и за оние кои ја “ напуштиле “ земската сцена. Или  ќе е најарно да се изречат најдобрите две реплики на “ Диво месо “ на веќе починатиот драматург Горан Стефановски.

“ Да знаев какви ќе излезете… во ќенеф “

 “ Солзи немам да ве исплачам колку сте за тажење “

Од која маска да се почне за да се искаже сѐ она што тие две макси ги носат во себе, тажната или смешната, во однос на бон – тон оденсувањето на акетрите кон актерите, директорите кон актерите, и нивниот говорен недостаток во пишана форма, и на оние кои не беа присутни, а требало да се во физичка форма.

Бидејќи нивните  стапки сеуште  ги говорат нивните реплики, зборовите врз штиците, на  живите и мртвите актери. Штици кои ви ги оставиле вам, да ги сочувата до последното крцкање, по вашите нозе.

А вие, што!?  Страшно, да се намало основна култура ,“ образ “ кон оние кои биле и се сеуште столбови на одреддени театри. Мислам дека младите , баш младите актери, треба уште многу, многу да учат од овие ГЛУМЧИШТА, ДРАМАТУРЗИ, РЕЖИСЕРИШТА…  како тоа се прави. Како се оддава почест на оние кои нѐ напуштаат. Не на ФБ да си ставаат солзички, и со  лажна “гордост“ да говорат за мртвиот, дека тој и тој бил, голем актер, негов или нејзин учител итн…

Учете од госпоѓата атерка Милица Стојанова, која има години колку сите вас заедно,а дојде на комеморација, со бастунче и чадор, и господинот Ристо Стефановски, кој исто така се појавува на сите комерорации со бастун и секоја чест и поклон на неколкуте малди актери, кои знаат сеуште како тоа се прави. Прашајте, ако не знаете, некој кој знае ќе ви каже како треба.

Некој не згрешил кога ги поставил и двете маски на едно место. Да плачеш од тага, со смеа во тагата.

Не оди така, мили мои актери и директори, ако не знаете како се дава почест, треба на академијата ФДУ да се воведе предмет како тоа се прави во даден момент.

  1. Секој театар од оваа земја, Македонија, што бил спречен да дојде на коморација, погреб или … испраќа ТЕЛЕГРАМА до матичниот театар или фамилијата.
  2. Тоа се прави на истиот ден, а не после 5 дена, кога се е завршено.
  3. Без разлика дали актерот играл во тој театар или не.

За крај, сепак, ни останува тагата од маската, помешана низ аплаузот на оние кои дошле да го испочитуваат делото и творештвото на починатиот ЧОВЕК.

Зошто, сепак, на крајот на денот,  сите сме само луѓе.

Гледачот

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

Фол ги споредува игрите на нестинарите (анастенарите) на свети Атанас и свети Константин и Елена во обредно оро, во кое се влегува во оган. И нели како крштение со вода, оган и накрај со Светиот Дух и посветени ора на Диониса (Исуса). Велми, споредувајќи ја Елена како мајката, а Константин како новородениот син, за да се оправда денот кога играат нестинарите, христијанскиот свет ден Свети Константин и Елена. И денес, за жртва се подготвува тригодишен бик или црно машко, нескопено јагне како крвна жртва, дар на Бога. Фол ја споменува и Дионисовата кошница за дарување која содржела:

“… баници напоени со вино, кравајчиња и пити од мед, Деметрини обредни лебови… мажите се обложувале со венци од растенија, кожи од елен (Артемида) и играле ора пиејќи вино од кратери…” 75

 

Велми е и секому е јасно дека и денешните слави на нашиве простори имаат допирни точки на Дионисиство. Една свадба, крштевка, именден или која било прослава почнува со крвни жртви на трпезата (месо) и бескрвни (леб ), канење на Бога и славење со песни и ора, како остаток од Дионисовите слави кои длабоко се влезени во македонската култура и театарот на тлото во Македонија. Традицијата на играње ора е присутна и денес, како едно од македонските народни обичаи. Секако и ако се споредат литургиите во православните цркви со театарските дејства во антиката ќе видиме дека имаме допирни коти како: сцена и олтар, обраќање кон Бога, пролог, главен актер и свештеникот кој ја води литургијата со тајфата, хор, поучно слово или приказна, дијалог, и на крајот поентата или зошто се создаваат славата и драмата. Тоа ни дава право да зборуваме за единство на театарот и храмот во антиката на македонско тло. И оваа тема е долга и широка и за неа може да се пишува многу. На крајот на оваа глава за театарот и црквата ќе посочиме уште една книга која ја поткрепува нашава теза.

“… Музиката од Траки и Македонци е на особена почит…”76

Колку сме и какви странци на оние што ни се најблиски?

 

„Режисерката Нела Витошевиќ создала непретенциозна, внимателна, интимна, човечка претстава. Ова е претстава за луѓе од нашето секојдневие, за нас, за оние од публика и за тие на сцена.“

(За претставата „Странци“ според филмот „Совршени странци“ на Паоло Џеновезе, во режија на Нела Витошевиќ, Драмски театар – Скопје)

Адаптирањето на филмско сценарио во театарски/драмски текст, секогаш е ризично, но доколку се направи како што треба дава одлични резултати. Претворањето на филмското сценарио во драмски текст, значи внимателно „преведување“ на јазикот на филмот, во јазикот на театарот. Кога станува збор за адаптација на еден филм како што е „Совршени странци“ (Perfetti sconoscuiti) на Паоло Џеновезе (Paolo Genovese) – прецизен, непретенциозен и непосреден треба да се базичните квалификативи. Уште со првото негово прикажување во 2016 година, овој филм за вечерата на седумината пријатели и нивната игра (да се остават сите мобилни телефони на маса, и секоја порака, меил или повик јавно да се проследат пред сите), предизвика силни емоции од гледачите, пред сè поради неговата општочовечка приказна за довербата и денешниот свет затворен во мобилните телефони, или како што тоа го вика Ева, една од ликовите во филмот: „црната кутија на секој човек“.

Претставата на Драмски театар – Скопје, покажа дека „ преводот “ од филм во театар е направен прецизно, адекватно и внимателно.

Резултат на тоа е претстава што долго ќе опстои на репертоарот на театарот. Режисерката Нела Витошевиќ создала непретенциозна, внимателна, интимна, човечка претстава. Ова е претстава за луѓе од нашето секојдневие, за нас, за оние од публика и за тие на сцена. Оние мали човечки приказни полни големи проблеми затскриени зад секојдневните човечки вредности и нивното кршење. Нела Витошевиќ и драматургот Викторија Ранегелова-Петровска создаваат театарски текст што ги преплетува потенцијалните вистинити приказни во една можна, која кореспондира со тоа што можело и што се случува навистина.

Ноќта на затемнувањето на месечината, кога седуммината пријатели се собираат на вечера и навидум обичната ноќ во оваа претстава, како и во филмот, се претвора во своевидно откривање на сите скриени тајни. На крајот прстенесто го затвора дејството со прашањето дали навистина нешто од ова се случи или само можеше да се случи, па претставата ќе почне онака како што завршува. Најважно да се нагласи е дека ова е претстава за актерите. Актерите кои создаваат ликови  пред нашите очи и креираат автентични уметнички дела. Ирена Ристиќ како Ева е суптилна, атрактивна, строга во изразот, посветена на својот свет, што дискретно го отвора пред нас. Нејзиниот сопруг Роко, (го игра Предраг Павловски) е нејзината спротивност, собран во себе, затворен меѓу сопствените фрустрации и „пониската вредност“, а истовремено силен како татко.  Во партнерската корелација со Ристиќ, колку и да е таа надмоќна, тој одговара со подреденост, создавајќи го ликот миметички компетентно. Во тоа ја препознаваме и моќта на режисерката да направи одлична актерска поделба.  Динамиката на играта ја води експресивната Карлота на Билјана Драгичевиќ Пројковска, која го профилира нејзиниот лик во непосредна релација и со Ева, нејзината пријателка и  со Микеле, нејзиниот сопруг кој го игра Игор Ангелов. Неговиот Микеле е активен, кооперативен и нагласено неемотивен, за да може да ги развие партнерските односи и со Пепе и со Роко и со Козимо. Секој од овие брачни парови функционира во сопствените правила и во играта напоредно со другите. Пред нас се отвора актерска игра како од учебник, како треба да се игра и да се создаваат ликовите – внимателно и посветено. Сања Арсовска како полетната млада сопруга Бјанка и нејзиниот Козимо, сопругот што го игра Филип Трајковиќ ја градат партнерската структура најактивно од другите соодветно на нивната млада врска, но и на динамичкиот, немирен карактер на Козимо. Пепе, на Зоран Љутков, единствениот лик што нема видлив партнер на сцена и околу кој се врти поголемиот дел од приказната, може да се нагласи дека е оној што како сврзно ткиво ќе ги спои и раздели сите поединечни приказни во претставата. Овие седуммина актери ни покажаа како се игра претстава без да се изнасилува играта, без да се прави доминација на еден од нив. Може да се заклучи дека благодарение на режијата, актерската игра добива примат и тоа е она што одамна му фали на македонскиот театар – актерска игра која ќе биде интимна, сигурна, фокусирана на ликот и со цел да се направи колективна игра што ќе биде препознаена од публиката, а со тоа и наградена од публиката.

Нивната игра ја дополнува музиката на Огнен Атанасовски кој играјќи со минималистичките ноти и џез интервенциите според филмот, прави музика која може да ја наречеме илустрација на клучните емотивни состојби во претставата. Модерната сценографија на Константин Трпеновски прикажува три паралелни полиња за игра, дневната соба на брачниот пар Роко и Ева, влезот во станот со купатилото и балконот од кој се следи затемнувањето на месечината. Едноставни прецизни линии, кокетираат со реализмот, но во привлечна доза за гледање. Костимите на Роза Трајческа – Ристовска се адекватен одговор и на режијата и сценографијата и на актерската игра. Секој костим одговара на ликот што го играат актерите и преку нивната модерна, современа структура и изглед функционираат онака како што треба да изгледа еден театарски костим – комплементарен на ликот.

Единствено што треба да се спомене и недостига во рекламниот материјал на претставата се имињата на сценаристите на филмот според кој е направена претставата: освен режисерот на филмот Паоло Џеновезе (Paolo Genovese), тоа се Филипо Болоња(Filippo Bologna), Паоло Костела (Paolo Costella), Паола Мамини(Paola Mammini) и Роландо Равело (Rolando Ravello).

Драмскиот театар од Скопје, овој ансамбл и режисерката Нела Витошевиќ покажаа со оваа претстава како се игра една модерна, човечка приказна и како во театар фокусот секогаш треба да го носат актерите. Претстава што треба да се игра и претстава што треба да се гледа!

Д-р Ана Стојаноска, театролог

/ превземено / www.http://gledaj.mkc.mk/

Кога режисерот го нема, глумците претстава режираат?!

…„претстава во која очигледно е вложено многу труд: актерите доживуваат по неколку трансформации во текот на дејството, сценографијата е реалистично комплексна, а модернизираните костими се одлично ставени во функција на актерските улоги.“

15/01/2019

Кон изведбата на „Еден месец на село“ на 18.10.2018. Режија: Паоло Маџели, продукција: Македонски народен тeатар

Што би добиле кога ќе вкрстите софистициран режисерски сензибилитет, неверојатно квалитетен ансамбл и солидна драма на Тургењев? Би сакала одговорот да е одлична претстава, но тоа не е случајот со „Еден месец на село“, претставата што премиерно ја прикажа МНТ. Различните нивоа на посветеност кон крајниот продукт се и повеќе од очигледни – Маџели паралелно подготвуваше уште една претстава во Загреб, па на актерите од МНТ како да им преостанало во негово отсуство да ги пополнат празнините во претставата по сопствена волја.

Како и во драмскиот текст, ги следиме случувањата на селскиот имот на Аркадиј Сергеич Ислаев (Ѓорѓи Јолевски) и неговата сопруга Наталија Петровна (Сашка Димитровска). На имотот живеат и нивниот син Коља (Лука Софрониевски/Димитар Илијевски/Александар Цветковски), нивната штитеничка Вера Александровна (Дарја Ризова), мајката на Ислаев, Ана Семјонова (Катерина Коцевска), куќниот пријател Михаил Александрович Ракитин (Никола Ристановски) и слугинката Катја (Ана Стојановска). За воспитувањето и образованието на Коља се грижат гувернантата Лизавета Богдановна (Тина Трпкоска), учителот Шаф (Александар Микиќ) и новодојдениот учител Алексеј Николаич Бељаев (Стефан Спасов/Дамјан Цветановски).

Додека во драмата заплетот е фокусиран токму на учителот Бељаев и љубовта која Наталија Петровна и Вера Александровна ја чувствуваат кон него, во претставата овој љубовен триаголник е конфузен и недоволно разработен. Еднакво важна би требало да биде и паралелната приказна за љубовта на Афанасиј Иванич Бољшинцов (Нино Леви) кон Вера Александровна (Дарја Ризова) и самоиницираната стројничка улога на докторот Игнатиј Иљич Шпигелски (Сашко Коцев), но комичниот „товар“ од првиот чин оневозможува комплетен развој на оваа нишка во вториот.

Иако напишана одамна, приказната на Тургењев овозможува лесно прилагодување кон режисерската идеја. Сепак нејзината податливост кон современи интерпретации, во најмала рака, е неискористена. Маџели поставил претстава со два контрастни, но некомплементарни чинови. Во првиот дел од „Еден месец на село“, материјата на Тургењев се претвора во модерна комедија на ситуации со изнасилени премини, хиперактивно дејство и грубо оформени интеракции. За љубителите на ваквата атмосфера, играта на Јолевски, Ризова, Стојановска, Микиќ и Коцев е сосема соодветна.

Заплетот и вистинската „тежина“ на претставата се оставени за вториот дел каде се крши илузијата на отмена аристократска прослава, па „идиличната“ селска приказна стигнува до антиклимактичен и скоро „кафански“ крај. Како клучни сидра за драмското дејство во двата речиси неповрзани чинови, се издвојуваат Димитровска чиј прецизно одигран заводлив матријарх има уверлив развој, Коцевска чие силно присуство на сцената зрачи од достоинство и во најнедостоинствените моменти, и секако, Ристановски како главната противтежа на целиот комичен темперамент презентиран од останатите машки ликови.

На страна од неконзистентната режија, „Еден месец на село“ е претстава во која очигледно е вложено многу труд: актерите доживуваат по неколку трансформации во текот на дејството, сценографијата е реалистично комплексна, а модернизираните костими се одлично ставени во функција на актерските улоги.

На крајот, останува едно прашање: дури и ако му прогледаме „низ прсти“ на Маџели за нецелосното реализирање на сопствената режисерска визија, дали групното режирање на претставата од страна на актерите е доволно за квалитетен производ? Одговорот зависи од две работи: субјективната дефиниција за „квалитет“ и личните очекувања од нашата најголема театарска куќа.

Јована Ѓорѓиовска www.gledaj.mk

Ѓорѓи Ризески режисер

Во прво лице

ТЕАТАРОТ – ЕДИНСТВЕНА ВИСТИНА

1. ЗА СЕБЕ: Идиот.

2 . ЗА ЉУБОВТА: Исчезнува.

3. ЗА ЖИВОТОТ: Ништо не е важно – Се е дозволено.

4. ЗА ТЕАТАРОТ: Единствената вистина. Реалност. Искреност.

5. ЗА ДОБРОТО: Ако постои Господ, единствено од тебе сака да бидеш добар.

6. ЗА ЗЛОТО: Го разбирам.

7. ЗА НЕПРИЈАТЕЛИТЕ: Немам непријатели.

– А, ПРИЈАТЕЛИТЕ? Супер се сите. Помислувам често каков би бил животот ако ги немам нив. Многу, многу полош.

8. ЗА ГЛУМАТА ВО ЖИВОТОТ: Сите глумиме живот.

9. ЗА СЦЕНСКАТА ПРАШИНА: Да ја намачкаш по образите… И убаво ти е…

10. ЗА КОЛЕГИТЕ: Алал да ви е.

11. ЗА НЕНАПРАВЕНИТЕ ПРЕТСТАВИ: Тешко ми е кога не работам.

12 . ЗА ИДЕЈАТА: Единствено нешто што може да те спаси.

13. ЗА СОНОТ: Само напред со мотивот на Жан од „Госпоѓица Јулија“…

14. ЗА ЈАВЕТО: Театар.

15. ЗА ВИНОТО: За многу малку ќе ме убиеше.

16. ЗА СЕМЕЈСТВОТО: Основа… Темели…

17. ЗА КРАЈ: Сите ќе умреме.

TЕАТАРОТ КАКО МАСОВНА И ЕЛИТНА КУЛТУРА

 

Тихомир Стојановски

 

“… младиот Бог (мисли на Дионис) се појавува облечен во седум овчи кожи… носи тирс борова шишарка (симбол на вечност од атиката) и со тајфата на средсело денес (некогаш во агората) ја игра сцената на оплодувањето на Големата мајка Божица и раѓањето на волкот ( Загреј, Дионис), неговата смрт и вдахнување на новиот живот (имитативен театар)… секако и отпретување на три волнени нишки над вода што тече (култ кон вода)… кукли на жени со фалус (куклен театар)… жртвување на бик (присутно во антиката) на денот на Свети Константин и Елена, тригодишен бик, како што посочуваат химни од Орфеј и Дионис се дели обвиткан во дабови лисја како сирово месо… Кукеровиот ден се случува помеѓу 5 и 15 сечко (февруари, кога малата Дионисија во антиката била на македонско тло). 74